Кіріспе
Теологиялық аргумент – философиялық аргумент.
a philosophical argument
"Бос орынның Құдайы" – 19-шы ғасырда пайда болған теологиялық ұғым. Ол ғылыми түсініктердегі олқылықтардың Құдайдың бар екендігінің белгісі ретінде қарастырылуымен байланысты. Бұл көзқарас, көбінесе діни ұстанымдарға ие адамдар, табиғат құбылыстарын толық түсіндіре алмайтын ғылымның шектеулерін, құдайлық жаратушының бар екенін көрсету мүмкіндігі ретінде пайдаланады. Осы тенденцияға жауап ретінде осы термин пайда болды. Бұл теологиялық тұжырымдама Құдайдың ғылыми білімнің жетіспейтін жерлерін толтырады және осы олқылықтар Құдайдың араласуының немесе ықпалының сәттерін білдіреді деп санайды. Бұл концепция әртүрлі тараптардан сынға ұшырап, талқылауларға себеп болды. Керікөрушілер бұл көзқарас Құдайдың бар екенін дәлелдеу үшін адамның түсініксіздігі мен білімсіздігіне сүйенгендіктен проблемалы екенін айтады. Ғылыми білімнің дамуымен бірге бұл олқылықтар азайып, Құдайдың бар екендігіне қатысты аргументтер әлсіреуі мүмкін. Сыншылар мұндай тәсіл діни сенімдерді әлсіретеді деп санайды, себебі Құдай тек біздің түсінігіміздегі түсініксіз салаларда ғана әрекет етеді, ал жан-жақты және үйлесімді дүниетанымында оның араласуына орын қалдырмайды. "Бос орынның Құдайы" тұжырымдамасы логикалық қателіктермен, әсіресе білімсіздіктен туындайтын аргументпен байланысты сыналды. Бұл қателік, бір нәрсе ғылыммен қазіргі уақытта түсіндірілмесе, оны міндетті түрде табиғаттан тыс себептерге жатқызуға болады деген пікірге негізделген. Мұндай ойлау қателігі діни сенімге берік негіз құрамайды. Осы контексте, кейбір теологтар мен ғалымдар діни сенімдерді растау үшін ғылыми түсініктердегі олқылықтарға сүйенудің орнына, Құдайдың іс-әрекеттерінің дәлелін табиғат процестерінің өзінде қарастырудың тиімдірек екенін ұсынды.
Жалпы қолданысы
"Құдайдың қанағаттандырылмаған жерлердегі құдайы" термині кейде физикалық құбылыстардың діни түсіндірмелерінің осы құбылыстарға қатысты ғылыми түсіндірмелердің кеңейіп, толықтығына қарамастан бірте-бірте шегінуін сипаттау үшін қолданылады. Дороти Диннерштейн адамның, әсіресе еркек құдайға сенуіне әкелетін даму бұрмалануларының психологиялық түсіндірмелерін ұсынады. Р. Лэрд Харрис осы жайтқа қатысты физикалық ғылым тұрғысынан былай деп жазады: "Қанағаттандырылмаған жерлердегі құдай" деген сөздің өзінде шындық бар. Егер оны Құдай табиғат заңдарында болмайды, тек заңдармен түсіндірілмейтін құпияларда ғана көрінеді деп түсінсек, онда бұл қате. Ешбір маңызды христиандық топ мұндай пікірде болған емес. Алайда, егер оны Құдайтың табиғат заңдарында ғана емес, сонымен қатар табиғаттан тыс және рухани құбылыстармен байланысты көптеген нәрселерде де белсенді екенін көрсету үшін қолдансақ, онда бұл сөздің де дұрыс тұсы бар. Осы әлемді физикалық-химиялық тұрғыдан толық түсіндіру мүмкін емес, және мұндай олқылықтар әрқашан болады. Ғылым табиғаттың көптеген керемет сырларын білгенімен, ол барлық құбылыстарды түсіндіре алады деген қорытындыға келмейміз. Мағына, жан, рухтар және өмір физикалық-химиялық түсіндірмелерге немесе қалыптасуға жатқызылмайтын ұғымдар.
The expression, "God of the Gaps," contains a real truth. It is erroneous if it is taken to mean that God is not immanent in natural law but is only to be observed in mysteries unexplained by law. No significant Christian group has believed this view. It is true, however, if it be taken to emphasize that God is not only immanent in natural law but also is active in the numerous phenomena associated with the supernatural and the spiritual. There are gaps in a physical chemical explanation of this world, and there always will be. Because science has learned many marvelous secrets of nature, it cannot be concluded that it can explain all phenomena. Meaning, soul, spirits, and life are subjects incapable of physical chemical explanation or formation.
