Кіріспе
Хиуга (日向) – 1910 жылдары Жапон императорлық әскери-теңіз күштері үшін салынған екінші және соңғы «Исе» кластық линкор. 1918 жылы құрылысы аяқталғанмен, ол Бірінші дүниежүзілік соғыста ешқандай рөл атқармады. Хюга 1920 жылдардың басында Ресей азаматтық соғысы кезіндегі Сібірдегі араласу операциясында жапондық күштерге көмек көрсетті. 1923 жылы Ұлы Канто жер сілкінісінен аман қалғандарға көмектесті. Кеме 1927–1928 және 1931–1932 жылдары екі кезеңде жартылай модернизацияланды, оның барысында алдыңғы суперструктурасы пагода мачта стилінде қайта жаңартылды. Хюга 1934–1936 жылдары қайта құрылды, оның бронясы мен қозғалтқыштары жақсартылды. Содан кейін екінші Қытай-Жапон соғысында шағын рөл атқарды. Қымбатқа түсетін қайта құруға қарамастан, Тынық мұхиты соғысының алдында кеме ескірген деп есептелді және соғыстың алғашқы жылдарында маңызды шайқастарға қатыспады. 1942 жылдың ортасында Мидуэй шайқасында IJN-нің көптеген ірі ұшақ тасымалдаушылары жойылғаннан кейін, ол ұшақтарды пайдалануға мүмкіндік беру үшін, артқы екі зеңбірек мұнараларының орнына ұшу алаңымен қайта жаңартылды; ұшақтардың жетіспеуі және білікті ұшқыштардың болмауы салдарынан Хюга өз ұшақтарын ешқашан жауынгерлік оқиғаларда қолданбады. 1944 жылдың соңында Энгано мысындағы шайқасқа қатысып, Лейтеге түскен американдық авианосецтер флотын жағалауға жақын аймақтан алшақтатуға көмектесті. Содан кейін кеме Оңтүстік-Шығыс Азияға ауыстырылды, кейде флагмандық кеме ретінде қызмет етті. 1945 жылдың басында Хюга «Кита» операциясына қатысып, онда бензин және басқа да стратегиялық материалдарды Жапонияға тасымалдады. Содан кейін кеме резервке жіберілді және шілде айында американдық авиациялық шабуыл кезінде батып кетті. Соғыстан кейін 1946–1947 жылдары Хюга сүзіліп, металлға тапсырылды.
Hyūga (日向) was the second and last built for the Imperial Japanese Navy (IJN) during the 1910s. Although completed in 1918, she played no role in World War I. Hyūga supported Japanese forces in the early 1920s during the Siberian intervention in the Russian Civil War. In 1923, she assisted survivors of the Great Kantō earthquake. The ship was partially modernised in two stages in 1927–1928 and 1931–1932, during which her forward superstructure was rebuilt in the pagoda mast style. Hyūga was reconstructed in 1934–1936, improvements being made to her armour and propulsion machinery. Afterwards, she played a minor role in the Second Sino Japanese War. Despite the expensive reconstruction, the ship was considered obsolete by the eve of the Pacific War, and did not see significant action in the early years of the war. After the loss of most of the IJN's large aircraft carriers during the Battle of Midway in mid 1942, she was rebuilt with a flight deck replacing the rear pair of gun turrets to give her the ability to operate an air group of floatplanes; lack of aircraft and qualified pilots meant that Hyūga never operated her aircraft in combat. She participated in the Battle off Cape Engaño in late 1944, where she helped to decoy the American carrier fleet supporting the invasion of Leyte away from the landing beaches. Afterwards, the ship was transferred to Southeast Asia, occasionally serving as a flagship. In early 1945, Hyūga participated in Operation Kita, during which she transported petrol and other strategic materials back to Japan. The ship was then reduced to reserve until she was sunk during American airstrikes in July. After the war, Hyūga was scrapped in 1946–1947.
