Кіріспе

АҚШ Конституциясының Үшінші түзетуін түсіндіруге қатысты сот ісі Engblom v. Carey, 677 F.2d 957 (2d Cir. 1982) – АҚШ Конституциясының Үшінші түзетуін алғаш рет түсіндірген Екінші апелляциялық округ сотының маңызды шешімі. Бұл шешім, бейбіт уақытта үй иелерінің келісімінсіз үйлерге әскери қызметшілерді орналастыруға тыйым салатын Үшінші түзетуді түсіндіретін сирек және маңызды сот шешімдерінің бірі болып ерекшеленеді. Дау-дау Ұлттық гвардияның ереуіл кезінде түрме қызметкерлері ретінде жұмыс істеген кезде жұмысшылардың жатақханаларында орналасуына қатысты. Үш судьядан тұратын алқаның 2:1 дауысымен қабылданған шешімде Энблом Үшінші түзетуге қатысты шағымдарға қолданылатын үш принципті айқындады. Біріншіден, Ұлттық гвардия сарбаздары Үшінші түзету талаптары бойынша әскери қызметшілер саналады. Бұл шешім Үшінші түзетудің қорғауын әскерилерге ғана емес, сондай-ақ мемлекеттік басқарудағы әскерлерге де қолдануға мүмкіндік береді. Екіншіден, Үшінші түзету Конституцияға енгізілгендіктен, ол федералды үкіметке де, жеке штаттарға да қолданылады. Бұл шешім Ұлттық гвардияны федералды деңгейде пайдаланудан басқа, штаттар деңгейінде де пайдалануға қатысты Үшінші түзетудің қорғауын кеңейтеді. Үшіншіден, Үшінші түзетудегі қорғау тек үй иелігімен ғана шектелмейді. Бұл шешім Үшінші түзетуді мүлікке кіруді жалпы бақылауға ие адамдарды қорғау ретінде түсіндіреді. Алқа сот өкілдерінің мүлікті жалға алушылар (оларға мүліктің кіруін бақылау құқығы бар) екенін анықтады және істі аудандық сотқа қайтарып жіберді. Алайда, төменгі сот ақырында күдіксіздік принципіне сүйене отырып, сотталушылардың пайдасына шешім шығарды. Үшінші түзету АҚШ сот жүйесінде Конституцияның ең аз сілтеме жасалатын бөлімдерінің бірі болып табылады және Жоғарғы Соттың шешіміне негіз болған емес. Екінші округ сотының шешімі ретінде Engblom v. Carey Нью-Йорк, Вермонт және Коннектикут штаттарында ғана міндетті прецедент болып табылады, бірақ оның жалпы маңызы заңгерлер тарапынан зерттелді.

