Кіріспе
Шатобриан (кейде шатобриан стейкі деп те аталады) – дәстүрлі түрде екі кішкентай ет кесегінің арасында грильде пісірілген сиырдың қабырғасының алдыңғы бөлігінен жасалған үлкен кесінді. Бұл термин бастапқыда тағамның дайындалу әдісін білдірсе, кейіннен Огюст Эскофье осы қабырғаның алдыңғы бөлігін шатобриан деп атады. 19 ғасырдағы гастрономияда шатобрианға арналған стейк сирлоиннен де кесілуі мүмкін еді. Француздық тегі бар «Larousse Gastronomique» кітабында шатобрианды сол кезде (1822) Англиядағы Франция елшісі Виконт Франсуа Рене де Шатобриан үшін оның жеке аспазы Монмирейл жасағандығы айтылады. Монмирейл сонымен қатар бастапқыда «пудинг а ля Шатобриан» деп аталған, бірақ кейіннен «пудинг дипломат» деп аталатын десерттің рецептін жасады. Виконттың тегінің тағы бір жазылу түрі – Châteaubriant, және «Dictionnaire de l'Académie des Gastronomes» сөздігінде бұл термин Францияның Лоир-Атлантик аймағындағы Шатобриан қаласында өсірілген малдың түріне сілтеме жасайды. Бастапқыда бұл термин етті дайындау тәсіліне қатысты болған, бірақ 1870 жылдары ағылшын тіліне аударылғанда, термин ет кесіміне немесе стейкке қатысты қолданыла бастады. Алғашында «филе де бёф» деп аталған стейк енді шатобриан ретінде берілді. Монмирейл бастапқыда шатобрианды екі кішкентай ет кесігінің арасында пісірген. Бұл әдіс стейктің дәмін және шырындылығын арттырды.
Chateaubriand (sometimes called chateaubriand steak) is a dish that traditionally consists of a large front cut fillet of tenderloin grilled between two lesser pieces of meat that are discarded after cooking. While the term originally referred to the preparation of the dish, Auguste Escoffier named the specific front cut of the tenderloin the Chateaubriand. In the gastronomy of the 19th century the steak for Chateaubriand could be cut from the sirloin,
There are several stories about what the original dish was. With French origins, the Larousse Gastronomique indicates that the dish Chateaubriand was created by the namesake's personal chef, Montmireil, for the Vicomte François René de Chateaubriand, at that time (1822) Ambassador of France in England. Montmireil also created what was originally called pudding a la Chateaubriand but would eventually be called simply pudding diplomate. An alternative spelling of the Vicomte's surname is Châteaubriant, which term the Dictionnaire de l'Académie des Gastronomes gives as the source of the beef cattle bred at the town of Châteaubriant, in Loire Atlantique, France. Originally the term itself was applied to the manner of preparation of the meat; however, by the 1870s at its introduction to the English, the term was transferred to the steak or cut of meat itself. Steak originally called filet de bœuf was now served as Chateaubriand. Montmireil originally roasted the Chateaubriand between two lesser cuts of meat. This technique enhanced both flavor and juiciness of the steak.
Дельмониконың
Нью-Йорктегі Delmonico's Restaurant 1827 жылы Джовани мен Пьетро Дельмониконың кондитерлік дүкені ретінде ашылды, бірақ 1830 жылы толыққанды француз мейрамханасына дейін кеңейді. 1837 жылы Людовик Наполеон Нью-Йоркке келіп, тұрақты клиенті болды. Алғашқы мәзірде "Қауырма ет соусымен" тағамы болған. 1893 жылы Delmonico's Restaurant-тың бұрынғы шеф-аспазы Чарльз Ранхофер өзінің дайындау әдісі үшін қолданылатын еттің нақты бөлігін сиыр етінің ортаңғы бөлігі деп сипаттады. Ранхофер осы ортаңғы бөлікті Шатобриан деп атады. 1893 жылғы осы әдіс бойынша, жиырма унциялық (бір фунт және бір ширек) сиыр етінің ортаңғы бөлігі аздап жалпақталып, баяу, бірақ тұрақты отта 16 минутқа аққан қанды, 18 минутқа орташа және 20 минутқа толық пісірілген күйінде қуырылады. Дайын стейк мейрамхана меңгерушісінің майымен немесе соусымен беріледі.
