Кіріспе

Американдық сценарист (1899–1982)

Гудман Эйс (15 қаңтар 1899 – 25 наурыз 1982), шын аты Гудман Айсковиц, американдық юморист, радио және теледидар сценарисі, комедия авторы және журнал тілшісі болған. Оның қарапайым, әдеби тілмен әзілдеуі және заманауи ағымдар мен мақтанды жайлы сықақты пікірлер айтуы 1930-шы жылдардан 1960-шы жылдарға дейін оны радио мен теледидардағы ең ізделіс жасайтын авторлардың біріне айналдырды.

Алғашқы жылдар

Канзас-Ситиде, Миссури штатында туған, латвиялық еврей иммигранттары Гарри Айсковиц, ол киім дүкенінде жұмыс істеген, және Анна Катценнің ұлы, Эйс жазуға құштар болып өсті. Оқушылар газетінің редакторы ретінде ол алғашқы псевдонимін – Аса Гудманды алды. Эйс Канзас-Сити политехникалық институтында журналистиканы оқығанда Монтгомери Уордқа роликтермен хат жеткізуші болып жұмыс істеді. Ол сондай-ақ мектеп газетінде "Диспептик" атты апталық бағана жазды. Әкесі қайтыс болғаннан кейін анасы мен қарындастарын асырау үшін поштада және жергілікті киім дүкенінде жұмыс істеген соң, ол Канзас-Сити Journal Post газетінің тілшісі және бағана авторы болды. Джейн Эпштейн оның мектепкездегі сүйіктісі еді. Джейн Канзас-Ситидегі Эл Джолсонның толық сатылған концертіне баруды қалады; жігіттері билет ала алмады, бірақ Эйс баспасөз куәлігі арқылы концертке қатыса алды. Жольсонның концерті олардың алғашқы кездесуі болды, алты айдан кейін, 1922 жылы үйленді.