Дизайн және сипаттама
Исе класы алдыңғы класс кемелердің жетілдірілген нұсқасы ретінде жобаланған. Кемелердің жалпы ұзындығы, ені және терең жүктемедегі суға батуы болды. Олар стандартты жүктемеде және терең жүктемеде ауысты, бұл алдыңғы кемелерге қарағанда шамамен көбірек. Олардың экипажы 1360 офицер мен сарбаздан тұрды. Олардың ені мен суға батуы терең жүктемеде өсті. Экипаж қазір 1376 офицер мен қатардағы әскерден тұрды. Әр қазандық көмір мен майдың қоспасын пайдаланды, ал кемелерде екеуінің де жеткілікті қоры болды, бұл оларға жылдамдығы сағатында шақырымдық қашықтыққа жүруге мүмкіндік берді. 1930 жылдардағы модернизация кезінде әр кеменің қазандықтары сегіз жаңа Кампон маймен жұмыс істейтін қазандықтарға ауыстырылды. Кемелердің қосалқы қару-жарағы бір тұтқалы орналасқан жиырма Type3 зеңбірегінен тұрды. Олардың он сегізін бастиондар мен суперструктурадағы казематтарға орнатты, ал қалған екі зеңбіректі олардың үстіндегі палубаға орнатты және зеңбірек қалқандарымен қорғады. Ұшаққа қарсы қорғанысты 40 калибрлі 3-жылдық типтегі 8 сантиметрлік (3 дюйм) ұшаққа қарсы (АА) бір тұтқалы орналасқан төрт зеңбірек қамтамасыз етті. Кемелердің әр жағында үштен торпедалық түтіктер орнатылған. 1931–1933 жылдары АА зеңбіректері 89 типті екі мақсатты сегіз зеңбірекке ауыстырылды, олар алдыңғы суперструктураның жанындағы төрт екі зеңбіректік орналасуда орналастырылды. Лицензия бойынша салынған Vickers екі фунттық жеңіл АА зеңбіректерінен екі екі зеңбіректік орналасу да қосылды, ал жоғарғы палубадағы 14 см зеңбіректер алынып тасталды. 1930 жылдардың ортасында қайта құру кезінде торпедалық түтіктер алынып тасталды, ал Vickers екі фунттық зеңбіректер лицензия бойынша салынған Hotchkiss Type 96 жеңіл АА зеңбіректерімен 10 екі зеңбіректік орналасуда алмастырылды. Қайта құру кезінде бастиондағы алдыңғы 14 сантиметрлік зеңбіректер алынып тасталды. Мұнаралардың беті 76 мм, ал шатыры 76 мм қалыңдықтағы бронямен қорғалған. Каземат бронясы қалыңдығында болды, ал барбеттердің қалыңдығы бастапқы жоспарланған 305 мм-ге қарағанда 299 мм болды.
During their 1930s modernisation, the boilers on each ship were replaced by eight new Kampon oil fired boilers. The ships' secondary armament consisted of twenty Type3 guns in single mounts. Eighteen of these were mounted in casemates in the forecastle and superstructure and the remaining pair were mounted on the deck above them and protected by gun shields. Anti aircraft defence was provided by four 40 calibre 3rd Year Type 8 centimetre (3 in) anti aircraft (AA) guns in single mounts. The ships were also fitted with six submerged torpedo tubes, three on each broadside. In 1931–1933 the AA guns were replaced with eight Type 89 dual purpose guns, placed beside the forward superstructure in four twin gun mounts. Two twin gun mounts for license built Vickers two pounder light AA guns were also added while the pair of 14 cm guns on the upper deck were removed. During the mid 1930s reconstruction, the torpedo tubes were removed, and the Vickers two pounders were replaced by twenty license built Hotchkiss Type 96 light AA guns in 10 twin gun mounts. During the reconstruction, the forward pair of 14 centimetre guns in the forecastle were removed. The turrets were protected with an armour thickness of on the face and 76 mm on the roof. The casemate armour was thick and that of the barbettes was 299 mm thick rather than the originally planned 305 mm.