Эскофьер
Француз аспазшысы Жорж Огюст Эскофье стейктің әртүрлі кесімдеріне атау берді. Tournedos – филенің ортасынан дөңгелек кесілген бөлігіне берілген атау. Эскофье былай дейді:
Шатобриан – майсыздалған филенің ортасынан, қарапайым филе стейкінен екі-үш есе қалың кесілген бөлік. Бірақ, шатобрианды грильде пісіргенде салмағы артық болмауы керек, себебі одан үлкен болса, ішкі бөлігі толық піспей тұрып сырты тым құрғап, қатты болып қалады. Дегенмен, қазіргі кезде шатобрианды турнедо мен филе стейктерге қолайлы кез келген соустармен және гарнирлермен ұсынады. Ол ет кесіміне атау бергенімен, Эскофье өзінің атымен аталған соустың ойлап табушысы ретінде тек Виконт Франсуа Рене де Шатобрианды ғана атайды. Алайда, Огюст Эскофье Кулинариялық өнер мектебі былай мәлімдейді:
Шатобриан – бұл әдетте жармаланған немесе қуырылған, беарнез және шато картопымен бірге берілетін рецепт. Шато картобы зәйтүн пішініне кесіліп, сары майда қуырылады. Әдетте, ол екі адамға жететін негізгі бөліктен кесіледі.
Chateaubriands are obtained from the centre of the trimmed fillet of beef, cut two or three times the thickness of an ordinary fillet steak. However, when it is to be cooked by grilling the Chateaubriand should not be more than in weight as, if larger than this, the outside tends to become too dry and hard before the inside is properly cooked. In modern practice though, Chateaubriands are served with any of the sauces and garnishes suitable for Tournedos and fillet steaks. While he gives the name to the cut of meat, Escoffier only mentions the Vicomte François René de Chateaubriand as being the inventor of the sauce named after him. However, the Auguste Escoffier School of the Culinary Arts states:
Chateaubriand is actually a recipe which is usually grilled or broiled and served with Bearnaise and chateau potatoes, which are trimmed into olive shapes and sauteed in butter. It is normally cut from the center part of the tenderloin big enough for two people.
Дайындау және ұсыну
1917 жылы жарық көрген Good Housekeeping журналының ақпан санында Кэтрин Кампионның «Дерек тіреуіш тақтаға қарсы табақ» мақаласында автор былай деп жазады: «Кеңінен таралғанға дейін, Бифштек Шатобриан әрқашан еменнен жасалған тақтада пісіріліп, дастарқанға берілетін. Бірақ қазір стейк пісіру және күміс табақта дастарқанға беру әдеті тақтаның орнын басты». Басылым Франсуа Рене де Шатобрианды оның еттері мен аңдары үшін бай соустар мен гарнирлермен бірге пісіру әдісін ойлап тапқандығы үшін мақтады. Еменнен жасалған тақтайлар етке айқын дәм береді және қонақүйлерде де, үйде де пісіруге ыңғайлы. Тақтайлар әсемделген күміс тіреуіштермен бірге немесе қарапайым түрде сатылды. Сапалы тақтайлардың кейбіреулерінде шырынды жинап алатын ойықтар ойылған. Автордың дайындалу туралы ұсыныстары қалың кесілген филе, портерхаус немесе ремп стейктерді пайдалануды көрсетеді. Ет пішінделген соң бір жағынан қуырылады.
Қазіргі заманғы препараттар
1950 жылдары АҚШ-та шатобриан Лас-Вегастағы жоғары санаттағы қонақтар үшін таңсыққа айналды, бірте-бірте Лас-Вегас жолағында және оның маңында орналасқан, «гурман бөлмелері» деп аталатын жергілікті кешкі клубтардың тұрақты тағамына айналды. 1966 жылы «Woman’s Day» журналында былай делінген: «Көптеген қазіргі заманғы мейрамханаларда шатобриан стейкі – бұл қалың тілімделген жұмсақ ет, сиыр майымен немесе беконмен қабатталып, қалаған пісірілу дәрежесіне дейін (француздар айтқандай, «а-пуант») қуырылып, содан кейін шатобриан соусымен беріледі».