Радио асалар

1930 жылы Эйс KMBC радиостанциясында жексенбілік комикстерді оқып (екі онжылдықтан кейін Нью-Йорк қаласының аңызға айналған мэрі Фиорелло Х. Ла Гардияның атақты газеттік ереуіл қимылын күтіп) және жұма күні кешке фильмдерді шолу және әуесқойлық бағдарламасын өткізді. Бастапқыда Эйс бұл жұмысқа ерікті түрде қатыспаған. Journal Post редакторының бір қызметкеріне газеттің балалардың комикстерін оқып беру газеттің таралуын арттырады деген ой келді. Жұмыс аптасына 10 доллар қосымша жалақыны білдірді, бірақ редакция қызметкерлерінің ешқайсысы қызығушылық танытпады. Редактор Эйстің қазіргі тапсырмасы жергілікті театр туралы болғандықтан, ол бұл жұмысқа өте жақсы адам болатынын түсіндіріп, оны қабылдауға мәжбүр болды. Эйс екінші радиошоуды ұсынды, бұл фильмдермен айналысады, осылайша аптасына қосымша 10 доллар жиналады. Бірақ бір күні кешке Эйстің уақыт белдеуі қосылмағаннан кейін эфирге шығатын 15 минуттық бағдарлама жазылды. Он бес минуттан артық эфир уақытын толтыру қажеттілігімен және әйелі онымен бірге станцияға келгеннен кейін, Эйс ерлі-зайыптылардың өткен демалыс күндері ойнаған бридж ойыны туралы жайбарақат әңгімеге түсіп, Джейнды әңгімеге қосылуға шақырды. Көп ұзамай жергілікті кісі өлтіру туралы талқылау болды, онда әйел бридж ойыны туралы дауға байланысты күйеуін өлтірген. Гудманның әзіл-оспақ, Джейннің жаман сөзге бейімдігі ("Бридж ойнауға келісесіз бе, жаным? "), ерлі-зайыптылардың таңғажайып импровизациясы KMBC-ге өздерінің "отбасылық комедиясын" жасап, орындауға арналған 15 минуттық тұрақты слот беруге көндіруге жеткілікті ынталы жауап берді. Алғашында "Easy Aces" деп аталатын шоудың тақырыбы ерлі-зайыптылардың бридж ойнауы болды, - деп жазды Джон Дуннинг On the Air: The Encyclopedia of Old Time Radio (New York: Oxford University Press, 1998) кітабында: "Эйс Джейннің бридж ойнауына қатты қызықпайтын, ол оны эфирде де, эфирден тыс жерде де ойнаған, сондықтан Джейн ашуланып, жұмыстан кетумен қорқыта бастағанша, оған қысымшылық көрсетті. Шоу жаңа бағытқа ие болды, ол Джейннің мүмкін емес жағдайлары мен сөз айтуға мүмкін емес айналасында жүретін жалпыға ортақ үй комедиясы болды." Шоу ешқашан рейтингтік блокбастер болған жоқ, бірақ Дуннингтің айтуынша, ол "әрқашан Radio Row инсайдерлерінің сүйіктісі болды. Фред Аллен мен Генри Морган сияқты, Эйс де ақылды ер адамның ақыл-ойы деп саналды. Оның шоуы [бірақ] жүріп кетті, он бес жылдан астам уақыт бойы бірнеше форматта жалғасты және радионың ең жақсы естеліктерінің бірі болды". Радио шоу үлкен экранға шығатынша танымал болды; 1934 жылы ерлі-зайыптылар Educational Pictures компаниясымен екі ролик комедияға қол қойды. Dumb Luck 1935 жылы 18 қаңтарда жарық көрді, Гудман мен Джейн өздерінің радио кейіпкерлерін ойнады. Easy Aces жазған кезде, Эйс басқа радио бағдарламаларға да жазды, осылайша аптасына 3000 доллар табады. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде ол "25-тің комитеті" деп аталатын мұқият таңдалған жазушылар, композиторлар және шоу-бизнес тұлғаларының тобының бір бөлігі ретінде Соғыс департаментінің Hit Kit әндер жинағы сериясына музыканы таңдауға қатысты. 1945 жылы Эйс "Дэнни Кей Шоу" сценарийінің авторы болып тағайындалды. Бұған дейін ол Джейн екеуі Кейдің орнын басып, шетелдегі әскери қызметшілерді көңіл көтеретін атақты қонақтардың қатарына кірген болатын. Кей шоуды Нью-Йорктен Голливудқа көшіргенде, Эйс жұмыстан кетті. Ол өзі үшін, Джейн үшін немесе басқа орындаушы үшін жазған болсын, Эйстің сценарийдің қаншалықты жақсы болатынын бағалау жүйесі оны жазып жатқанда темекі шегетін цигарлардың санына негізделген. Бір сигараға шоудың жақсы нәтиже беретінін білдірсе, төрт сигараға осы бағдарламаның немесе эпизодтың үмітсіз екенін білдірді. 1940 жылы Эйс кейіпкерге таңдаған есімі үшін сотқа берген. Ол өзінің бір қызметкерінің аты-жөнін басқасының тегімен қоса қолданды. Эйске беймәлім, бұл шоуда өз атын қолданудан жұрт алдында ұялған нақты адамның атын әкелді. Содан кейін ол бағдарламадағы кейіпкерлердің өз аттарын қолдануды дағдыға айналдырды. 1948 жылы Эйс шоудың жаңа жарты сағаттық нұсқасын, мырза Эйс пен Джейнды жасады; бұл кеңейтілген нұсқа, мүмкін, тікелей эфирдегі аудитория оның тыныш стиліне көңіл бөлгендіктен (әсіресе, аудиторияның аз, тыныш аудиторлық шоуы және жаңа эпизодтар ескі шоудың кейбір өнімдеріне кеңейтілген кезде) бір маусымнан аспай қалды. Теледидарда да жақсы көрсетілді. 1956 жылы Эйс және NBC телесериалдың тағы бір сынағын ойлап, Эрни Ковакс пен оның әйелі Эди Адамстың шоудың пилотында Aces-ті ойнайтынын жариялады; пилоттың өткені белгісіз. Ерлі-зайыптылар командасы NBC-нің Monitor радиосымен қайта оралды; Aces "Коммуникаторлар" деп жарияланды, содан кейін Дейв Гарроуэй шоуға қосылды. Олар сондай-ақ NBC Radio-ның Weekday радиосының құрамына кірді, ол әйелдерге бағытталған, Monitor радиосынан кейін жарық көрген жексенбі күнгі бағдарлама болды. Эйс өзінің және Джейннің қатысуымен жарнамалар жазу арқылы өзін таныстырды. Ерлі-зайыптылар сондай-ақ NBC-нің Startime радиосында қолданылған кейбір жарнамаларға да дауыс берді, ал басқа актерлер визуальды рөлдерді ойнады.

