Психоделикалық рок: «Кислоталық» тармағы

Кіріспе

Психоделикалық рок музыкасының қосалқы жанры

Рок
психоделия
гараж рок
хард рок
блюз
фолк рок
психоделикалық рок

Кислоталық рок – 1960 жылдардың ортасындағы гараж панк қозғалысынан пайда болған және психоделикалық субмәдениеттің қалыптасуына ықпал еткен, шартты түрде анықталатын рок музыкасының түрі. Бұл термин кейде «психоделикалық рок» терминімен алмастырылып қолданылса да, кислоталық рок – психоделикалық рокқа қарағанда музыкалық тұрғыдан қарқынды, шикі, қатты, күшті немесе ауыр қосалқы жанр немесе туысқан жанр. Лизергік қышқыл диэтиламидінің (ЛСД) атымен аталған бұл стиль әдетте ауыр, бұрмаланған гитаралармен сипатталады және көбінесе есірткіге қатысты мәтіндер мен ұзақ импровизациялық джемдерді қамтиды. Психоделикалық рок музыкасының басқа түрлерімен салыстырғанда, кислоталық рок күштірек, қаттырақ, ауыррақ немесе шикірек дыбысқа ие. Бұл стильдің көп бөлігі 1960 жылдардағы гараж панк, прото-металл және ертедегі ауыр, блюзға негізделген хард-рокпен байланысты. Ол негізінен Американың Батыс жағалауында дамыды, онда топтар британдық психоделияның жаңашылдығына немесе ойшаулығына емес, психоделикалық тәжірибенің оң және теріс аспектілерімен байланысты ауыр сапаға баса назар аударды. 1960 жылдардың соңы мен 1970 жылдары қозғалыс дамыған сайын, кислоталық рок элементтері екі бағытқа бөлінді: бір жағынан хард-рок пен хеви-металл, екінші жағынан прогрессивті рок. 1990 жылдары стонер метал жанры кислоталық рок пен гранж сияқты басқа хард-рок стильдерін біріктіріп, кислоталық рок пен психоделикалық металлдан табылған ауыр рифтер мен ұзақ джемдерді жаңартты.

Анықтамалар

"Қышқыл рок" термині бастапқыда (әлі де көбінесе) еркін анықталды. 1969 жылы, жанр әлі қалыптасып келе жатқан кезде, рок журналисі Ник Кон оны "қай стильде болса да, кез келген топқа қолданылған мағынасыз тіркес" деп атады. Бұл термин бастапқыда 1960-шы жылдардағы андеграундтық кештердегі қышқыл сапарларына сүйемелдеген музыканы сипаттау үшін қолданылды (мысалы, Merry Pranksters-тің "Acid Tests") және Сан-Францискодағы эклектикалық Haight Ashbury топтарын біріктіретін жалпы термин ретінде пайда болды. The Grateful Dead тобының мүшесі Джерри Гарсия "қышқыл рок" – қышқылдың әсері астында тыңдайтын музыка деп есептеді, сондай-ақ "шын психоделикалық рок" жоқ екенін, ал бұл Үнді классикалық музыкасы мен кейбір Тибет музыкасының "сананы кеңейту үшін жасалғаны" екенін айтты. Термин көбінесе жанрдың бастапқы кезеңінде "психоделикалық рок" немесе "психоделия" терминдерімен шатастырылып қолданылды. Дегенмен, ауыр "қышқыл рок" пен "психоделикалық рок" жанрының көбірек қамтитын арасындағы айырмашылық анықталды. Психоделияның хард-рок түрі ретінде қарастырылғанда, қышқыл рок 1960-шы жылдардағы гараж-панк қозғалысынан пайда болды, ал оның көптеген топтары кейіннен хэви-метал тобына айналды. Перкуссионист Джон Бек "қышқыл рок" терминін хард-рок пен хэви-металға синоним ретінде қарастырады. Соңында бұл термин ауыр, блюзға негізделген хард-рок топтарын да қамтыды. Музыка зерттеушісі Стив Уаксман "қышқыл рок, хард-рок және хэви-метал арасындағы шекара кейде өте шартты болуы мүмкін" деп жазды.

