Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Жеке қызметші – еркектерге тән қызметшілер атауы.
Personal attendant
the term for male servants
Валет немесе варлет – жұмыс берушісіне жеке қызмет ететін еркек қызметші. Орта ғасырлар мен Ескі тәртіп дәуірінде "камералық валет" атағы корольдік сарайдағы суретшілер сияқты кіші сарай қызметкерлері мен мамандарға берілсе, "валет" термині көбінесе жұмыс берушінің киім-кешектері мен жеке заттарына жауапты болып, шағын істерді ұйымдастыратын қарапайым қызметшіні білдіреді. АҚШ-та бұл термин көбінесе автотұрақ қызметкерін білдіреді, ал оның қызметі көбінесе уәзірдің қызметімен шатастырылады.
A valet or varlet is a male servant who serves as personal attendant to his employer. In the Middle Ages and Ancien Régime, valet de chambre was a role for junior courtiers and specialists such as artists in a royal court, but the term "valet" by itself most often refers to a normal servant responsible for the clothes and personal belongings of an employer, and making minor arrangements. In the United States, the term most often refers to a parking valet, and the role is often confused with a butler.
Сөздің шығу тегі
Ағылшын тілінде "valet" сөзі "жеке қызметші" мағынасында 1567 жылдан бері тіркелген, бірақ бұл терминнің француз тіліндегі ағылшын ортағасырлық сарайында қолданылуы одан да ертерек, ал "varlet" түрі 1456 жылдан бері кездеседі. Екеуі де француз тілінен келген "valet" немесе "varlet" сөздері (қазіргі француз тілінде "t" әрпі оқылмайды), көне француз тіліндегі "vaslet" – "адамның қызметшісі" сөзінің нұсқалары, бастапқыда "жас адам, шақырушы", ал одан бұрын галло-романдық вульгарлық латын тіліндегі *vassellittus – "жас дворян, шақырушы, паж" сөзінен туындаған, бұл ортағасырлық латын тіліндегі "vassallus" сөзінің кішіртілген түрі, ал "vassus" – "қызметші" сөзі, мүмкін, көне кельт тіліндегі "wasso" – "жас адам, шақырушы" түбірімен байланысты (одан уэльс тіліндегі "gwas" – "жас, қызметші", бретон тіліндегі "goaz" – "қызметші, қараушы, адам", ирланд тіліндегі "foss" – "қызметші" сөздері шыққан). "Yeoman" сөзі де, мүмкін, "yonge man" – осыған ұқсас сөзден шыққан. Қазіргі қолданыста бұл сөз көбінесе төменде сипатталатын "valet de chambre" (француз тілінде "бөлме қызметшісі", қазіргі терминдермен айтқанда, жатын бөлмесі) сөзінің қысқартылған түрі болып табылады. 16-шы ғасырдан бері бұл сөз дәстүрлі түрде "паллет" сөзімен рифмаланып айтылып келсе, қазір, әсіресе АҚШ-та, француз тіліндегідей "array" және "allay" сөздерімен рифмаланатын балама айтылуы да кең таралған. Оксфорд ағылшын сөздігі екі айтылу түрін де тізімдейді.
In English, valet as "personal man servant" is recorded since 1567, though use of the term in the French speaking English medieval court is older, and the variant form varlet is cited from 1456 (OED). Both are French importations of valet or varlet (the "t" being silent in modern French), Old French variants of vaslet "man's servant", originally "squire, young man", assumed to be from Gallo Romance Vulgar Latin *vassellittus "young nobleman, squire, page", diminutive of Medieval Latin vassallus, from vassus "servant", possibly cognate to an Old Celtic root wasso "young man, squire" (source of Welsh gwas "youth, servant", Breton goaz "servant, vassal, man", Irish foss "servant"). See yeoman, possibly derived from yonge man, a related term. The modern use is usually short for the valet de chambre (French for "room valet", in modern terms the bedroom, though not originally so), described in the following section. Since the 16th century, the word has traditionally been pronounced as rhyming with pallet, though an alternative pronunciation, rhyming with array and allay, as in French, is now common, particularly in the United States. The Oxford English Dictionary lists both pronunciations.