"Құйқылы ваудевилл" және сендер де сол жердесіңдер

Эсс 1953 жылы Граучо Марксқа жазған хатында теледидарды "ТВ" деген сөзді "Қорқынышты ваудевиль" деген сөздерден алынған тапқыр қысқарту деп атады: "ТВ – «Қорқынышты ваудевиль» сөздерінен туындаған тапқыр қысқару. Дегенмен, бұл біздің соңғы құралымыз – оны құрал деп атаймыз, себебі ештеңе жақсы орындалмайды". Осыған қарамастан, ол теледидарға тырысып көруге қарсы болған жоқ. Гудман мен Джейн Эйс 1949 жылдың желтоқсанында "Easy Aces" радио-шоуын теледидарға бейімдеді, DuMont телеарнасында (кейбір аймақтарда Ziv Television Programs арқылы таратылды) он бес минуттық фильм түсіріліп, 1950 жылдың маусым ортасында сәрсенбі күндері сағат 19:45–20:00 аралығында эфирден алынды. "Радиодағыдай", – деп жазды авторлар Тим Брукс және Эрл Марш, – "Айс әдеттегідей тапқыр, зиялы болды, ал оның әйелі Джейн – әртүрлі сөздерді дұрыс қолдана алмаушылықтың (малапропизмдер) жиынтығы". Телевизиялық шоуда Бетти Гард Джейн Эйстің досы Дороти рөлінде ойнады. Бірақ бұл шоуға радиодағы "Easy Aces" радио-шоуын көп жылдар бойы тыңдаған тыңдаушылар саны жетпеді. Шоудың тоқтатылуы Айс отбасының микрофон немесе камера алдындағы мансабының аяқталуын білдірді. Джейн Эйс толығымен зейнеткерлікке шықты; Гудман 1949 жылдан бастап негізінен жазушы болып, орындаушы ретінде зейнеткерлікке шықты. Эйс те өзінің терең жағын көрсетті, оны абсурдты сезімімен үйлестіріп, тыңдаушыларды CBS News тілшілері баяндаған тарихи оқиғаларға саяхаттайтын радио-шоу жасады. CBS тарихшысы Роберт Метц ("CBS: Reflections in a Bloodshot Eye") мәлімдегендей, мәселе мынада: Эйс көп жылдар бойы өзінің туындысы үшін ресми түрде мойынсоқ алмады; CBS атқарушы вице-президенті Дезмонд Тейлор радиода туған "CBS Was There" шоуына бастапқы авторлық құқықты алды.

"Авторлар, сендер"