Шығуы мен идеологиясы

Көптеген қышқыл рокпен байланысты топтар жұмысқа жаныққан капиталистік қоғамға балама ретінде махаббат пен бейбітшілікке негізделген жастар қозғалысын құруға ұмтылды. Дэвид П. Сзатмари былай деп мәлімдейді: «Мәдени өзгеріс қозғалысының алдыңғы қатарында «қышқыл рок» деп аталған рок-топтарының легионы тұрды». Сзатмари сондай-ақ 1966-1968 жылдар аралығында жарық көрген «Сан-Франциско Оракулы» жер асты газетінен цитата келтіріп, сол кезде рок музыкасының қалай қабылданатынын және қышқыл рок қозғалысының қалай пайда болғанын түсіндіреді: «Рок музыкасы – болашаққа (әрине, қазіргі уақытта) біздің алғашқы нақты үмітімізді ұсынатын, қайта жаңартатын және революциялық өнер». Тікелей эфирде би кештерінде орындалғанда, өнер көрсетілімдеріне психоделикалық тақырыптағы жарық шоулары қосылып, қышқыл тәжірибесінің визуалды әсерлерін қайта жаңғыртуға тырысты. Кевин Т. Макэнинидің сөзіне сүйенсек, «Grateful Dead» 1965 жылдың 4 желтоқсанында Калифорния штатының Сан-Хосе қаласында концертке келген тыңдаушылар алдында, автор Кен Кеси өткізген екінші «Acid Test» күні «қышқыл рокты» ойлап тапты. Олардың сахналық қойылымында ЛСД-нің «сюрреалистік фрагментациясын» немесе «ұсталған сәттердің жарқын оқшаулануын» қайта жаңғырту үшін стробоскоптық жарықтар қолданылды. «Acid Test» эксперименттері психоделикалық субмәдениеттің бастауы болды. Автор Стив Тернер «The Beatles» тобының 1966 жылғы «Revolver» альбомында ЛСД-ге негізделген әлемдік көзқарасты жеткізудегі табысын, әсіресе «Tomorrow Never Knows» трегін «қышқыл рокке есік ашты» деп мойындайды. «Atlantic Records» компаниясының бұрынғы атқарушы директоры Филипп Раулс еске алады: «Мен сол кезде музыка бизнесінде жұмыс істедім, және менің қышқыл рокпен алғашқы танысуым – ең таңқаларлығы, «The Beach Boys» тобы және «Good Vibrations» әні болды. Ол [әннің электротермени] көптеген музыканттарды студияға осы музыканы жасау үшін қайта шақырды». Лаура Дайан Кунның айтуынша, психоделикалық роктың ауыр түрі, қышқыл рок ретінде белгілі, 1960-шы жылдардың соңындағы Калифорния музыкалық ортасынан пайда болды. «The Charlatans» – Бей аймағындағы алғашқы қышқыл рок тобының бірі болды, бірақ «Jefferson Airplane» бас лейблмен келісімшарт жасасқан және кең танылуға ие болған Бей аймағындағы алғашқы қышқыл рок тобы атанды. 1967 жылдың шілдесінде «Time» журналы былай деп жазды: «Жүккөштер мен транзисторлардан бүкіл ел бойынша қышқыл рок топтарының қуатты дыбысы естіледі: «Jefferson Airplane», «The Doors», «Moby Grape»». 1968 жылы «Life» журналы «The Doors» тобын «қышқыл рок патшалары» деп атады. «Acid rock» құруға немесе негізін қалауға үлес қосқан басқа топтарға «13th Floor Elevators» және «Count Five» сияқты гараждық рок топтары жатады. Блюз-рок тобы «The Paul Butterfield Blues Band» де қатты қышқыл рок дыбысын дамытуға көмектесті, ал олардың 1966 жылғы «East West» инструменталды шығармасы, кеңейтілген рок солосын қолдануымен, «психоделикалық қышқыл рок тамырын» салған және «қышқыл рок ДНК-сының көп бөлігін» қамтыған деп сипатталды. «The Beatles» тобының 1967 жылғы маусымдағы «Sgt. Pepper's Lonely Hearts Club Band» альбомы американдық қышқыл рок топтарына зор әсер етті.

