Дауэс жоспары: Германияның Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейінгі өтемақы мәселесінің шешімі
Dawes Plan
Дауэс жоспары (1924) – 1-ші дүйн. соғысынан кейінгі Германияның өтемақы төлемдерін реттеуге бағытталған. Экон. жағдайды тұрақтандырды, бірақ шет ел капиталына тәуелділік тудырды.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
1924 жылы Германияның Бірінші дүниежүзілік соғыс репарацияларын шешу жоспары
1924 plan to resolve Germany's World War I reparations
Доуес жоспары Германияның Бірінші дүниежүзілік соғыстағы одақтастарына төлеуге тиіс репарация мәселесін уақытша шешті. 1924 жылы қабылданған бұл жоспар Франция және Бельгия әскерлері Германияның репарациялық міндеттемелерін орындамауына жауап ретінде Рур аймағын басып алғаннан кейін туындаған еуропалық дипломатиялық дағдарысты аяқтады. Жоспар Германияның соғыс репарацияларын төлеу кестесін кезең-кезеңмен белгіледі, неміс валютасын тұрақтандыру үшін ірі көлемде несие берді және Рур аймағындағы оккупацияны тоқтатты. Бұл 1920 жылдардың екінші жартысында экономикалық жағдайдың қысқа мерзімді жақсаруына әкелді, бірақ оның бағасы – шетелдік капиталға жоғары тәуелділік болды. 1929 жылы Доуес жоспары Янг жоспарымен алмастырылды. Халықаралық ауқымдағы маңызды дағдарысты шешкендігі үшін, жоспарды жасаған комиссия төрағасы, америкалық Чарльз Доуес 1925 жылы Нобель бейбіт сыйлығымен марапатталды.
The Dawes Plan temporarily resolved the issue of the reparations that Germany owed to the Allies of World War I. Enacted in 1924, it ended the crisis in European diplomacy that occurred after French and Belgian troops occupied the Ruhr in response to Germany's failure to meet its reparations obligations. The Plan set up a staggered schedule for Germany's payment of war reparations, provided for a large loan to stabilise the German currency and ended the occupation of the Ruhr. It resulted in a brief period of economic recovery in the second half of the 1920s, although it came at the price of a heavy reliance on foreign capital. The Dawes Plan was superseded by the Young Plan in 1929. Because the Plan resolved a serious international crisis, the American Charles Dawes, who headed the group that developed it, received the Nobel Peace Prize in 1925.
Өмірбаян
Бірінші дүниежүзілік соғыс аяқталғанда, одақтас державалар Версаль келісіміне Германия төлеуге тиіс өтемақыларға қатысты жоспар енгізді. Ол 1920 жылдың сәуір айына дейін төленетін 20 миллиард рейхсмарканы белгіледі және толық есептерді одақтастар аралық өтемақы комиссиясы анықтауға қалдырды. 1921 жылдың сәуір айында одақтастар Комиссия әзірлеген Лондондық төлем кестесін қабылдады. Ол Германияның жалпы өтемақы сомасын 132 миллиард алтын маркаға (2023 жылғы доллармен 442 миллиард АҚШ долларына) белгіледі. Кесте үш классқа бөлінді, олардың ішінде тек алғашқы екеуі, 50 миллиард алтын маркаға жететіні, төленуі күтілді. 1921 жылдың 5 мамырында одақтастар Германияға алты күн ішінде Лондондық кестеге келісуді талап етіп, әйтпесе, өнеркәсіптік қуатты Рур аймағын басып алумен қорқытты. Рейхстаг 11 мамырда келісуге дауыс берді, содан кейін үкімет өтемақы төлеудің мүмкін еместігін көрсету мақсатында төлемдерді орындау саясатын (Erfüllungspolitik) іске асыруға кірісті. Германия 1921 жылдың жазында алғашқы бір миллиард алтын марка төледі, бірақ содан кейін қолма-қол ақшамен аз төледі және көмір мен ағаш сияқты материалдарды жеткізуде қалып қойды. 