Кіріспе
Богота, Колумбия қаласындағы автобус жылдам транзит жүйесі
Бұл қаланың Интеграцияланған қоғамдық көлік жүйесінің (испан тілінде Sistema Integrado de Transporte Público [SITP]) бір бөлігі, сонымен қатар аудандық және басты көшелерде қозғалатын қалалық, қосымша және арнайы автобус қызметтерін қамтиды. TransMilenio бірнеше өзара байланысқан BRT желілерінен тұрады, олардың көтерілген платформалары басты даңғылдың ортасында немесе "troncal" деп аталатын жерде орналасқан. Жолаушылар әдетте көше арқылы өтетін көпір арқылы станцияға жетеді. Көше ортасында әдетте автобус қозғалысына арналған төрт жолақ болады. Сыртқы жолақтар экспресс автобустарға станцияда тоқтаған автобустарды орап өтуге мүмкіндік береді. 2021 жылдың төртінші тоқсанына қарай магистральдық желіде орташа есеппен 1759 автобус қозғалып жүрді. Тағы 800 тұрақты автобус, "қоректендірушілер" (испан тілінде alimentadores) деп аталады, жолаушыларды белгілі бір маңызды станциялардан негізгі бағытқа жетпейтін көптеген басқа да жерлерге жеткізеді. Негізгі TransMilenio автобустарынан айырмашылығы, қоректендірушілер арнайы жолақтарсыз жұмыс істейді, тіктелмейді және жасыл немесе көк түсті болады (әдеттегі TransMilenio автобустары қызыл). Қоректендіруші автобустарды пайдалану үшін қосымша ақы төленбейді. ТрансМиленионың басты станцияларында велосипедтерді қоюға арналған 22 орын бар, онда 6059 велосипедтік орын бар, бұл жүйеден велосипедпен пайдаланушыларға қолайлы жағдай жасайды.
Өмірбаян
TransMilenio-дан бұрын Боготаның көпшілік көлігі "жүйесі" мыңдаған тәуелсіз және үйлестірілмеген шағын автобустардан құралған. Сонымен қатар, Богота қаласы бойынша көтерілген тас жолдар желісін салу және Медельин жеті жыл бұрын салғандай метро құрылысын жүргізу жоспары болған. Энрике Пеньялоса қала әкімі болып сайланған соң, ол бұл жобаларды жоққа шығарды және бастапқы TransMilenio жүйесінің құрылысын оның бір бөлігіне тең шығынмен жүзеге асырды.
Құрылыс және ашылу
Қала әкімі жобаны салу және орталық жүйені басқару үшін арнайы компания құрды. ТрансМиленионың операциялық жобалау жұмыстарын көлік кеңесшілері Steer Davies Gleave жүзеге асырды, ал жобаның қаржылық құрылымын жергілікті инвестициялық банк Capitalcorp S. A. басқарды. ТрансМиленио құрылысына қажетті қаржының басым бөлігін Колумбияның орталық үкіметі берді, ал Богота қаласы қалған 30% -ын қамтамасыз етті. Жоба басталғаннан кейін үш жыл өткен соң, 2000 жылдың желтоқсанында бірінші кезең ашылды, ол Каракас даңғылы мен 80-ші көшені қамтыды. Келесі бірнеше жылда басқа да желілер біртіндеп қосылды. Құрылысқа дейін 1998 жылы қоғамдық көлікпен 30 шақырымдық сапар 2 сағат 15 минутқа созылса, ал қазір TransMilenio арқылы сол сапар 55 минутты алады. 2006 жылдың мамырында жүзеге асырылған кеңейтуден бері TransMilenio бағыттар жүйесі күрт өзгерді, жүйеге жаңа бөлімдер қосылды. Жоғары баға, жолаушылар тығын және бағыттардағы кешігулерге байланысты жүздеген адам, көбінесе студенттер наразылық білдірді, ал кейбір вандалдар 2012 жылдың 9 наурызында жарты миллион долларлық зиян келтіріп, 11 адамды жарақаттады. Полиция қызметкерлері вандалдарды ұстап, тергеу амалдары жүргізді. Богота 2022 жылы да тағы бір рет тұрақты көлік жүйесіне ие болды, бұл TransMilenio-ның үздіксіз кеңеюі мен табысына байланысты.