Many bands associated with acid rock aimed to create a youth movement based on love and peace, as an alternative to workaholic capitalist society. David P. Szatmary states, "a legion of rock bands, playing what became known as 'acid rock,' stood in the vanguard of the movement for cultural change." Szatmary also quotes from the San Francisco Oracle, an underground newspaper published between 1966 and 1968, to explain how rock music was perceived at that time and how the acid rock movement emerged: "Rock music is a regenerative and revolutionary art, offering us our first real hope for the future (indeed, for the present)." When played live at dance clubs, performances were accompanied by psychedelic themed light shows in order to replicate the visual effects of the acid experience. According to Kevin T. McEneaney, the Grateful Dead "invented" acid rock in front of a crowd of concertgoers in San Jose, California on December 4, 1965, the date of the second Acid Test held by author Ken Kesey. Their stage performance involved the use of strobe lights to reproduce LSD's "surrealistic fragmenting" or "vivid isolating of caught moments". The Acid Test experiments subsequently launched the psychedelic subculture. Author Steve Turner recognises the Beatles' success in conveying an LSD inspired worldview on their 1966 album Revolver, especially with the track "Tomorrow Never Knows", as having "opened the doors" to acid rock. Former Atlantic Records executive Phillip Rauls recalls: "I was in the music business at the time, and my very first recognition of acid rock was, of all people, the Beach Boys and the song 'Good Vibrations' That [song's electro theremin] sent so many musicians back to the studio to create this music on acid." According to Laura Diane Kuhn, the heavier form of psychedelic rock known as acid rock developed from the late 1960s California music scene. The Charlatans were among the first Bay Area acid rock bands, though Jefferson Airplane was the first Bay Area acid rock band to sign a major label and achieve mainstream success. By July 1967, Time magazine wrote, "From jukeboxes and transistors across the nation pulses the turned on sound of acid rock groups: the Jefferson Airplane, the Doors, Moby Grape". In 1968, Life magazine referred to the Doors as the "kings of acid rock". Other bands credited with creating or laying the foundation for acid rock include garage rock bands such as the 13th Floor Elevators and Count Five. The blues rock group the Paul Butterfield Blues Band are also credited with spawning the harder acid rock sound, and their 1966 instrumental "East West", with its early use of the extended rock solo, has been described as laying "the roots of psychedelic acid rock" and featuring "much of acid rock's eventual DNA". The Beatles' June 1967 album Sgt. Pepper's Lonely Hearts Club Band was a major influence on American acid rock groups.

Гараждық топтардың эволюциясы

1960 жылдардың басында пайда болған гараж панк – көбінесе американдық болған қозғалыс, ол R&B-ге шабыттанған гараж топтарын электр гитаралары мен органдармен жабдықтады. Психоделикалық рок ойнай бастаған американдық гараж топтары гараж роктың шикілігі мен күшін сақтап, гараж роктың күшті бұрмалануын, дыбыстық кері байланысын және қабаттасқан дыбыстық эффекттерін психоделикалық музыканың нұсқаларына енгізіп, «қышқыл рок» тудырды. Биспорт пен Путербоу қышқыл рокты психоделияның қарқынды немесе шикі түрі деп анықтайды, ал оның «күші мен психикалық жүктеме сезіміне» байланысты «гараждық» психоделияны «қышқыл рок» деп атауға қосады. «Гараждық» психоделияның көрнекті өкілдері – Blues Magoos, Electric Prunes және Music Machine, олардың барлығы ертедегі қышқыл рок топтары ретінде қарастырылуы мүмкін. «Гараж панк» термині алғаш рет Ленни Кейдің 1972 жылғы «Nuggets: Original Artyfacts from the First Psychedelic Era, 1965–1968» антологиялық жинағына жазған жол-жобалық жазбаларында пайда болды, онда қышқыл рок пен гараж рок ерекше орын алған. Музыктанушы Саймон Фрит «Nuggets»-ті 1960 жылдардағы гараж психоделиясының және 1960 жылдардың басындағы қарапайым гараж рок пен 1960 жылдардың соңындағы күрделі қышқыл рок арасындағы өтудің көрнекі мысалы деп атайды. «Nuggets» антологиясындағы бұл қышқыл рок 1960 жылдардың «панк-рогының» бір тармағы ретінде сипатталған. Сол кезде «панк-рок» термині 1960 жылдардағы гараж рокқа қатысты, мысалы, «Nuggets» жинағындағыдай. Count Five сияқты топтар, олардың 1966 жылғы «Psychotic Reaction» әнімен, сондай-ақ «Nuggets»-те ұсынылған басқа топтар, ақырында 1960 жылдардағы гараж рок пен психоделикалық панк немесе қышқыл рок арасындағы байланыстың символына айналды. Acid rock әндерінің алғашқы табыстыларының бірі болған «Psychotic Reaction» acid rock-ты анықтайтын ерекшеліктерді де қамтыды: дыбыстық кері байланыс пен бұрмалаудың қолданылуы ерте рок музыкасының мелодикалық электр гитараларын ығыстырды. «Nuggets» альбомына енген тағы бір топ – 13th Floor Elevators бастапқыда қарапайым гараж рок тобы ретінде басталып, кейін ертедегі қышқыл рок топтарының біріне және жалпы психоделикалық рок инноваторына айналды, олардың дыбысы бұрмалаудан, көбінесе дауыстап айтудан және «кейде ақылдан безген» лирикадан тұрды. Олардың тұңғыш альбомы «The Psychedelic Sounds of the 13th Floor Elevators», гараж рок хиті «You're Gonna Miss Me» бар, ол ең алғашқы психоделикалық рок альбомдарының бірі болды. 1966 жылға қарай Нью-Йорктің гараж тобы Blues Magoos өздерінің ағымды блюз рогын «психоделикалық музыка» деп атады, ал гараж қозғалысының тамырына негізделген психоделикалық роктың күшті нұсқасы «қышқыл рок» деп аталды.