Құқықтық негіз

АҚШ Конституциясының үшінші түзетуі үйлерге әскери қызметкерлерді орналастыруға тыйым салады. Үшінші түзетудің қазіргі замандағы маңызы шектеулі болғанымен, Конституция ратификацияланған кезде әскерилерді орналастыру маңызды мәселе болды. Британдықтар Солтүстік Америкада әскери операциялар жүргізген кезде, олардың әскери қызметкерлеріне баспана қажет болды. Бұл жүк американдық колониялардың үстіне түсті және әскерилер көбінесе жеке үйлерде орналастырылды. Бұл 1676 жылдан бастап керісінше пікір тудырды, ал 1683 жылы Нью-Йорк Ассамблеясының Бостандықтар мен Жеңілдіктер жарғысы бейбіт уақытта жеке үйлерде әскерилерді орналастыруға тыйым салды. Бұл мәселе француз және үнді соғысы кезінде де жалғасты, және одан кейін британдық парламент бейбіт уақытта тұрақты армияны орналастыру жүгін колонияларға ауыстырған «Орналастыру актілерін» қабылдады. Нәтижесінде, әскерлерді орналастыру тым ауыр болып шықты, және Тәуелсіздік декларациясында революционерлер әскерлерді орналастыруды тәуелсіздіктің себебі ретінде көрсетті. Революциялық соғыстың соңына қарай үш штат, Нью-Йорктің 1683 жылғы қаулысы сияқты, әскерлерді орналастыруға тыйым салатын құқықтар декларацияларын қабылдады. Конституцияны ратификациялау кезінде құқықтар туралы билльдің болмауы – оның ішінде әскерилерді орналастырудан босату құқығы – федералистер мен антифедералистер арасындағы даудың бір бөлігі болды. Федералистер штаттық конституциялардағы орналастыруға тыйым салуды жақтады, ал антифедералистер жалпыұлттық тыйым салуды ұсынды. Осы талқылаудың нәтижесінде үшінші түзетутің үш нұсқасы ұсынылды. Біріншісі, Мэриленд және Нью-Гэмпшир делегациялары ұсынған, бейбіт уақытта үйлерде орналастыруға тыйым салды. Вирджиния делегациясы екінші нұсқаны ұсынды, онда соғыс уақытындағы құқықты нақтылайтын тіл бар: әскерилер тек «заң бойынша» орналастырылуы керек. Бұл бейбітшілік пен соғыс әскери операциялар жүргізіліп тұрған, бірақ соғыс жарияланбаған жағдайларды қамтымайтындықтан, түсіндіру мәселесін тудырды. Джеймс Мэдисон ұсынған нұсқа бейбіт уақытта мәжбүрлі орналастыруға тыйым салды, бірақ Вирджиния түзетуінің түсіндіру мәселелерін заңмен көзделген жағдайларды қоспағанда, бейбіт уақытта емес үйлерде орналастыруға тыйым салу арқылы шешті. Алайда Мэдисонның ұсынысы қабылданбады, және Вирджинияның ұсынысы шағын өзгерістермен үшінші түзетудің мәтіні ретінде ратификацияланды: Ратификацияланғаннан бері үшінші түзету сирек сотқа берілді, және Жоғарғы Соттың ешбір ісі үшінші түзетуді шешімнің негізі ретінде пайдаланған жоқ. Осылайша, үшінші түзету штаттарға қолданылмайды – бұл «қосылу доктринасы» деп аталатын қағида. 1920 жылдарға дейін Құқықтар туралы билль тек федералды үкіметке ғана қатысты деп саналды, штаттық үкіметтердің әрекеттеріне емес. Алайда 1920 жылдары федералды сот жүйесі он төртінші түзетуді жеке штаттардың федералды қорғалған құқықтарды бұзуына жол бермеу ретінде түсіндіре бастады. Қосылу доктринасы бойынша Жоғарғы Соттың кейбір істерінде жеке түзетулер штаттарға қолданылатыны анықталды. Жоғарғы Сот шешімдерінде үшінші түзетуді бірнеше рет сілтеме жасады, бұл жалпы конституциялық қағидаларды, әсіресе жеке өмірге құқықтарды ескере отырып. Олардың ішіндегі ең бастысы – Griswold v. Connecticut (1965) ісіндегі шешім, ол конституциялық қорғалған жеке өмірге құқықты бекітті. Griswold бұл құқықты бірнеше түзетулерде тапты, бірақ үшінші түзетуді жеке өмірге құқықты білдіретін құқықтардың мысалы ретінде қосты. Алайда Жоғарғы Сот үшінші түзетудің қосылғандығы туралы мәселені қараған жоқ. Ұлттық гвардия штаттық милиция болғандықтан, егер үшінші түзету қосылмаса, онда оның қорғауы штаттық бақылаудағы Ұлттық гвардия әскерлерін орналастыруға қолданылмайды.