Алайда, осы уақытқа дейін Эйс басқа орындаушылар үшін, соның ішінде Милтон Берл, Перри Комо, Дэнни Кей, Роберт К. Льюис және Боб Ньюхарт үшін жаза бастады. Ол Комоның бас жазушысы ретінде қызмет еткен кезінде екі рет, 1956 және 1959 жылдары Эмми сыйлығына ұсынылды. Эйс өзінің жұмысын былай түсіндірді: "Мен теледидарда емеспін. Мен Перри Комомен біргемін". Осы жылдардағы жазудағы ең жақсы кезеңі, оның Франк Уилсонмен бірге жұмыс істеуі болды – «Үлкен шоу», NBC-дің классикалық радионы сақтап қалуға жасаған соңғы тытырғасы саналды. Бұл 90 минуттық салт-дәстүрлі бағдарламаны Таллула Банкхед жүргізді және Американың және әлемнің ең үздік артистері, соның ішінде Фред Аллен, Граучо Маркс, Джимми Дюранте, Джоан Дэвис, Боб Хоуп, Луи Армстронг, Джордж Джессел, Этель Мерман, Хосе Феррер, Эд Уинн, Лориц Мельхиор, Эцио Пинза, Эдит Пиаф, Джинджер Роджерс, Этель Барримор, Фил Сильверс, Бенни Гудман және Дэнни Томас қатысты. Шоуда Эйс Банкхедтің дивалық стиліне бейімделген әзіл стилі ерекше көзге түсті. Кейіннен Эйс өзінің құпияларының бірі – қонақтардың ерекше қызығушылықтарын анықтап, олардың айналасында комикалық сценарийлер құрау екенін айтты. Мысалы, Джинджер Роджерстің гольф ойнауға деген құштарлығы. Ол Банкхедпен жұмыс істеген жылдарды еске алды. "Біз, авторлар, джентльмендер, - деді ол, - біз, әзіл жазушылар, осыған қатты қуандық". Ол радио сұхбаттасушылары Ричард Лампарски мен Джон Даннингке екі онжылдықтан кейін айтқандай, Банкхедтің «Үлкен шоу» туралы естеліктерінде жазушылар туралы ештеңе айтылмағаны оған ұнаған жоқ. Эйс Джек Бенниді Канзас-Ситидегі жылдарынан бері білген. Радио тарихшысы Артур Фрэнк Вертхайм («Радио комедиясында») жас газет тілшісі және колонкашы ретінде Эйс ақылға қонымды уақытша баған жазып, Беннидің өзінен сахналық қойылымы үшін бірнеше әзіл сұрауын қамтамасыз еткенін жазды. Бенни одан да көп әзіл сұрады және бір пакет әзіл үшін Эске 50 доллар төледі. "Сіздің әзіл-сықақтарыңыз көп күлдірді", - делінген Беннидің чектің ілегінде. "Егер тағы біреулерің болса, жіберіңдер". Вертхаймның айтуынша, Эйс чекті мына жазбамен қайтарды: "Сіздің чектің өзі көп күлдірді. Егер тағы біреулерің болса, жіберіңдер". Ол Бенниге жылдар бойы "тегін" әзілдермен қамтамасыз етіп отырды, - деп атап өтті Вертхайм. Бенни, еңбексіз, Эйс пен «Сторк» клубының иесі Шерман Биллингслидің арасындағы қызықты хат алмасуға себепкер болды. Бенни Эске «Сторк» клубында түскі асқа шақырды; Эс клубқа келгенде, Бенни әлі келмеген еді. «Сторк» клубының қызметкерлері Эсті танымады және оған салқын қабылдады. Бенни ақыры келгенде, Эс күтіп қалғысы келмейді деп айтылып, кетіп қалды. Біраз уақыттан кейін Биллингслидің хаттары Эстің пошта жәшігіне келіп түсе бастады, оларды керемет кондиционерді көруге шақырып. Эс жауап берді: ол «Сторк» клубында қаншалықты салқын екенін жақсы біледі, себебі ол онда суық иықпен күшті кездесті. Биллингслидің жауабы – Эске сыйлық – галстук-бабочка, ал Эстің жауабы – Биллингслиден сәйкес келетін шұлықтарды сұрауы, осылайша ол қайтадан кіруден бас тартқанда жақсы киінген болар еді. Эс 1957 жылы «Мен бір әйелге үйлендім» атты сценарий жазды. Ол бұл фильмді өзінің жазған ең жақсы туындысы деп атады, бірақ оны көріп болғаннан кейін ең жаман деп санады, содан кейін ол енді сценарий жазуға тырыспады. 1966 жылы Майамидегі қонақ үй бөлмесі тоналғанда, Эс жағдайды күлкілі етіп көрсетті. 1960 жылдардың ортасында Эс CBS-тің жас комедия жазушыларына арналған мектептің бір түрін құрғанын айтты, оның өзі "осы оңай ақша табуды қалаған алты немесе жеті жас жазушының тобын басқарды", - деп ол кейінірек журналдың бағанында еске алды. Барлығы теледидар жазушылары болды, ал екеуі ақырында табысты драматург болды: Джордж Аксельрод («Жеті жылдық қышу») және Нил Саймон («Парктегі жалаңаяқ», «The Odd Couple», «The Goodbye Girl»).

"Сәрсенбілік сыншы"