Құрылыс және мансап
Хиуга, Жапонияның дәстүрлі провинцияларының бірі – Хиуга провинциясының атымен аталып, 1915 жылдың 6 мамырында Нагасакидегі Mitsubishi Heavy Industries кеме құрылыс кешенінде салынды және 1917 жылдың 27 қаңтарында суға түсірілді. Содан кейін Хиуга 1-ші флоттың 1-ші линкор дивизиясына бекітілді. Капитан Кинзабуро Мимура 10 қарашада Накегаваның орнын басты. 3-ші қару мұнарасында болған жарылыс салдарынан 11 экипаж мүшесі қаза тауып, тағы 25-і жараланды. Мимура 20 қарашада капитан Гендзиро Кацукимен ауыстырылды. 1920 жылдың 21 шілдесінде Хиуга апат салдарынан «Хиромия Мару» шхунасына соқтығысып, оны батырып, экипаждың екі мүшесі қаза тапты. 29 тамызда кеме Сибір жағалауында және солтүстік суларда Большевиктердің Қызыл Армиясына қарсы Жапонияның Сибірге жасаған әскери араласуын қолдау мақсатындағы көптеген патрульдердің біріншісін бастады. Капитан Хидесабуро Ишикава 20 қарашада Кацукидің орнын басты, ал оны 1921 жылдың 20 қарашасында капитан Гендзи Иде ауыстырды. Хиуга зигзаг тәрізді қозғалып, соңғы сәтте қашқандықтан, тоқтаған I-4 кемесімен тікелей соқтығысудан құтылды, бірақ Хиуганың мұрты I-4 кемесінің қабырғасына тигенде корпусының пластинасы аз ғана зақымданады. Жапондық «Нагато» және «Муцу» линкорларымен, сондай-ақ жеңіл авианосец «Хошо» кемесімен күшейтілген дивизия Хаширажимадан Бонин аралдарына, Перл-Харборға шабуыл жасаған 1-ші әуе флотына қашықтықтан қолдау көрсету үшін шықты және алты күннен кейін қайтып келді. Капитан Чиаки Мацуда 1942 жылдың 20 ақпанында Исизакиді босатты. 2-ші линкор дивизиясының қалған бөлігімен бірге Хиуга 18 сәуірде Дулиттл шабуылын жүзеге асырған американдық авиатасымалдаушы күштерін қуды, бірақ оларды ұстай алмады. Вице-адмирал Широ Такасудың басқаруымен дивизияға Жапонияның ең көне төрт линкоры кірді, оның ішінде Хиуга, екі жеңіл крейсер, 12 эсминец және екі жанармай құю кемесі кірді. Ресми мәліметтерде дивизия Midway операциясының, яғни «AL» операциясының бір бөлігі ретінде көрсетілмеген; олар адмирал Иссороку Ямамотоның флотына ілесіп жүруі керек еді, бірақ қажет болған жағдайда Алеут топтамасына қолдау көрсету үшін ғана тағайындалған.
Гибридті тасымалдаушыға ауыстыру
Маусым айында Мидуэй шайқасында төрт жапондық авианосецтің жоғалуы IJN-нің операция жүргізу мүмкіндігін шектеді, сондықтан балама жолдар ізделді. Ұшақ тасымалдағышқа толық түрлендіру жоспарлары шығындылығы мен, ең бастысы, уақыт тұрғысынан қабылданбады. Сондықтан IJN, «Исе» класындағы кемелерден артқы екі мұнараны алып тастап, оларды екі айналмалы катапульттармен жабдықталған ұшу палубасымен алмастыруға бейімделді. Мацуда 10 желтоқсанда капитан Суэо Обаясимен ауыстырылды, ал ол 1943 жылдың 1 мамырында, түрлендіру ресми түрде басталған күні, қызметтен босатылды. Бірақ жұмыс екі айдан кейін басталды. Кеменің әуе тобында ондаған «Йокосука D4Y Suisei» шоғырланған бомбалаушылары (Одақтас тілінде «Джуди» деп аталды), катапульттік ұшыруға бейімделген, және «Айчи E16A» барлау ұшақтары («Пол» деп аталды), олардың әрқайсысының екеуі немесе үшеуі резервте болды. Алғашқылары конвенциялық авианосецке немесе құрлықтағы базаларға қонуға тиіс болды, ал «E16A» кемеге жақын суға қонғаннан кейін кран көмегімен қайта көтерілуі мүмкін еді. Түрлендіру кезінде барлық 14 см-лік зеңбіректер алынып тасталды және кеменің әуе шабуылына қарсы қорғаныс жүйесі күшейтілді. Сегіз 12,7 см 89 типті зеңбіректер төрт екі орынды орналыммен толықтырылды, ал 2,5 см 96 типті әуе шабуылына қарсы екі зеңбірек орналымдары 19 үш зеңбірек орналымдарымен алмастырылды, барлығы 57 қару. Бұл өзгерістер кеменің жалпы ұзындығын ұлғайтты, ал ауыр зеңбірек мұнараларын және олардың барбеттерін алып тастау, жанар май қоймаларын көбейткеніне қарамастан, толық жүктеме кезінде оның суыру салмағын азайтты. Қосымша жанар май «Хюга»ның қашықтығын ұлғайтты. Салмақтың азаюы кеменің суға бату тереңдігін төмендетті. Экипаж 1463 офицер мен сарбаздан тұрды. Екі күннен кейін «Хюга» жаңадан тағайындалған контр-адмирал Мацуда басқаратын Төртінші авианосец дивизиясының флагманы болды. Қыркүйек айында 30 түтікпен 12,7 см әуе шабуылына қарсы ракеталық қондырғыларынан тұратын алты қатар қосылды.