Көлік құралдары
TransMilenio автобустары жол сигналдарында басымдық беру үшін транспондерлермен жабдықталмаған; бұл жайтқа қатысты жүйенің бұрынғы бас директоры Анжелика Кастро өкініш білдірді. Автобус пен станция есіктері бір уақытта ашылады, ал жолаушылар кіреберістен өту арқылы ғана көтеріледі. Көтерілген станция платформасы мен автобус еденінің биіктігі бірдей. TransMilenio станциялары оңай қолжетімділік ережелеріне сәйкес келеді, себебі олар көтерілген және кіреберіске пандустармен жабдықталған. Алиментадорлар (қосымша бағыттар) - мүгедектерге қолжетімді емес, қалыпты автобустар. Мүмкіндігі шектеулі азамат Даниэль Бермудестің сотқа шағымы барлық қосымша бағыт жүйелері 2004 жылға дейін оңай қолжетімділік ережелеріне сәйкес болуы керек деген үкімге әкелді, бірақ бұл әлі орындалмады.
Шығындар, жолаушылар саны және әсері
АҚШ-тың Транспорттық зерттеулер кеңесінің (TRB) жағдайды зерттеу есебіне сәйкес, 41 км-дің бірінші кезеңінің бастапқы құрылыс құны 240 миллион АҚШ доллары немесе 5,9 миллион АҚШ доллары/км болды. Кейінірек Колумбияның Көлік министрлігі ұсынған есепте Transmilenio бірінші кезеңінің жалпы құны 1,4 миллиард COP (шамамен 703 миллион АҚШ доллары) деп бағаланды, оның 253,053 миллион COP (шамамен 126,5 миллион АҚШ доллары) Колумбия үкіметі қаржыландырды. Екінші кезеңнің құрылысы 3,2 миллиард COP (шамамен 1634 миллион АҚШ доллары) деп бағаланды, оның 2,1 миллиард COP (шамамен 1058 миллион АҚШ доллары) Колумбия үкіметі, ал қалғаны қалалық бюджеттен қаржыландырылды. Осы есептегі көрсеткіштер 2009 жылғы бағамен есептелген. Жүйені мемлекеттік орган қадағалайды және жеке автобус компанияларына конкурстық негізде келісімшарттар береді. TRB мәліметінше, жеке мердігерлерге көлік құралдары жүрген жалпы шақырымдар саны бойынша төлем жасалады. Жүйе іске қосылғаннан кейін күніне 800 000 жолаушы тасымалданды. TransMilenio кейіннен кеңейтілді. 2006 жылдың басында күніне 1 050 000, 2009 жылы күніне 1 400 000, ал 2018 жылдың қыркүйегінде жұмыс күнінде 2,4 миллион жолаушы тасымалданды. Бұл жүйе Чилидің Сантьяго қаласындағы Transantiago жүйесімен салыстырылады, бірақ айырмашылығы – бұл қалаларда жүйе жылдам транзит жүйесімен толықтырылған.