1923 жылдың қаңтар айында Германия дефолтқа ұшырады деп жарияланғаннан кейін, француз және бельгиялық әскерлер Рурды басып алды. Германия оккупацияға пассивті қарсылық көрсетумен жауап берді. Үкімет жұмыссыз қалған жұмысшыларға жалақы төлеу үшін ақша басып шығарды, бұл Германия экономикасын құртқан гиперинфляцияны тудырды. Одан кейінгі оқиғалар одақтастарды Лондондық кестені қайта қарау қажет деп шешуге итермеледі. Рурды басып алу Франция мен Германия арасындағы шиеленісті күшейтті. Германия үкіметінің Лондондық кестеге келісуі саяси тұрақсыздықты арттырды. Канцлер Жозеф Вирттің өтемақы төлеу саясаты оңшылдардың көптеген өкілдерін ашуландырды, олар оны сатқындық деп атады. Радикалды оңшыл топтар Республика өкілдеріне қарсы жеккөрушілік науқанды бастады, оның ішінде 1921 жылдың тамызында 11 қарашадағы 1918 жылғы қарусыздыру туралы келісімге қол қойған Матиас Эрцбергер және 1922 жылдың маусымында Сыртқы істер министрі Вальтер Ратенаудың өліміне себеп болды.
At the end of World War I, the Allied Powers included in the Treaty of Versailles a plan for the reparations for which Germany would be liable. It established an interim 20 billion Reichsmarks to be paid through April 1920 and left the full details to be determined by an Inter Allied Reparation Commission. In April 1921, the Allies adopted the London Schedule of Payments that the Commission had developed. It established the total German reparations figure at 132 billion gold marks (US $442 billion in 2023 dollars). The schedule was separated into three classes, of which only the first two, amounting to 50 billion gold marks, were expected to be paid. On 5 May 1921 the Allies delivered an ultimatum to Germany demanding that it accept the London Schedule within six days and threatening to occupy the heavily industrialized Ruhr district if it did not. The Reichstag voted to accept on 11 May, following which the government began to implement its fulfilment policy (Erfüllungspolitik), an effort to show the impossibility of meeting the payments by attempting to fulfil them. Germany made its first payment of one billion gold marks in the summer of 1921 but after that paid little in cash and fell behind in its deliveries of materials such as coal and timber. After Germany was declared in default in January 1923, French and Belgian troops occupied the Ruhr. Germany responded with passive resistance to the occupation. The government printed money in order to pay the idled workers, which fuelled the hyperinflation that all but wrecked the German economy. Ensuing events led the Allies to decide that the London Schedule needed to be re examined. The Ruhr occupation had heightened tension between France and Germany. The acceptance of the London Schedule by Germany's government increased political instability. Chancellor Joseph Wirth's fulfilment policy angered many on the right, who called it traitorous. Radical right wing groups instigated a hate campaign against representatives of the Republic that included the assassination in August 1921 of Matthias Erzberger, one of the signers of the Armistice of 11 November 1918, and in June 1922 of Foreign Minister Walther Rathenau.
Дауес комитеті
1923 жылы жаңа неміс канцлері Густав Стресман пассивті қарсылықты тоқтатуға бұйрық берді, гиперинфляцияны аяқтауға мүмкіндік берген валюта реформасын жүзеге асырды және Германияның қаржылық жағдайына қарай төлеуге қабілеттілігін ескере отырып, одақтас державалармен келіссөздер жүргізуге тырысты. Комитет төрағасы Доуес бұрынғы армия генералы, банкир және саясаткер болған. Оның комитетіне Германияның валютасын, бюджетін және ресурстарын тұрақтандыруды зерттеу міндеті жүктелді. Осы зерттеулер негізінде комитет Германияның төлем қабілетін ескеретін, Лондон кестесін алмастыратын нақты төлем кестесін ұсынуға тиіс болды.
