Белградтағы Батыс қалалық дарбазасы: Тарихы мен болашағы

Кіріспе

Белградтағы ғимарат, Сербия. Батыс қала қақпасы, сондай-ақ Genex Tower деп белгілі, Сербияның Белград қаласындағы 36 қабатты көкжай. Ол 1977 жылы Михайло Митрович бруталистік стильде жобалаған. Ол екі қабатты көпірмен және үстіңгі жағында айналмалы мейрамханасы бар екі мұнарадан тұрады. Бұл ғимарат биік.

Мұнаралардың бірін мемлекеттік Genex тобы пайдаланған. Бұл топтың атынан мұнара "Genex" деп аталып кетті, ал оның ресми атауы Батыс қала қақпасы болып қалады. Екінші, биік мұнара тұрғын үй. Genex компаниясы бұрын орналасқан мұнара бос, ал тұрғын үй мұнарасында әлі де көптеген адамдар тұрады. Үстіңгі мейрамхананың астындағы айналу механизмі ешқашан іске қосылмады. 2021 жылдың қараша айында ғимарат мәдени ескерткіш деп жарияланып, мемлекеттік қорғауға алынды. Декларацияда ғимарат "қалалық шамшырақ" деп аталады және ол Жаңа Белградтың ең көрнекті нысаны, сондай-ақ бүкіл астана үшін визуалды өлшемшарт деп есептеледі.

Орналасқан жері

Ғимарат Жаңа Белград муниципалитетінде, 41-43 Народних хероја көшесінде орналасқан. Шындығында, ол көше мен Е75 Еуропалық бағытының қиылысында жатыр. Қақпаның батысында Студенттік қала және Тошин Бунар шағын аудандары орналасқан, ал Фонтана солтүстікке қарай. Жаңа Белградтың блоктар нөмірлеу жүйесі бойынша, ғимарат 33-блокқа жатады.