Originating in the early 1960s, garage punk was a mainly American movement that involved R&B inspired garage bands powered by electric guitars and organs. American garage bands who began to play psychedelic rock retained the rawness and energy of garage rock, incorporating garage rock's heavy distortion, feedback, and layered sonic effects into their versions of psychedelic music, spawning "acid rock". Bisport and Puterbaugh, defining acid rock as an intense or raw form of psychedelia, include "garagey" psychedelia under the label of "acid rock" due in part to its "energy and intimation of psychic overload". Exemplary acts of "garagey" psychedelia include Blues Magoos, the Electric Prunes, and the Music Machine, all of which may be defined as early acid rock bands. The earliest known use of the term "garage punk" appeared in Lenny Kaye's track by track liner notes for the 1972 anthology compilation Nuggets: Original Artyfacts from the First Psychedelic Era, 1965 1968, which prominently featured both acid rock and garage rock. Musicologist Simon Frith cites Nuggets as a showcase for the garage psychedelia of the 1960s and the transition between early 1960s garage rock and the more elaborate acid rock of the late 1960s. This acid rock present in the Nuggets anthology has been described as an offshoot of 1960s "punk rock". At the time, the term "punk rock" referred to the garage rock of the 1960s, such as that present in the Nuggets compilation. Bands such as Count Five, with their 1966 song "Psychotic Reaction", as well as other groups featured on Nuggets, would eventually epitomize the overlap between 1960s garage rock and psychedelic punk, or acid rock. As one of the first successful acid rock songs, "Psychotic Reaction" also contained the characteristics that would come to define acid rock: the use of feedback and distortion replacing early rock music's more melodic electric guitars. Another group included on the Nuggets album, the 13th Floor Elevators, began as a straight garage rock band before becoming one of the original early acid rock bands and the innovators of psychedelic rock in general, with a sound consisting of distortion, often yelping vocals, and "occasionally demented" lyrics. Their debut album, The Psychedelic Sounds of the 13th Floor Elevators, featuring the garage rock hit "You're Gonna Miss Me", was among the earliest psychedelic rock albums. By 1966, the New York City garage band the Blues Magoos were referring to their wailing blues rock as "psychedelic music", and their hard variant of psychedelic rock, with its roots in the garage movement, would be increasingly labeled "acid rock".