Сын
Бұл термин Құдай тек толыққанды түсіндірілмеген жағдайларда ғана әрекет етеді деп санайтын және Құдайдың іс-әрекетін осындай "жағдайларға" шектейтін адамдарды сынау үшін ойлап табылған. Сондай-ақ, "Құдайдың жағдайлардағы әрекеті" көзқарасы ғылыммен түсіндірілетін кез келген құбылыстың Құдайды автоматты түрде жоққа шығарады деген болжамға негізделген; егер Құдай тікелей араласпаса, онда оның ешқандай қатысы болмайды. "Құдайдың жағдайлардағы әрекеті" туралы аргумент, дәстүрлі түрде ғалымдар-христиандар ұсынғандай, теизмге немесе Құдайға сенуге қарсы мәлімдеме ретінде емес, әлсіз немесе нақты дәлелсіз сенімге қарсы сын ретінде қарастырылды. Джон Хабгудтың "Вестминстердің христиан теология сөздігінде" айтуынша, бұл тіркес көбінесе қарапайымдыққа толы және ғылымның (кем дегенде қазіргі уақытта) қанағаттанарлық түсіндірме бермеген құбылыстарды түсіндіру үшін Құдайдың іс-әрекеттерін жорамалдауға бейімділіктің тікелей сыны болып табылады. Хабгуд сондай-ақ былай дейді:
The "God of the gaps" argument, as traditionally advanced by scholarly Christians, was intended as a criticism against weak or tenuous faith, not as a statement against theism or belief in God. According to John Habgood in The Westminster Dictionary of Christian Theology, the phrase is generally derogatory, and is inherently a direct criticism of a tendency to postulate acts of God to explain phenomena for which science has not (at least at present) given a satisfactory account. Habgood also states:
<blockquote>It is theologically more satisfactory to look for evidence of God's actions within natural processes rather than apart from them, in much the same way that the meaning of a book transcends, but is not independent of, the paper and ink of which it is comprised. He noted that:
Creationists eagerly seek a gap in present day knowledge or understanding. If an apparent gap is found, it is assumed that God, by default, must fill it. What worries thoughtful theologians such as Bonhoeffer is that gaps shrink as science advances, and God is threatened with eventually having nothing to do and nowhere to hide.
> Теологиялық тұрғыдан қарағанда, Құдайдың іс-әрекетінің дәлелін табиғи процестер ішінде іздеу, олардан бөлек емес, кітаптың мағынасы қағаздан және сиядан тәуелді болғанымен, одан да асып түсетіні сияқты. Ол мынадай тұжырым жасады:
The "God of the gaps" argument, as traditionally advanced by scholarly Christians, was intended as a criticism against weak or tenuous faith, not as a statement against theism or belief in God. According to John Habgood in The Westminster Dictionary of Christian Theology, the phrase is generally derogatory, and is inherently a direct criticism of a tendency to postulate acts of God to explain phenomena for which science has not (at least at present) given a satisfactory account. Habgood also states:
<blockquote>It is theologically more satisfactory to look for evidence of God's actions within natural processes rather than apart from them, in much the same way that the meaning of a book transcends, but is not independent of, the paper and ink of which it is comprised. He noted that:
Creationists eagerly seek a gap in present day knowledge or understanding. If an apparent gap is found, it is assumed that God, by default, must fill it. What worries thoughtful theologians such as Bonhoeffer is that gaps shrink as science advances, and God is threatened with eventually having nothing to do and nowhere to hide.
> Креационистер қазіргі білім мен түсініктегі кемшіліктерді іздеуге құштар. Егер көзге көрінетін кемшілік табылса, Құдай оны автоматты түрде толтырады деп есептейді. Бонхоффер сияқты ойлы теологтарды алаңдататын жайт – ғылымның дамуымен бірге кемшіліктер азаяды және Құдайдың айналысуға ештеңесі қалмай, жасырынуға да орын болмай қалу қаупі бар.
The "God of the gaps" argument, as traditionally advanced by scholarly Christians, was intended as a criticism against weak or tenuous faith, not as a statement against theism or belief in God. According to John Habgood in The Westminster Dictionary of Christian Theology, the phrase is generally derogatory, and is inherently a direct criticism of a tendency to postulate acts of God to explain phenomena for which science has not (at least at present) given a satisfactory account. Habgood also states:
<blockquote>It is theologically more satisfactory to look for evidence of God's actions within natural processes rather than apart from them, in much the same way that the meaning of a book transcends, but is not independent of, the paper and ink of which it is comprised. He noted that:
Creationists eagerly seek a gap in present day knowledge or understanding. If an apparent gap is found, it is assumed that God, by default, must fill it. What worries thoughtful theologians such as Bonhoeffer is that gaps shrink as science advances, and God is threatened with eventually having nothing to do and nowhere to hide.