Кіріспе

Қарақаш немесе Қара жаде өзені (Қарақаш, Қарақаш Дәряси) – Қытай Халық Республикасының Синьцзян автономды аймағындағы өзен. Ол Ақсай Чинде бастау алып, тарихи Хаидулла (Шахидулла немесе Сайтула) қонысынан өтеді және Хотан (Хотан) қаласынан өтіп, Тарим алабында солтүстік-шығысқа қарай ағады. Юрункаш өзенімен бірігіп, біріккен өзен Хотан өзені деп аталады және Тарим өзеніне құяды.

Курс

Өзеннің бастауы 19000 футтан (5791 м) биіктікте, Ақсай Чиндегі Галван Кангри шыңының солтүстік-шығысында шамамен 11 км жерде орналасқан. Ол Сумналға дейін солтүстікке қарай ағады, содан кейін күрт шығысқа бұрылып, Каратаг жотасының етегімен ағып өтеді (Ақсай Чиннің Сода жазығының солтүстігін айналып). Палонг Карподан өткеннен кейін Куньлун тауларының табанына жетеді, онда солтүстік-батысқа қарай күрт бұрылып, Шыңжаңның ішкі аймақтарына өтеді. Осы жерде ол тағы бір бастау суын қосады, қазір ол "Шығыс Қарақаш өзені" деп аталады (бұрын ол негізгі бастау суы деп есептелген). Біріккен өзен Сумгал, Фоташ, Гүлбашем қалаларынан өтіп, Хайдуллаға (Шаһидулла) жетеді. Содан кейін Хайдуллаға жақын жерде солтүстік-шығысқа қарай күрт бұрылып, Әли Назардан өткеннен кейін Сугет немесе Санжу асуы тұсындағы Куньлун тау тізбегін кесіп өтеді. Ол Хотан қаласының батысынан өтеді, Юрункаш өзенімен қатар ағып, Кокслаққа жақын жерде оған қосылады (Хотаннан шамамен 125 км солтүстікке қарай). Біріккен өзен Хотан өзені деп аталады, ол Тарым өзеніне құяды.

Тарих

Қарақош өзені Хотанға қарай өзен тастары мен құмдақ ретінде тасымалданған ақ және жасыл жаде (нефрит) арқасында танымал, сондай-ақ жақын орналасқан Юрункаш (немесе 'Ақ жаде') өзені де осылай танымал. Бұл өзен жадесі таулардан эрозияға ұшыраған шөгінділерден шығады, олардың ең белгілісі Гүлбашеннің жанында, Шыңжаңның оңтүстік-батысында (бұрынғы Қытай Түркістанында) орналасқан. Қара нефрит Қарақош өзенінде де көптеп кездеседі, бірақ осы шөгінділер туралы бастапқы нефрит табылған жерлерде сирек хабар беріледі. Қарақош аңғары Ладак аймағының Лех ауданындағы Қарақорм жотасы арқылы Яркенд (Қытай) мен Лех арасындағы солтүстік-оңтүстік сауда керуендерінің жолы болған.