Құрылыс

1960 жылдардың соңында сәулетші sr-ға 12 қабатты ғимаратты және "Народных героев" көшесіндегі Сутьеска жергілікті қауымдастығының бас кеңсесін жобалау міндеті тапсырылды. Митрович елорданың танымал символына айналатын екі біріктірілген және әлдеқайда биік ғимаратты ұсынды. Бұл қатал қарсылыққа, келіспеушіліктерге және дау-дамайларға әкеп соқты, бірақ Митрович өз идеясында табанды болды, көптеген комиссиялардың алдында егжей-тегжейлі және толық түсіндірмелер берді. Соңында оған жасыл жарық берілді және 1971 жылы негіздері қаланды. Мұнараларды "Рад" құрылыс компаниясы салды. Дегенмен, жобаға күмәнмен қарады және құрылыс кезінде де даулар болды. Қарсылық келесі жылдары да жалғасты. Тіпті 2010 жылдары да Иво Кушаничтің "Политика" газетіндегі танымал карикатурасы әлі де айтылып, қайта жарияланды. Онда ғимараттың жанында дарға асу құрылғысы бейнеленген және "Бұл дарға асу құрылғысы кімге арналған? Архитекторға!" деген мәтін жазылған. 2022 жылдың соңында үшінші сату әрекеті – және мүлік 6 ақпанға жоспарланған 834.6 миллион динарға (7 миллион еуро немесе 400 еуро/м²) салынған – тұрғындар, азаматтар және қоғам қайраткерлері сатуға наразылық білдіре бастады, ғимараттың болашағы туралы идеялар ұсынды. Ғимараттың басқарушысы және архитекторлар мен экономистер тобы ғимараттың маңыздылығын ескере отырып, оны мемлекеттік меншікке беруді және оны "рух, мәдениет және сәулет оазисі" – Тесла мұнарасына айналдыруды ұсынды. Бес қабат Никола Тесла мұражайына бейімделді, ол ғимаратқа көшірілетін. Ғылым және технология орталықтары, кітапханалар, концерт залдары, галереялар мен кітап дүкендері қосылғанда, ол тоқтамай ашық болатын мәдени және білім беру "Диснейленді" болар еді. Ұсынысқа қалалық деңгейде жаңғыртылған айналасындағы алаңды, тақырыптық бақтарды, достық саябағын, ашық ауадағы спорт залын, жаяу жүргіншілер көпірін, жаңартылған фонтан мен амфитеатрды енгізу кірді. Электр инженерлері Михайло Пупинді Тесламен бірлескен мұражайға қосуды, тәжірибелік зертханалар құруды және Батыс қалалық қақпасының үстіндегі Уорденклиф мұнарасын қайта құруды ұсынды. "Белградтың суға батып кетуіне жол бермейміз" саяси партиясы ғимараттың мемлекеттік меншігін қолдады. Тұрғындар қаланың орталық көпірі, Газелаға тыйым салып, сатуға қарсылық білдірді. 2023 жылдың 6 ақпанында өткен аукционда мүліктің саудалық бөлігі Белградтағы қонақжайлылық кәсіпкері Александар Каймакович, Ака Босанак деген лақап атымен, 2.4 миллиард динарға (~20 миллион еуро) сатып алды, бұл оның жарияланған бағасынан үш есе көп. Каймаковичтің "Еурека" компаниясы мүлік үшін бәсекелескен алты басқа да ұйымды басып өтті, ол Белград маңындағы дәстүрлі Skadarlija kafanas Tri šešira, Dva jelena және Zlatni bokal, тамақхана Boutique және Lafayette кабарелік түнгі клубы сияқты көптеген қонақжайлылық орындарына ие. Оппозицияның бірнеше мүшелері аукционды бұзғандықтан полиция араласуға мәжбүр болды. Каймакович Сербиядағы ірі қылмыстық кландармен байланысты, ол "даулы бизнесмен" Предраг Ранковичтің оң қолы. Сондай-ақ, ол Сербияның ірі қылмыскері Вељко Беливукқа қарсы іс барысында Беливуктің тобы мүшелері қорғаған Беливуктің мүліктерінің заңды иесі ретінде әрекет еткендігіне күдікпен қарап, ақшаны жылыстау үшін полиция ұстады. 2002 жылы Черногорияның Будва қаласында Каймаковичтің машинасына бомба қойылды. Оның тарихына байланысты оппозиция Каймаковичті нақты иесінің маңдайы деп санайды және жалпы процестің бұзылуына байланысты сатуды жоюды талап етті. Сатып алуды аяқтаудың соңғы күні 2023 жылдың 4 сәуірі болды, бірақ "Еурека Бар" ұзарту туралы өтініш берді. Бұл өтініш қабылданбады және олар соңғы күні төлем жасап, ғимараттың ресми иелері болды. Әйтпесе, олар сатуға қатысу үшін төлеуге тиіс 7 миллион еуролық депозитін де жоғалтар еді. Ғимараттың тұрғын бөлігінің тұрғындары сатып алуға қарсы сотқа шағымдануға дайын.