1950 жылдардың басында Эйс «Saturday Review» журналының (бұрынғы атауы «The Saturday Review of Literature») тұрақты авторы болып жаза бастады (журнал атауының өзгеруіне, оның алғашқы мақаласы жарықтанғаннан кейін екі апта өткенде, себеп пен салдар бар екенін ұсынуды ұнатты). Алғашында ол теледидар туралы сынды әдеттегі әзіл стилінде жазды – бұл сынды 1955 жылы «Кішкентай білімдер кітабы: Теледидар туралы білуге ​​қажеттінің бәрінен де көп» деген жинақ түрінде жариялады. Кейіннен Эйс заманауи мәселелерге көшті және бағанын «Басымнан өткен ойлар» деп атады; бұл мақалалары оның бұрынғы радиошоуы сияқты көп оқылды, бірақ тым жеңіл немесе тым ауыр болған жоқ. Кейде олар мейірімді, кейде ащы, бірақ ешқашан шынайы қастық сезімді болған жоқ. Олар жиі оның сүйікті Жейнесін қамтыды және екі жинақ жарық көруіне себеп болды: «Гипохондрияның жоғары өнері; немесе, қалайсыз?» және «Гудман Эйс». Радио оны ешқашан тастамағанын көрсеткендей, Эйс сегіз толық «Easy Aces» сценарийін жинақтап, 1970 жылы «Мырзалар мен ханымдар – Easy Aces» деген атпен жариялады, оған Эйс жаңа эсселерін және түсініктемелерін қосты. Ол сондай-ақ 1970 жылдарға дейін, толық Ұлттық қоғамдық радио желісіне таралудан бұрын, қысқа уақытқа Нью-Йорк станциясы WPAT-та өткір пікірлерді ұсынатын тұрақты орынға ие болды. Сол кезде, «Easy Aces» теледидарға сәтті бейімделмегеннен кейін екі онжылдық өткен соң, басқа біреу осы идеяны қайтадан теледидарда сынап көруге дайын болды: 1970 жылы «Easy Aces» радио сценарийлерінің бір бөлігі Канаданың CTV телеарнасының «Tracy-мен қиындықтар» шоуы үшін бейімделді. Дегенмен, Эйс сценарийлердің жаңа бейімделуіне қатысқан болса да, ол да, Жейне Эйс та оған түспеді және сериалдың өндірісіне қатыспады. Жейне Эйс 1974 жылы ұзақ аурудан кейін қайтыс болды, олардың некелерінің елу жылдық мерейтойына бірнеше күн қалғанда. Оның күйеуінің 1975 жылғы 8 ақпанда жарияланған «Жейне» атты мақаласы оның тұрақты оқырмандарынан және олардың бұрынғы радио жанкүйерлерінен жүздеген хаттар алды.

«Жәшікке салынған жалғыз адаммын, сұрақтар, жұмсақ сөздер, қайталап, қайталап айтылды, себебі… себебі барлық рәсімдер барысында, менің ойымда бір үзіліс жүріп тұрды, радиода ол айтқан бір сөз: «Адамзаттың бауырластығы» – оның беймәлім, дұрыс емес стилімен «Біз бәріміз бірдей күлге айналамыз». Олар жауап беруді талап етті. Ағаш табыт па? металл табыт па? Олардың ойыны осы. Ағаш табыт, металл табыт… және содан кейін оны Канзас-Ситиге, Миссуриге тасымалдау. Ұшақта «темекі тартатын бөлім немесе тартпайтын бөлім?» деп сұрады. Мен ойламайтын бөлімді қаладым».

«Біз оның үстіне жиналғанда, қар жауды, маусымның бірінші қар жауыны деді. Қысқа қызмет өткеннен кейін қар тоқтады. Соңғы сөздер айтылғаннан кейін қар тоқтады. Ол оның келгеніне қуанды және өзінің конфеттерін шашыратып жіберді».

Өлім

Гудман Эйс әйелінен сегіз жыл кейін, 1982 жылғы наурыз айында Нью-Йорктегі үйінде қайтыс болды. Олар, туған жері Канзас-Ситидің маңындағы Рейтаун қаласындағы Кармел тауы зиратында бірге жерленген. The New York Times газетінің некрологы Дэвид Бёрд «Мырза Эйс» туралы жазғанда, ол рейтингтерді сықақтап күлуді ұнататын еді. Оның пікірінше, комедиялық шоуды жазушының өзі немесе жұлдыздың өзі жасап, жоя алмайды. Оның айтуынша, жақсы уақыт пен командалық жұмыс қажет. «Бүкіл нәрсе серіктестік болуы керек – жазушы мен орындаушы арасындағы одақ», – деп түсіндірді ол. «Егер одақ болмаса, онда оның туындысы қандай болуы керектігін сіз білесіз». Time журналының мәліметінше, 1940 жылдардың соңында CBS «комедиялық шеберхананың» басшысы лауазымынан Эйсті босатып, желінің вице-президенті оған: «Сізге бір құпияны айтайын – бізде комедияны түсінетін адам жоқ» деді. Эйс кешірімсіз жауап берді: «Сізге құпия емес құпияны айтайын». Saturday Review журналы танымал американдықтардан заманауи Даңқ залына үміткерлерді ұсынуды сұраған сауалнама жүргізгенде, Эйс өзінің ескерткішіне қатысты пікірін білдірді. «Егер ол әлі де болса, мен Гудман Эйс есімін құрметпен ұсынамын», – деді Эйс. «Егер ол болмаса, мен оны осы үшін қазбаламас едім». Ұлттық радио Даңқ залы бұл ұсынысты ескермей, 1990 жылы Easy Aces-ті қабылдады.