Энгано түбегі мен одан кейінгі шайқас
1944 жылдың 10 қазанында американдықтар Бонин аралдарындағы жапондық нысандарға шабуыл бастағаннан кейін, Комбинированный флоттың қолбасшысы адмирал Соэму Тойода Төртінші тасымалдаушы дивизиясының ұшақтарын жауынгерлік дайындыққа келтіруге бұйрық берді. Екі күннен кейін 634-ші Әскери-теңіз авиациялық тобы Екінші Әуе флотына қайта бағындырылды және Оңтүстік Кюсюдегі базаларға ұшуды бастады; олардың арасында тоғыз D4Y және он екі E16A ұшағы Исе мен Хюгаға бекітілді. 14 қазанда олар Формоза маңындағы 38-ші операциялық топтың ұшақ тасымалдағыштарына шабуыл жасады, бірақ тиімділігі аз болды және ауыр шығынға ұшырады. Келесі күні Номура контр-адмирал шеніне көтерілді. 25 қазан күні таңертең Хюга жеңіл авианосецтер Читосе және Чиодаға жақын орналасты, оларды зениттік артиллериясымен қорғау үшін. Оның радары сағат 07:13-те бес американдық әуе шабуылының біріншісін анықтады, бірақ соғыс кемесі басты нысана болған жоқ. Жақын жерде жарылған бомбалардан шашыраған сынықтар кеменің торпедаға қарсы қорғанысын зақымдады және 5° бұрылыс туды, оны оңай түзетуге болды. Хюганың қорғауына қарамастан, Чиода өртеніп, қозғалтқыштары тоқтатылды. Мацуда соғыс кемесі мен жеңіл крейсер Изуға зақымдалған тасымалдағышты сүйреуге бұйрық берді, бірақ Хюга мұны істей алмады және 18:30-да негізгі күштерге қосылды. Америкалық "Халибут" суасты қайығы 17:42-де Төртінші тасымалдаушы дивизиясын байқап, шабуылға көшті, бірақ 18:43-те алты торпедасы өткен кетті. Сағат 19:00-де Озава Мацудаға Изу мен оны сүйемелдеген эсминецтерді қорғау үшін кемелерін оңтүстікке баруға бұйырды, олар Чиоданың аман қалғандарын құтқаруға тырысып жатқанда, төрт американдық крейсер тобының атысына қарамастан. Кемелердің ешқайсысын таба алмаған Озава Мацудаға сағат 23:30-да бағытын өзгертіп, Амами Осимаға отын құюға баруды бұйырды. Америкалық суасты қайықтары байқағанмен де, дивизия 27 қазанда қауіпсіз жетті. Сол күні Озава өзінің штаб-квартирасын Хюгаға көшірді. Келесі күні аралдан шыққаннан кейін, олар 29-ы Күреге келгенге дейін "Си Дог" суасты қайығының сәтсіз шабуылына ұшырады. 29 қазан мен 8 қараша аралығында үшінші және төртінші мұнаралардың атыс бұрышын жақсарту үшін катапульттар алынып тасталды. Хюга мен Исе 11 қарашада Филиппиннің астанасы Манилаға әскерлер мен оқ-дәрілермен жүктелген күйде шықты, бірақ Манилаға американдық әуе шабуылдары туралы хабар келіп, олар Спратли аралдарына бағытталды. Олар 14 қарашада келді және жүктемесі Филиппинге қайта жеткізілуі үшін түсірілді. 4-ші тасымалдаушы дивизия келесі күні 2-ші флотқа қайта бағындырылды. Жапондық "Харуна" соғыс кемесі мен үш крейсермен күшейтілген олар 20 қарашада Сингапур маңындағы Линга аралына бет алды. Олар екі күннен кейін келді және 12 желтоқсанға дейін сол жерде қалды, содан кейін Француз Индоқытайының Камрань шығанағына бағытталды, онда Филиппиннің Минданао аралына бағытталған американдық жабдықтау конвойына шабуыл жасауға күшін жинады. 5-ші флоттың қолбасшысы вице-адмирал Киёхиде Шима екі күннен кейін Хюгаға өз штаб-квартирасын орнатып алды. 30-ы күні шабуыл жойылды және кемелер Сингапурге бағытталды, онда олар 1945 жылдың 1 қаңтарында Лингаға келді. Сол күні 4-ші тасымалдаушы дивизия Оңтүстік-Батыс аймақтық флотқа бағындырылды және Шима штаб-квартирасын түсірді. 6 ақпанда дивизия "Кита" операциясына қатысу үшін Сингапурге бағытталды. Апалы-сіңлілі екі кеме мен жеңіл крейсер Ойодо аса қажетті стратегиялық соғыс материалдарымен (мұнай, каучук, қалайы, мырыш және сынап) және 1150 артық мұнайшымен жүктелді, оларды Жапонияға қайтару жоспарланған.
