Кіріспе
Шахмат фигурасы: Ат (♘, ♞) – шахмат ойынындағы, аттың басы мен мойнымен бейнеленген фигура. Ол екі тік және бір көлденең, немесе екі көлденең және бір тік қозғалады, басқа фигуралардың үстінен секіріп өтеді. Әр ойыншы ойынды b және g ұяларында екі атпен бастайды, олардың әрқайсысы мұнара мен слонның арасында орналасқан.
The knight (♘, ♞) is a piece in the game of chess, represented by a horse's head and neck. It moves two squares vertically and one square horizontally, or two squares horizontally and one square vertically, jumping over other pieces. Each player starts the game with two knights on the b and g , each located between a rook and a bishop.
Қозғалыс
Басқа шахмат фигураларымен салыстырғанда, аттың қозғалысы ерекше: ол екі тік және бір көлденең, немесе екі көлденең және бір тік квадратқа жылжиды (екі жағдайда да үлкен L әрпінің пішінін құрайды). Осының салдарынан, ат әр жылжуда ақ және қара квадраттарды ауыстырады. Жылжу кезінде ат мақсатына жету үшін фигуралардан секіріп өте алады. Ат қарсыластың фигурасын алып, оны тақтадан шығару арқылы ұстайды. Бір ат бір мезгілде сегізге дейін қозғалыс жасай алады. Шахматтың бастапқы орналасуында ат пен пион ғана қозғала алады. Епископтар ұзақ қашықтыққа ие, бірақ олар тек бір түсті квадраттарға ғана жүре алады. Аттың құндылығы кедергілерден секіріп өте алатындығына байланысты артады. Аттар мен епископтар басқа фигуралармен (мысалы, пиондармен) қолдағанда күштірек болады, олар бекіністер құрып, алға жылғанда одан да күшті бола алады. Әлем чемпионы Жозе Рауль Капабланка патшайым мен аттың, патшайым мен епископтан гөрі жақсы комбинация деп есептеген. Алайда, Гленн Флир Капабланканың ойындарынан оның сөзін қолдайтын ештеңе таппады; статистика да оны растамайды. Ойында бір жақта патша мен ат, екінші жақта патша ғана болса, тең ойналады, себебі шахмат қою мүмкін емес. Егер жалғыз патша патша мен екі атқа қарсы тұрса, шахмат қоюға болмайды; қарсылас патшасын келесі қозғалыста шахмат қойылатын квадратқа жылжытып қателік жасаса ғана шахмат болуы мүмкін. Бірақ епископ пен ат немесе екі епископпен шахматты мәжбүрлеуге болады, тіпті епископ пен аттың құндылығы шамамен тең болса да. Қызыққа толысы, екі атпен шахматты мәжбүрлеуге болады, егер нашар жақта бір ғана қосымша пион болса, бірақ бұл іс жүзінде маңызы жоқ (екі аттың соңғы ойынына қараңыз). Пионсыз ойындар сирек кездеседі, ал егер күшті жақта тіпті бір пион болса, қосымша ат оңай жеңіс әкеледі. Епископ атты жиекте тұтқындап ала алады (әсіресе соңғы ойында), бірақ оны содан кейін ұстай алмайды (диаграмманы қараңыз).
Стамманың серігі
Кейбір сирек кездесетін ойын аяғында қарсыластың королі өзінің пешкасының алдындағы бұрышта қоршалып қалған жағдайда, тек король мен жылқыны пайдаланып мат беруге болады. Бұл тәсіл "Штамманың маты" деп аталады және кейде практикада кездеседі. Төмендегі позицияда, Nogueiras–Gongora, Куба чемпионаты 2001, қара 75…Nxf6 ойнады, a2-дегі соңғы ақ пешканы ұстағаннан кейін ойын тең болады деп дұрыс емес болжады. (Дұрысы 75…Ne3 76. Kg6 Ng4 77. Kg7 болған, содан кейін 77…Nxf6! қауіпсіз ойналуы мүмкін, король жеткілікті қашықтықта болғандықтан). Ойын 76. Nxf6 Ke5 77. Nd7+ Kd4 78. Kf4 Kc3 79. Ke3 Kb2 80. Kd2 Kxa2 81. Kc2 Ka1 82. Nc5 Ka2 83. Nd3 Ka1 84. Nc1 соңымен жалғасты, және қара ойынды тастады, себебі 84…a2 85. Nb3 – мат.
Нөмірлік
Алгебралық нотацияда, шахмат ойындарын жазудың қазіргі заманауи әдеттегі тәсілінде, N әрпі жылқыны білдіреді (K патшаға арналған); сипаттамалық шахмат нотациясында кейде, көбінесе ескі әдебиеттерде, Kt қолданылады. Шахмат мәселелері мен ойын соңының зерттеулерінде көбінесе Springer-дің неміс тіліндегі атауы S әрпі қолданылады (ал кейбір фантастикалық шахмат түрлерінде N әрпі түнгі атқышқа қолданылады, ол танымал фантастикалық шахмат фигурасы).
Тарих
Ат шахмат фигураларының арасында ең ерте анықталған қозғалысына ие. Ол алғаш рет 6-шы ғасырда үнділік шатранж ойынында пайда болған және содан бері өзгерген жоқ.
Нұсқалар
Шахмат отбасының көптеген ойындарында атқа ұқсас фигуралар кездеседі. Сянцзи мен джанггидегі ма фигурасы біршама шектеулі; түсінік бойынша, бұл фигура "секіру" емес, бос тұруы керек көрші ортогональді нүкте арқылы өтеді. Тағы бір байланысты фигура – шогидегі кейма, ол ат сияқты қозғалады, бірақ тек алдыға екі шаршыға, содан кейін бір шаршыға қана жылжуға болады, бұл оның қозғалысын екі мүмкін шаршымен шектейді.
Аттар
Ат кейде әдеттегі тілде "жылқы" деп аталады, бұл фигураның атауының бірнеше тілдегі мағынасы: испан тілінде caballo, итальян тілінде cavallo, орыс тілінде конь және т.б. Кейбір тілдерде оны "секіргіш" деп атайды, бұл аттың өзінің жолындағы фигуралардан секіріп өту қабілетін көрсетеді: польша тілінде skoczek, дания және норвегия тілдерінде springer, швед тілінде springare, неміс тілінде Springer, люксембург тілінде Sprénger, словен тілінде skakač. Сицилияда оны sceccu деп атайды, бұл арабтың "шейх" сөзінен шыққан сленгтік сөз, ислам дәуірінде шейхтер ауылдан ауылға есектермен салық жинау үшін сапарлаған.
Математикадан
Ат кейбір математикалық есептерде маңызды. Мысалы, "аттың бағыты" есебі — шахмат тақтасындағы әрбір ұяшықты бір рет ғана басып өтетін аттың қадамдар тізбегін табу есебі.
Knight нұсқалары
Тіпті стандартты Стаунтон үлгісінің жиынтықтарында да, фигуралардың стилі әртүрлі болады. Аттар едәуір айырмашылыққа ие. Міне, бірнеше мысал.