In the late 1960s, architect sr was given a task of projecting a 12 floor building and the head offices of the local community of Sutjeska, a sub municipal administrative unit, on Narodnih heroja Street. Mitrović suggested two connected and much taller buildings which would make a recognizable symbol of the capital city. A fierce opposition, disagreements and disputes ensued, but Mitrović was persistent in his idea, giving detailed and exhaustive explanations in front of the numerous commissions. He was finally given the green light and the foundations were laid in 1971. The towers were built by the "Rad" construction company. Nevertheless, the project met with distrust and was disputed all the time the construction was on. The opposition continued in the next years. Even in the 2010s, a famous caricature by Ivo Kušanić in the daily Politika is still being mentioned and reproduced. It shows a gallows next to the building and the text: Who are these gallows for? For the architect! By the end of 2022, with the third sale attempt—and the property now listed for RSD834.6 million dinars (€7 million or €400 per m2)—scheduled for 6 February 2023, residents, citizens and public figures began to protest the sale, offering ideas for the building's future. Building manager, and a group of architects and economists, proposed that state takes over the building due to its importance, and to transform it into the Tesla Tower, "oasis of spirit, culture and architecture". Five floors were adapted into the Nikola Tesla Museum, which would move into the building. With added science and technology centers, libraries, concert halls, galleries and bookshops, it would make a cultural and educational "Disneyland", opened non stop. Proposition includes adaptation of the surrounding plateau, which covers , into the urban graden, theme gardens, park of friendship, outdoor gym, with pedestrian footbridge and revitalized fountain and amphitheater. A group of electrical engineers suggested addition of Mihajlo Pupin to the joint museum with Tesla, creation of experimental labs and recreation of the Wardenclyffe Tower at the top of Western City Gate. Do not let Belgrade drown political party also supported state ownership of the building. Residents announced blockade of the city's central bridge, Gazela, protesting the sale. At the public sale on 6 February 2023, the commercial part of the property was purchased by the Belgrade based hospitality entrepreneur Aleksandar Kajmaković, nicknamed Aca Bosanac, for RSD2.4 billion (~€20 million), three times its listed price. Kajmaković's company Eureka bar, which reportedly outbid six other entities vying for the property, owns numerous hospitality venues around Belgrade such as the traditional Skadarlija kafanas Tri šešira, Dva jelena, and Zlatni bokal, eatery Boutique, and Lafayette cabaret nightclub Police had to intervene as few members of the opposition hеckled the bidding. Kajmaković is connected to major criminal clans in Serbia, being a right hand man of the "controversial businessmen" Предраг Ранковић. He was also apprehended by the police as part of the process against the top Serbian gang kingpin Вељко Беливук for suspicion of Kajmaković acting as the legal owner of Belivuk's properties which were safeguarded by the Belivuk's gang members, and for money laundering. A bomb was placed under Kajmaković's car in 2002 in Budva, Montenegro. Because of his history, the opposition considers Kajmaković a front for the real owner, and called for the annulment of the sale due to the general infringement of the entire process. Last day to finalize the purchase was 4 April 2023, but "Eureka Bar" filed an extension motion. This was denied and they made the final payment on the last day, becoming official owners of the building. Otherwise, they would also lose the €7 million deposit they had to pay in order to compete in the selling. Tenants of the residential part of the building announced lawsuit against the purchase.

Сәулет

Ғимаратты құрайтын екі мұнараның биіктігі бірдей емес. Екі ғимараттың да әртүрлі қызметтері бар, ең биік мұнара 30 қабаттан тұратын тұрғын үй ретінде, ал ең қысқа мұнара 26 қабаттағы кеңселерге арналған. Олар 26-шы қабаттағы көпірмен байланысқан. Ғимарат өте биік. Ғимарат брутализм стилінде салынған, құрылымдық және конструктивизм элементтерімен. Ол Сербиядағы брутализм архитектурасының көрнекті өкілі және 1960-1970 жылдары әлемде салынған осы стильдегі ең жақсы ғимараттардың бірі саналады. Формасы мен бөлшектерінің өңделуі ғимаратты постмодернизммен байланыстырады және бүгінде Сербияда осы стильдің ерте кезеңінен сақталған сирек мысалдардың бірі болып табылады. Қақпаның көркемдік бейнесі серб архитектурасының бір дәуірін көрсетеді. Бірақ тұрғындар көшіп келген кезде, екі мұнараның сыртқы дизайнының жоғары сапасына қарамастан, ғимарат тұруға ыңғайлы емес екені анықталды. Лифттердің сыйымдылығы мен істен шығуы, қоқыс құбырларының бітелуі, нашар жылу және дыбыс оқшаулауы, сондай-ақ негізгі құрылыс материалы болып табылатын бетон панельдердің икемсіздігі сияқты мәселелер туды. Осыған ұқсас, тіпті нашаррақ мәселелер қақпаның шығыс жағында да болды. Бұл ғимараттар символдар мен ескерткіштер ретінде жобаланғанда адамдар оларда тұруы керек пе деген сұрақ тудырды. Сурет Митровичтің тапсырысымен салынды және Франсуа Миттеранның Югославияға келген сапарына орай жасалды. Сурет "мұнараның әшекейі" деп сипатталды. Ғимаратта Милош Шобаичтің "Құс" мүсіні де бар. 1991 жылы халық саны 5187 адамды құрады. 2002 жылғы халық санағында ғимараттың атымен Батыс қақпасы аудандық қауымдастығы деп аталды және онда 4278 адам тұрды. Кейіннен ол көршілес Фонтана аудандық қауымдастығына қосылды.