In 1923 the new German chancellor Gustav Stresemann ordered an end to passive resistance, implemented a currency reform that brought an end to the hyperinflation and sought discussions with the Allied Powers which would take into consideration what Germany was financially capable of paying. Dawes, the head of the committee, was a former army general, banker and politician. His committee was tasked with examining the stabilization of Germany's currency, its budget and its resources. Based on the studies, the committee was to recommend a realistic schedule of payments – one taking into account Germany's ability to pay – that would replace the London Schedule.
Жоспар
Доуес баяндамасының кіріспесінде "біз ұсынатын кепілдіктер экономикалық, саяси емес сипатта" деп нақты айтылған. Нәтижесіндегі Дауес жоспары төлемдердің сомасы мен мерзімін, кіріс көздерін, Германияға берілетін қарыздарды, валютаның тұрақтандырылуын және Рур аймағындағы оккупацияны тоқтатуды қамтыды: Репарация төлемдері бірінші жылы бір миллиард рейхсмарктан басталып, бес жылдан кейін жыл сайын екі жарым миллиардқа дейін артты. Ешқандай жалпы сома белгіленбеді. Репарация төлемдеріне кедендік баждар, алкоголь, темекі, қанттан түсетін салықтар, сондай-ақ теміржолдардан және бюджеттен түсетін кірістер қарастырылды, бұл орталық үкіметтен тәуелсіз болды. Аталған соманың шамамен жартысы АҚШ-тағы Уолл-стрит арқылы облигациялар шығару есебінен жиналды. Рур аймағынан шетелдік әскерлер шығарылуға тиіс болды.
The Dawes Report stressed in its introduction that "the guarantees we propose are economic and not political in nature". The resulting Dawes Plan covered payment amounts and timing, sources of revenue, loans to Germany, currency stabilization and ending the Ruhr occupation:
Reparations payments began at one billion Reichsmarks the first year, increasing annually to two and a half billion after five years. No total sum was set. The sources for reparation payments included taxes on customs duties, alcohol, tobacco and sugar, and revenue from railroads and the budget. and was independent of the central government. About half of the sum was raised through Wall Street bond issues in the United States. Foreign troops were to be withdrawn from the Ruhr.
Рейхстагтың мақұлдауы
Рейхстагтағы Доуес жоспарына қатысты пікірталастар 1924 жылғы мамырдағы Рейхстаг сайлауынан кейін жаңа үкімет құруға әсер етті. Германия Коммунистік партиясы (ГКП) Доуес жоспарын экономикалық империализм деп қарастырды, ал нацистік партия өтемақы төлеуге толығымен қарсы болды. Көптеген қарыздар қысқа мерзімді болды, яғни несие беруші ел экономикалық төмендеуге ұшыраса, оларды жылдам қайтару талап етілуі мүмкін еді. Чарльз Доуес 1925 жылғы Нобель бейбітшілік сыйлығын «Доуес жоспарын жасауға қосқан маңызды үлесі үшін» алды, әсіресе Германияның өтемақы төлемдерін орындамауы және Францияның Руры аймағын оккупациялауы салдарынан Франция мен Германия арасындағы қарым-қатынастың шиеленісін азайтуы үшін. Британдық сыртқы істер министрі сэр Остин Чемберлен де сыйлықты Доуеспен бөлісті, бірақ оның сыйлығы соғыстан кейінгі аумақтық мәселелерді реттеген Локарно келісімдері үшін берілді.
The debate over the Dawes Plan in the Reichstag affected the formation of a new government following the May 1924 Reichstag election. The Communist Party of Germany (KPD) saw the Dawes Plan as economic imperialism, and the Nazi Party objected altogether to paying reparations. Most loans were short term, which meant that they could be quickly called in if the creditor nation experienced an economic downturn. Charles Dawes received the Nobel Peace Prize of 1925 “for his crucial role in bringing about the Dawes Plan”, specifically for the way it reduced the state of tension between France and Germany resulting from Germany's missed reparations payments and France's occupation of the Ruhr. British Foreign Minister Sir Austen Chamberlain shared the prize with Dawes, although his award was for the Locarno Treaties, which dealt with post war territorial settlements.