Бастапқы дау

1971 жылғы қыркүйектегі Аттика түрмесіндегі көтерілістен кейін Нью-Йорк штаты түрмедегілердің заңды процестік құқықтарын қамтамасыз ету, түрме қызметкерлерінің нәсілдік құрамын ұлғайту, оқытуды жақсарту және түзеушілер арасындағы расизмді жою мақсатында бірнеше реформалар жүргізді. Бұл реформалардың нәтижесінде Нью-Йорк штатының түзеушілері арасында өздерінің мәртебесі мен билігі төмендегенін сезініп, наразылық күшейді. 1978 жылдың желтоқсанында қызметкерлерді өкілдік ететін кәсіподақ штатпен жаңа келісімшарт жасау бойынша келіссөздер бастады. Жақында мемлекеттік қызметкерлердің кәсіподағымен жалақыны жеті пайызға көтеру туралы келісімге келгеннен кейін, штат түзеушілерге де жеті пайыздық жалақыны ұсынды. Сонымен қатар, штат түзеушілердің өндіріс стажына байланысты құқықтарын шектеуге және олардың еңбек ақысы бойынша демалысының шарттарын өзгертуге тырысты. Өздерінің мәртебесі мен билігін жоғалтуға қарсы тұру үшін кәсіподақ өндіріс стажы мен демалыс саясатындағы өзгерістерді қабылдамады және жеті пайыздан жоғары жалақыны талап етті. Төрт айлық келіссөздерден кейін, 1979 жылдың наурыз айында тараптар келіссөздерді тоқтатты. Мемлекеттік қызметкерлермен қарым-қатынас жөніндегі кеңес арқылы делдалдық жүргізілгеннен кейін, штат жеті пайыздық жалақыны көтеруді және екінші жылы осы мәселелерді қайта қарау мүмкіндігін көздейтін келісімшарт ұсынды. Кәсіподақтың келіссөзшілер тобы бұл шарттарды қабылдады, бірақ кәсіподақ мүшелері оны бекітпеді. 1979 жылдың 18 сәуірінде Нью-Йорк штатының түзеу департаментінің шамамен 7000 қызметкері ереуілге шықты. Арыз берушілер Марианн Энгблом мен Чарльз Палмер Нью-Йорк штатының Уорик қаласындағы Mid Orange Correctional Facility түрмесінің қызметкерлері болды. Энгблом мен Палмер түрмеден шамамен 0,25 миль (0 км) қашықтықта орналасқан қызметкерлерге арналған Жоғарғы Штаб ғимаратында тұрды. Пәтерді жалға алу шарттарын Түзеу департаменті реттеді, ал пәтер иелері салықтан шегерілмейтін жалдау ақысын төлеуге, өздерінің жиһаздарын әкелуге және "жалға берушінің қалыпты" жауапкершіліктері мен тәжірибелеріне сәйкес жөндеу мен күтімге құқылы болды. Ереуіл кезінде Нью-Йорк штатының губернаторы Хью Кэри түрмелерді күзету үшін Ұлттық гвардияны шақыртты. Гвардия 1979 жылдың 19 сәуірінде Mid Orange-ке келді және жалпы саны 260 адамға жетті. 25 сәуірге дейін гвардияшылар мектеп және әкімшілік ғимараттарда орналасты, содан кейін ереуілдегі пәтер иелері шығарылып, гвардияшылар сол бөлмелерге орналасты. Энгблом мен Палмер де осылай шығарылды. 1979 жылдың 5 мамырында ереуіл аяқталды. Энгблом мен Палмер кейін Нью-Йорк штаты мен оның губернаторы Хью Кэриге қарсы Нью-Йорк штатының Оңтүстік округіндегі АҚШ округтік сотына шағымданып, сотқа жүгінді. Арыз берушілер Конституцияның 14-толықтыруындағы Тиісті процеске қатысты ережелерді бұзғанын және 3-толықтыруды бұзғанын мәлімдеді.

Аудандық сот

Аудандық сот сотталушылардың пайдасына үкім шығарып, істі қараусыз қалдырды. Одан кейін талапкерлер екінші апелляциялық округтік сотқа шағым түсірді.

Шешім

1982 жылғы 3 мамырда сотқа ұсынылған шешімді судья Уолтер Р. Мэнсфилд жазды. Ол аудандық соттың процестік талапты қабылдамауын растаумен басталды. Содан кейін ол талапкерлердің Үшінші түзету туралы талабына көшті. Үшінші түзету бойынша бұрынғы сот тәжірибесінің болмауына байланысты, бұл шешім бұрын айтылмаған үш маңызды қағиданы белгіледі: 1) Ұлттық гвардияшылар Үшінші түзету мағынасында сарбаздар ретінде қарастырылады; 2) Үшінші түзету мемлекеттік және федералды органдарға қолданылады, яғни штаттарға қарсы қолданылады; 3) Үшінші түзетудің қорғауы үй иелерімен ғана шектелмейді, сонымен қатар, өз үйінде жеке өмірге құқығы бар және басқаларды кіргізбеуге құқылы кез келген адамды қамтиды. Көпшілік сот жазалау орындаларының қызметкерлерінің бөлмелерде болуын «жалға алу» ережелерімен реттелетінін және демек, Үшінші түзетумен қорғалғанын мәлімдеді. Іс аудандық сотқа қайта жіберілді, онда сотталушылардың пайдасына шешім шығарылды, себебі мемлекеттік агенттер ретінде сотталушылар білікті иммунитетке ие, егер олар заңсыз әрекет етпесе. Осы мәселе бойынша бұрынғы сот шешімдері болмағандықтан, заңсыздықты білу талабы орындалмады. Ішінара келісіп, ішінара келіспейтін судья Ирвинг Р. Кауфман офицерлердің тұруы қызметкерлерге берілетін тұрғын үйдің қарапайым қорғауымен қамтылғанын және түрме аумағында тұрудың ерекше жағдайлары Үшінші түзетудің қорғауын жоққа шығаратынын айтты. Кауфман Үшінші түзетуді қолдануды «аса қиын» деп бағалады.