Даулар
2016 жылы Transmilenio пайдаланушылардың арасында 86% мақұлдаусыздық деңгейіне ие болды. Қызмет көрсету сапасының нашарлауына байланысты пайдаланушылар ереуілге шықты, автобус жолақтарын жауып, кейде жүйені толығымен тоқтатты. Бұл наразылықтар кейде полиция күштерінің көп болуымен және жас сұлама, су шашу сияқты тәртіп сақтау шараларының қолданылуымен қатар жүрген тәртіпсіздікке ұласты. Пайдаланушылар, тәуелсіз ұйымдар және БАҚ жүйенің бір шаршы метрде орташа есебімен сегіз жолаушыдан тұратын тығыздығымен, қауіпсіздіксіздігімен және нашар клиенттік қызметпен күресіп жатқанын айтты. Сағаттарда "бекеттер соншалықты толы болады, адамдар автобустан түсе алмай қалады". Кейбір станцияларда тығыздық соншалықты жоғары болғандықтан, пайдаланушылар смарт-карталарын толтыру үшін бірыңғай, ал станцияға кіру үшін тағы бір ұзын кезекте тұруға мәжбүр болды. 2017 жылғы ресми мәліметтерге сәйкес, TransMilenio стансаларында 3404 ұрлық, ал автобустарда 1442 ұрлық тіркелді. Жүйенің нашар беделі мен сапасы қалада автомобильдер мен мотоциклдердің санының өсуіне әкелді. Азаматтар TransMilenio-ға қарағанда осы көлік түрлерін артық көреді. Ресми мәліметтерге сәйкес, автомобильдердің саны 2005 жылы шамамен 666 000-нан 2016 жылы 1 586 700-ге дейін өсті, мотоциклдердің саны да артты. 2013 жылы Боготада 660 000 мотоцикл сатылды, бұл сатылған автомобильдер санынан екі есе көп. Құрылыс кезінде арнайы жолдарды салуға қолданылған бетонмен мәселелер туындады, бұл қалаға 1,6 триллион песо (500 миллион доллар) шығынға әкелді. 2012 жылы Боготаның қаржы хатшысы Авенида Каракас желісінің толығымен, ал Авенида 26 желісінің бір бөлігінің қайта құрылуы қажет екенін мәлімдеді.
Ауаның ластануы
2015 жылы Колумбияның Ұлттық университеті жүргізген зерттеуде Transmilenio аялдамаларының жанындағы ауаның ластануының 70%-ы бірінші кезеңдегі автобустардың әсерінен туындағаны анықталды. Ресми деректерге сәйкес, бірінші және екінші кезеңдегі автобустардың 50%-дан астамы атмосфералық эмиссия нормаларын бұзғандықтан қоршаған орта үшін қауіпті деп танылды. Кейбір ғалымдар, депутаттар және азаматтар бұл автобустарды қауіпті деп атады, себебі Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымы дизель отынын канцерогенді деп санайды, сондай-ақ Штутгарт және Стокгольм сияқты басқа қалаларда оларды қолдануға тыйым салу туралы ұсыныстар айтылған болатын. Жаңа автобус паркі бұл мәселені шешуге мүмкіндік береді (төменде қараңыз).
Жыныстық зорлық-зомбылық
Боготалық әйелдер бұл жүйедегі тығыздық қылмыскерлерге әйелдерге шабуыл жасауды және көзден таса қалуды жеңілдетеді деп мәлімдеді. 2012 жылы Богота қаласының Әйелдер ісі жөніндегі хатшылығы жүргізген сауалнама бойынша, әйелдердің 64 пайызы жүйеде сексуалдық шабуылға ұшырағанын айтты. Бұл мәселені шешу үшін бірнеше шаралар қабылданды, мысалы, әйелдерге арналған жеке автобустар мен жасырын полицейлер, бірақ олардың ешқайсысы тиімді болған жоқ және 2018 жылға дейін сексуалдық шабуылдар жалғасуда.
Бұзылған автобустар
2017 және 2018 жылдары Transmilenio автобустары жұмыс істеп тұрғанда көптеген жағдайлар тіркелді. Механикалық проблемалар салдарынан автобустар өртенген, бір автобус екіге жарылған, дөңгелектері ұшып, көліктерге тиген, ал жолаушылар жаңбыр жауғанда автобустардың ішіне су ағып кіретінін хабарлаған. Жаңа автопарк бұл мәселенің шешімі болуы мүмкін (төменде қараңыз).
Жаңа автопарк
2018 жылдың соңында Transmilenio қызметтегі ескі автобустардың орнына 1383 жаңа автобусқа тапсырыс берді. Олардың 52% - Scania компаниясы жасаған, Euro 6 стандартындағы табиғи газбен (CNG) жұмыс істейтін автобустар, ал 48% - Volvo компаниясы жасаған, Euro 5 стандартындағы дизельдік автобустар. Келесі тапсырыстар таңсық нәтиже берді: "Халық денсаулығы мен қоршаған ортаны жақсарту мақсатында Богота қаласы қоғамдық көлік жүйесі үшін 1485 электробустан тұратын паркті құрды, бұл қаланы Қытайдан тыс ең ірі үш электробус паркінің қатарына қойды".