Соңғы рөлі
Дивизия 1945 жылдың 10 ақпанында Сингапурдан шықты және келесі күні британдық су асты кемесімен көрілді. "Тантал" теңіздік патрульдік ұшақтың салдарынан суға батуға мәжбүр болды және шабуылдауға мүмкіндік алмады. 13 ақпанда "Бергалл" және "Бловер" су асты кемелері кемелерге сәтсіз шабуыл жасады. Кейін сол күні "Ойодо" өзінің бір ұшағын ұшырды, ол конвой алдында су бетінде "Башоу" су асты кемесін анықтады. "Хьюга" негізгі қаруларымен атыс ашты және снарядтарының бірі су асты кемесіне жақын түскенде "Башоу" суға батуға мәжбүр болды. Конвой 15-і күні Қытай жағалауындағы Мацу аралдарына жетті, ал сол түні Шанхай маңындағы Жоушан аралына жеткенше "Рашер" су асты кемесінен сәтсіз шабуылға ұшырады. Конвой 20 ақпанда Куреге жетті, жолда жиырма үш одақтас су асты кемелерінің қуып жете алмай қалды. 4-ші авиациялық дивизия 1 наурызда таратылды, ал "Хьюга" бірінші класс резервке жіберілді. Контр-адмирал Киёши Кусагава сол күні Номураның орнына келді. Осы уақыттан бастап Жапонияның капитуляциясына дейін "Хьюга" отын мен ұшақсыз Хиросима шығанағында тұрды. 19 наурызда 58-ші тапсырмалық топтан келген 240-тан астам американдық ұшақтар Куреге шабуыл жасады, нәтижесінде кемеге үш бомба түсіп, 37 адам қаза тауып, 52 экипаж мүшесі жарақат алды. Кеменің зениттік артиллериясы шабуыл кезінде бір Curtiss SB2C Helldiver пикируші бомбалаушысын атып түсіргенін мәлімдеді. 20 сәуірде төртінші класс резервтік кеме деп қайта белгіленген "Хьюга" Хиросима шығанағындағы жаңа позицияға сүйретіліп, жақсы жасырылды. Кейіннен 24 шілдеде Куреге жасалған бомбалау кезінде 10 бомба тиді, оның кормасының бір бөлігі қирады, көпірі бұзылды және ірі өрттер шықты. Шабуылдың салдарынан Кусагаваның ішінде болған 200-ден астам теңізші қаза тауып, 600-ы жарақат алды. Прогрессивті су басу кеме бірнеше күн ішінде жақын суға батты, ал экипаж барлық қолжетімді қару-жарақты алып тастауға бұйрық берді. 29-ы күні "Хьюга" 24 USAAF Consolidated B-24 Liberator ауыр бомбалаушы ұшақтарынан сәтсіз шабуылға ұшырады және үш күннен кейін экипажымен бірге тастап кетілді. 1945 жылдың 20 қарашасында ол Әскери-теңіз тізімінен шығарылды. Оның қираған қалдықтары 1946 жылдың 2 шілдесінен 1947 жылдың 4 шілдесіне дейін Харима Зосен корпорациясының Куре кеме құрылысшылығымен көтеріліп, бөлшектелді.