Басқа психоделикалық роктан ерекшелігі

Acid rock көбінесе психеделикалық рок жанрының ең радикальды жағын қамтиды, көбінесе күшті, импровизацияланған және гитараға бағытталған дыбысқа ие. Алан Бисборт пен Парк Путтербау жазғандай, қышқыл рок "психоделияның ең шикі және қарқынды түрі ретінде ең жақсы сипатталады – жақсы да, жаман саяхаттар, тәртіпсіздік те, бейбітшілік те, азап та, қуаныш та, шындықтың толық спектрі, тек идиллиялық жақтары емес, қышқыл рокпен ұсталған". "Қышқыл рок" сонымен қатар әдеттегі психоделикалық роктан гөрі күшті электрленген және көбірек бұрмалауға ("бұзылысқа") ие деп сипатталған. 1960 жылдардың соңында бұрмалау мен кері байланысты әдейі пайдаланудан өзге, қышқыл рок ұзақ гитара сололарымен және электрондық органның жиі қолданылуымен де ерекшеленді. Есірткі пайдалану туралы мәтіндік сілтемелер де кең таралған, мысалы, Джефферсон Эйрплейнның 1967 жылғы "Ақ қоян" және Джимми Хендрикс Экспериенстің 1967 жылғы "Purple Haze" әндерінде. ЛСД сияқты есірткілерге жасалған мәтіндік сілтемелер көбінесе шифрлы болды. Көптеген британдық психоделикалық топтар ойшау және сюрреалистік психоделикалық рок орындағанда, 1960 жылдардағы көптеген американдық рок топтары, әсіресе Батыс жағалаудан шыққандар, гараждық рок энергиясын қамтитын психоделикалық роктың шикі немесе ауыр нұсқасын жасады. Британдық психоделикалық рок өзінің ойшау және сюрреалистік бейілімен қатар, әдетте американдық әріптесі сияқты минималистік және агрессивті болмады, көбінесе әндердің ұзақ аранжировкаларын ұсынып, ситар сияқты шығыс аспаптарын қамтыды. Америкалық психоделикалық рок және гараждық топтар, мысалы, 13th Floor Elevators, американдық қышқыл роктың құлқылы, қараңғы және психоздық дыбысын бейнеледі, бұл дыбыс гитара рифтерімен, күшейтілген кері байланыспен және гитара бұрмалауымен сипатталады. "In A Gadda Da Vida" 1960-шы және 1970-ші жылдардың басындағы қышқыл рок немесе ауыр психоделияның көрнекті мысалы болып табылады, ал топ 1970 жылдары бұрмаланған, "қалың", ауыр психоделиямен тәжірибе жүргізуді жалғастырды. Iron Butterfly-дің 1968 жылғы In A Gadda Da Vida альбомы мен Blue Cheer-дің 1968 жылғы Vincebus Eruptum альбомы да қышқыл роктың ауыр металға өтуіне ықпал еткен деп есептеледі. Ауыр металдың қышқыл рок тамырларын Steppenwolf сияқты топтардың күшті қышқыл рок-тарында көруге болады, олар өздерінің "Born to Be Wild" әнін 1969 жылғы Easy Rider фильмінің саундтрегіне қосты, ол жанрды жарқыратты. Ақырында, Steppenwolf және Cream, Jimi Hendrix Experience және Led Zeppelin сияқты басқа қышқыл рок топтары ертедегі ауыр металдың электрленген, блюзді дыбысына жол ашты. 1970 жылдардың басында Deep Purple, Led Zeppelin және Black Sabbath сияқты топтар қышқыл роктың күшті, шикі бұрмалауын оккульттік мәтіндермен біріктірді, осылайша қазір "heavy metal" деп аталатын жанрдың негізін қалады. Рок музыкасы тамырларға оралып, жұмсақ рокқа бет бұра бастағанда, көптеген қышқыл рок топтары ауыр металл топтарына айналды. Өзінің қозғалысы ретінде, ауыр металл музыкасы кем дегенде 1980 жылдары қышқыл рок топтарының ерекшеліктерін сақтап қалды, ал психоделикалық роктың іздерін кейінгі металл топтарының музыкалық шектен шығуларында көруге болады. 1990 жылдары стонер метал жанры қышқыл рокты басқа хард-рок жанрларымен, мысалы, гранжпен біріктірді, Black Sabbath, Blue Cheer, Hawkwind және Blue Öyster Cult сияқты топтардың қышқыл рок және психоделикалық ықпалды металлындағы ауыр рифтер мен ұзақ джемдерді жаңартты. Хард-рок пен хэви-металдан басқа, қышқыл рок прогрессивті рок қозғалысына да жол ашты. 1970 жылдары психоделикалық музыка элементтері екі бағытқа бөлініп, бір жағынан Black Sabbath, Deep Purple және Led Zeppelin хард-рок және хэви-металл, екінші жағынан Pink Floyd және Yes сияқты топтардың прогрессивті рок-тарына айналды. Yes, Pink Floyd, King Crimson, Emerson, Lake and Palmer сияқты топтар психоделикалық музыкалық қозғалысты біраз уақыт бойы тірі ұстады, бірақ ақырында есірткі тақырыбындағы музыкадан электронды музыкадағы эксперименттерге және классикалық музыка тақырыптарын рок музыкасына енгізуге көшті.

