Кіріспе

Ж.Р.Р. Толкиннің әдеби туындысы

Шығу тегі

Толкин "Гондолиннің құлауы" деп аталатын әңгімені 1917 жылы әскери казармада, әскери шеру музыкасы жазылған қағаздың артында жазуды бастады. Бұл оның Ортажер аңыздары жинағының қағазға түсірген алғашқы, анықталған әңгімесі. Әңгіменің бірінші жартысы "Толкиннің шығармашылық дамуын және соғыстың бірінші жылындағы міндетін қабылдауын" көрсетеді, ал екінші жартысы оның жеке шайқастағы тәжірибесін еске түсіреді. Толкин бұл әңгімені 1920 жылдың көктемінде Эксетер колледжінің эссе клубында оқып берді. Толкин Бірінші дәуірдегі әңгімелерін үнемі өңдеп отырды; алайда, ол 1917 жылы жазған және автор қайтыс болғаннан кейін "Жоғалған ертегілер кітабында" жарияланған нұсқасы, қаланың құлауы туралы толыққанды әңгіме болып қала береді.

Әңгіме нұсқаларын жариялау

1977 жылы жарық көрген "Сильмариллион" кітабындағы "Туор және Гондолиннің құлауы" повесі, оның ұлы Кристофердің 1917 жылғы повесті өңдеуінің нәтижесі болды (бірінші дүниежүзілік соғыстың әскери қимылдарын еске салатын кейбір элементтер алынып тасталды), сондай-ақ "Анналдар" мен "Квенталардың" әртүрлі нұсқаларынан алынған қысқартылған нұсқалар қосымша көздер ретінде пайдаланылды. Кейінірек жазылған "Квента Сильмариллион" және "Сұр жылнамалар" – жарияланған "Сильмариллионның" көп бөлігіне негізгі дереккөздер болды, екеуі де Туор туралы әңгіме басталар алдында тоқтатылған. "Гондолиннің құлауы" повесінің кейінірек жарық көрген жартылай аяқталған нұсқасы 1980 жылы "Аяқталмаған әңгімелер" кітабында "Туор және Гондолинге келуі" деген атпен жарияланды. Бастапқыда "Туор және Гондолиннің құлауы" деп аталған бұл повесть, ертерек жазылған әңгімеге қарағанда зәулімдеу болып келеді. Кристофер Толкин осы әңгімені "Аяқталмаған әңгімелерге" енгізер алдында атауын өзгертті, себебі ол Туордың Гондолинге келген сәтінде аяқталады, ал құлаудың өзі суреттелмеген. Сонымен қатар, 1985 жылы жарық көрген "Белериан жырлары" кітабында "Гондолиннің құлауы жырлары" атты аяқталмаған поэманың бірнеше шумақтары келтірілген. 130 шумақта Толкин айдаһарлар қалаға шабуылдайтын сәттерге жетеді.

Жариялану тарихы

2018 жылы әңгіменің алғашқы жеке нұсқасын Ұлыбританиядағы HarperCollins баспасы жариялады. Кейн кітапта бұрын жарық көрген материалдар жинақталғанына қарамастан, "оның бәрібір осы міндетті аяқтауда сәтті болғанын" айтады, мысалы, "Мифология эскизін" прологқа қою арқылы. Бірақ редактордың неге "Нолдолидің Валинордан қашуы" поэмасының бір бөлігін (бұған дейін "Белерианд жырларында" болған) енгізгенін, ал "Гондолин құлауы" поэмасының фрагментін – әлдеқайда тікелей қатысы бар нәрсені – қалдырғанын түсінбейді. Кейн Алан Лидің түрлі түсті және қара-ақ суреттерін Кристофер Толкин мен оның әкесі арасындағы "ерекше және тамаша" ынтымақтастықтың соңғы кітабына "толыққанды үйлесім" ретінде бағалайды. Толкиннің алғашқы және ұлы жариялаған соңғы ертегісі ретінде кітап "осындай басылымның ауырлығын сезіндіреді", оқырманды бүкіл Легендариумнің бастауына, Ээрендел туралы әңгімеге (кейін Ээрендил деп аталды) қайтарады. The Washington Post газетінде жазған Эндрю Эрвин "Гондолин құлауы Толкиннің оқырмандары күткеннің бәрін ұсынады" деді. The Independent басылымының мәлімдемесінше, "Кітаптың күрделілігі мен қиындықтарына қарамастан – және олар көп – оқырманды аяғына дейін жетелеуге жететін әдемі суреттер мен көркем тіл жеткілікті, тіпті олар қайда бара жатқанын білмесе де".

Ғылым саласында

Финляндиялық энтомолог Лаури Кайла "Гондолиннің құлауы" кітабындағы кейіпкерлердің құрметіне Элахиста туысына жататын көптеген көбелек түрлерін атады, мысалы, E. finarfinella, E. gildorella және E. turgonella.