Үй-жай қызметшісі
Керемет ер адам немесе "ер адамның еркек қызметшісі" – ер адамның жеке қызметшісі; әйелдер арасындағы ең жақын баламасы – әйелдің қызметшісі. Керемет ер адам жұмыс берушінің киімдерін күту, ваннасын дайындау және, мүмкін, (әсіресе бұрын) жұмыс берушісін қыру сияқты жеке қызметтерді атқарады. Ірі үйлерде үй иесінің жеке керемет ер адамы болады, ал ең сәнді үйлерде жұмыс беруші отбасының басқа ересек мүшелері (мысалы, үй иесінің ұлдары) да өз керемет ер адамдарына ие болады. Сарайда тіпті кішігірім князьдар мен жоғары лауазымды шенеуніктерге де керемет ер адам тағайындалуы мүмкін, бірақ кішкентай үй шаруашылығында үй басқарушы – үй қызметкерлерін басқаратын адам – жұмыс берушісінің керемет ер адамы қызметін қосымша атқаруы керек. Бакалаврдың үйінде керемет ер адам шағын үй шаруашылығы жұмыстарын да орындай алады. Керемет ер адамдар өздерінің қызметтеріне қажетті дағдыларды әртүрлі жолдармен үйренеді. Кейбіреулері лакейлер болып бастап, осы жұмыстың бір бөлігі ретінде кейбір қажетті дағдыларды меңгеріп, қалғандарын жұмыс берушілерінің керемет ер адамының орнына тұрғанда немесе олардың өз керемет ер адамдары болмай тұрып, ұлдарына немесе керемет ер адамсыз келген қонақтарға қызмет көрсету арқылы үйренеді. Басқалары әскери шенеуніктердің (батмандар) немесе теңіз шенеуніктердің стюардтары болып бастайды. Дәстүрлі түрде, керемет ер адам киім-кешекті жайғастырудан және жеке заттарға күтім жасаудан гөрі көп нәрсе жасайды. Ол сонымен қатар саяхатты ұйымдастыруға, барлық есеп-шоты төлеуге және жұмыс берушісінің немесе оның үй шаруашылығының ақша мәселелерін шешуге жауапты болды. Францияның Людовик XIV-нің отыз алты керемет ер адамының ең үлкені Александр Бонтемп Версаль сарайын басқарды. Сарайларда керемет ер адам лауазымы белгілі бір мәртебелі қызмет еді, көбінесе суретшілерге, музыканттарға, ақындарға және басқаларға берілетін, олар әдетте уақытының көп бөлігін өздерінің арнайы жұмыстарына жұмсайтын. Бұл рөл, кем дегенде орта ғасырдың соңы мен Ренессанс дәуірінде, дворянның сарайдағы мансабындағы алғашқы қадам немесе оқу кезеңі болды. Керемет ер адамдар, үй басқарушылар және көптеген мамандандырылған үй қызметкерлері сияқты, қазіргі кезде сирек кездеседі. Көбінесе, бірақ әлі де сирек кездесетін жағдай – бірнеше қызметті біріктіретін жалпы қызметші. ХХ ғасырдың танымал үй қызметшісі – Сидней Джонсон, ол Виндзор герцогының және кейіннен кәсіпкер Мохамед Аль-Файедтің жеке қызметшісі болды. Тағы бір танымал тұлға – Уолт Наута, бұрынғы әскери қызметші, ол Ақ үйде және кейіннен Мар-а-Лагода Дональд Трамптың жеке қызметшісі болып жұмыс істеді. 2023 жылдың 6 шілдесінде ол Мар-а-Лагода құпия материалдар салынған қораптарды жылжытқан деген айыптау бойынша өзін кінәлі емес деп таныды.
A valet or "gentleman's gentleman" is a gentleman's male servant; the closest female equivalent is a lady's maid. The valet performs personal services such as maintaining his employer's clothes, running his bath and perhaps (especially in the past) shaving his employer. In a great house, the master of the house had his own valet, and in the very grandest great houses, other adult members of the employing family (e. g. master's sons) would also have their own valets. At a court, even minor princes and high officials may be assigned one, but in a smaller household the butler – the majordomo in charge of the household staff – might have to double as his employer's valet. In a bachelor's household the valet might perform light housekeeping duties as well. Valets learned the skills for their role in various ways. Some began as footmen, learning some relevant skills as part of that job, and picking up others when deputising for their master's valet, or by performing valeting tasks for his sons before they had a valet of their own, or for male guests who did not travel with a valet. Others started out as soldier servants to army officers (batmen) or stewards to naval officers. Traditionally, a valet did much more than merely lay out clothes and take care of personal items. He was also responsible for making travel arrangements, dealing with any bills and handling all money matters concerning his master or his master's household. Alexandre Bontemps, the most senior of the thirty six valets to Louis XIV of France, was a powerful figure, who ran the Château de Versailles. In courts, valet de chambre was a position of some status, often given to artists, musicians, poets and others, who generally spent most of their time on their specialized work. The role was also, at least during the late Middle Ages and the Renaissance, a common first step or training period in a nobleman's career at court. Valets, like butlers and most specialized domestic staff, have become relatively rare. A more common, though still infrequent, arrangement is the general servant performing combined roles. A notable 20th century domestic valet was Sydney Johnson who served as personal valet to the Duke of Windsor and later to the businessman Mohamed Al Fayed. Another notable person is Walt Nauta, a former military valet, who worked at the White House and later at Mar a Lago as Donald Trump's personal valet. On July 6, 2023, he pleaded not guilty for allegedly moving boxes of classified materials at Mar a Lago.
Киім-кешек қызметшісі
Киім ілуге арналған тұғырлар – ерлер киім сақтағышы деп те аталатын жиһаз. Көбінесе олар жеке тұрғызылатын және ағаштан жасалған.
Clothes valets are a piece of furniture also referred to as a men's valet. A majority are free standing and made out of wood.
Шалқар
Француз тілінде бұл сөз феодалдық қолданыста (ат) шәкірті үшін ғана сақталса, қазіргі ағылшын тілінде ол бастапқыда ва(р)лет деп аталған, мырзаның жеке қызметшісінен басқа әртүрлі еркек қызметшілерді атау үшін қолданыла бастады, ливрея кигендерін әдетте лакей деп атаған, мысалы, valet de pied ("аяқ varlet", аяқшыға қараңыз). Ескі ағылшын тілінде varlet сөзі адалсыз, принципсіз адамды немесе алаяқты білдіруі мүмкін еді.
While in French this word remained restricted to the feudal use for a (knight's) squire, in modern English it came to be used for the various other male servants originally called va(r)let other than the gentleman's gentleman, when in livery usually called lackey, such as the valet de pied ('foot varlet', compare footman). In archaic English, varlet also could mean an unprincipled man; a rogue.