Acid rock often encompasses the more extreme side of the psychedelic rock genre, frequently containing a loud, improvised, and guitar centered sound. Alan Bisbort and Parke Puterbaugh write that acid rock "can best be described as psychedelia at its rawest and most intense Bad trips as well as good, riots as well as peace, pain as well as pleasure the whole spectrum of reality, not just the idyllic bits, were captured by acid rock." "Acid rock" has also been described as more heavily electric and containing more distortion ("fuzz") than typical psychedelic rock. By the late 1960s, in addition to the deliberate use of distortion and feedback, acid rock was further characterized by long guitar solos and the frequent use of electronic organs. Lyric references to drug use were also common, as exemplified in Jefferson Airplane's 1967 song "White Rabbit" and Jimi Hendrix Experience's 1967 song "Purple Haze". Lyrical references to drugs such as LSD were often cryptic. At a time when many British psychedelic bands played whimsical or surrealistic psychedelic rock, many 1960s American rock bands, especially those from the West Coast, developed a rawer or harder version of psychedelic rock containing garage rock energy. Along with its whimsical and surrealist tendencies, British psychedelic rock was generally not as minimalist and not as aggressive as its American counterpart, often featuring longer song arrangements and incorporating Eastern instruments such as sitars. American psychedelic rock and garage bands such as the 13th Floor Elevators epitomized the frenetic, darker and more psychotic sound of American acid rock, a sound characterized by droning guitar riffs, amplified feedback, and guitar distortion. "In A Gadda Da Vida" serves a notable example of 1960s and early 1970s acid rock or heavy psychedelia, and the band would continue to experiment with distorted, "fuzzy", heavy psychedelia into the 1970s. Both Iron Butterfly's 1968 album In A Gadda Da Vida and Blue Cheer's 1968 album Vincebus Eruptum have been described as influential in the transition of acid rock into heavy metal. Heavy metal's acid rock origins can further be seen in the loud acid rock of groups such as Steppenwolf, who contributed their song "Born to Be Wild" to the soundtrack of the 1969 film Easy Rider, which itself glamorized the genre. Ultimately, Steppenwolf and other acid rock groups such as Cream, the Jimi Hendrix Experience, and Led Zeppelin paved the way for the electrified, bluesy sound of early heavy metal. By the early 1970s, bands such as Deep Purple, Led Zeppelin and Black Sabbath combined the loud, raw distortion of acid rock with occult lyrics, further forming a basis for the genre now known as "heavy metal". At a time when rock music began to turn back to roots oriented soft rock, many acid rock groups instead evolved into heavy metal bands. As its own movement, heavy metal music continued to perpetuate characteristics of acid rock bands into at least the 1980s, and traces of psychedelic rock can be seen in the musical excesses of later metal bands. In the 1990s, the stoner metal genre combined acid rock with other hard rock genres such as grunge, updating the heavy riffs and long jams found in the acid rock and psychedelic influenced metal of bands such as Black Sabbath, Blue Cheer, Hawkwind, and Blue Öyster Cult. In addition to hard rock and heavy metal, acid rock also gave rise to the progressive rock movement. In the 1970s, elements of psychedelic music split into two notable directions, evolving into the hard rock and heavy metal of Black Sabbath, Deep Purple, and Led Zeppelin on one side and into the progressive rock of bands such Pink Floyd and Yes on the other. Bands such as Yes, Pink Floyd, King Crimson, and Emerson, Lake, and Palmer kept the psychedelic musical movement alive for some time, but eventually moved away from drug themed music towards experiments in electronic music and the addition of classical music themes into rock music.