Кіріспе

Расалық теңдік – барлық нәсілдер мен этникалық топтардың адамдарына бірдей қарау. Расалық теңдік, мемлекеттік органдар жеке тұлғаларға заңдық, моральдық және саяси құқықтар берген кезде туындайды. Қазіргі батыс қоғамында нәсілдер арасындағы теңдік қалыпты жағдайға айналуда. 1960 жылдардың басына дейін африкалық, азиялық және жергілікті халықтар үшін теңдікке қол жеткізу қиын болды. Дегенмен, соңғы жылдары барлық адамдарға емдеу, білім беру, жұмыс және өмірдің басқа да салаларында тең мүмкіндіктерді қамтамасыз ететін заңдар қабылдануда.

Америка Азаматтық соғысы

1860 жылы АҚШ-тың оңтүстігіндегі халықтың үштен бірі құл еді. Американдық Азамат соғысының мақсаттарының бірі осы құлдықты жою болды. 1862 жылдың қыркүйегінде президент Авраам Линкольн АҚШ-тағы құлдық құрылымын тоқтатып, жақында азат болған афроамерикандықтарға қорғау және заңдық құқықтар берген Азат ету туралы жарлыққа қол қойды.

Азамат соғысынан кейінгі теңдік

Америка Азамат соғысының нәтижесінде үш миллион құл азат етілді. Бостандыққа шыққандарына қарамастан, афроамерикалықтар әлі де көп дискриминацияға ұшырап, ақ нәсілді жер иелеріне тәуелді болуға мәжбүр болды. Сегрегация күнделікті өмірде кең таралған, мысалы, мектептерде, денсаулық сақтауда және тұрғын үйлерде, әсіресе Оңтүстікте. Сонымен қатар, афроамерикалықтар нәсілдік зорлық-зомбылықтың жиі нысаны болды және әділет жүйесінде тең қарастырылмады. Бұл оларды екінші дәрежелі азаматтарға айналдырды. Одан әрі, ол қоғамда көптеген рөлдер атқарды және өзі бастаған қозғалысы үшін марапат алды. Мартин Лютер Кинг ғана емес, Монтгомеридегі автобус бойкотына қатысты, Вашингтонға наурыз шарасындағы басты спикер болды және Нобель сыйлығын алған ең жас адамдардың бірі болды, сонымен қатар ол өз пікірін бейбіт жолмен жеткізді. Толығымен рухани жаңаруға жеткендер "құтқарылған, қасиетті және нәсілдік кемелсіздіктен арылған" екендерін куәландырды. Бұл топ афроамерикалықтарға қарсы зорлық-зомбылыққа қарсы тұрды. Олардың мақсаты нәсілдік теңсіздікті жою және азаматтарға саяси, білім беру, әлеуметтік және экономикалық теңдікті қамтамасыз ету болды. Олардың кеңсесі Нью-Йорк қаласында орналасқан. CORE 1942 жылы Чикагода құрылды. Бұл "Бейбітшілікті сүйетін" ұйымның бөлімшесі болды, ол "Келісім Қоғамы" (FOR) деп аталды. CORE зорлық-зомбылықсыз әрекеттерді қолданды, оның ішінде Чикагодағы асханаларда өткізілген "отыру акциялары" бар. 1947 жылға қарай CORE Оңтүстіктің жоғарғы бөлігіндегі түрлі нәсілдік автобус сапарына үлес қосты. Олар АҚШ Жоғарғы Сотының 1946 жылғы Морган Вирджинияға қарсы шешімі бойынша бөлінуді тоқтату туралы бұйрық берген штаттық автобустарды сынады. Бұл оларға тапсырылған тапсырмаларды сынақтан өткізген мекемелер үшін белгілі бір жетістікке жеткізді, бірақ бұл кең назар аудартпады, әсіресе ұлттық деңгейде, бұл олардың басты мақсаты еді. 1960 жылға қарай студенттік "отыру" қозғалысы арқылы бастау алған бейкүнә тікелей әрекетке қарсы наразылықтардың жаңа толқыны пайда болды. CORE ұлттық директоры Джеймс Фармер "Келісім сапарының" қайталауын ұйымдастырды. Жоғарғы Соттың тағы бір шешімі, Бойнтон Вирджинияға қарсы (1960) штат аралық автобус терминалдарында сегрегацияны тоқтатуға бұйрық берді. Осыдан "Азаттық саяхаттары" туды. "Азаттық саяхаттарына" қатысушылар Оңтүстікке терең бойлады және Алабамамен бірге сегрегацияшылдардың шабуылына ұшырады. CORE Солтүстікте басталып, негізінен қоғамдық орындарда шоғырланды. Шамамен екі онжылдық бұрын Солтүстікте афроамерикалықтарға кіруге рұқсат етілмейтін бөлінген орындар болды. Мысалы, оларға мейрамханалар, боулинг орталықтары, коньки тебу алаңдары және шаштараздар кірмейтін. Көбірек сәттіліктер түрлі нәсілді жұмысшылармен тәжірибелер жүргізілген жұмыс орындарында және тұрғын үй кооперативтерінде байқалды. CORE-дың басты мақсаты Солтүстіктегі қоғамның танымалдығын арттыру болды. 1940-шы жылдардың соңы мен 1950-ші жылдардың басында CORE Миссури, Мэриленд және Оклахома штаттарының шекаралық аймақтарына көшті.

CORE және NAACP жетістіктері

Сәуірдің алғашқы апталарында CORE және NAACP екі ұйымы күш біріктіріп, нәсілдік теңдік мәселесінде өзгеріс жасауға тырысты. Екі топтағы наразылар қалалық муниципалды қызметтер ғимаратының құрылысын тоқтату мақсатында, қала әкімі Джеймс Тейттің Солтүстік Филадельфиядағы үйінің алдынан шеру ұйымдастырды. Бұған қоса, көптеген наразылар полиция және ақ нәсілді кәсіби одақ өкілдерімен қақтығыстарға қатысты.

Кеңейту

CORE 1940 жылдардың басында өсті, бірақ шағын топтардан тұра берді. Ұйымға қатысқан студенттердің болуына байланысты олар кішкентай болып қала берді. Студенттер бітіріп, басқа жерге кетіп жататын. Тағы да басқалары белгілі бір мақсат үшін күресіп, мәселе шешілген соң жоғалып кететін. CORE – тек ерікті ұйым болды, жалақы алатын қызметкерлері болған жоқ. Оңтүстік және оңтүстік емес аймақтардағы көптеген білім беру жүйелері қара нәсілділер арасында бөлінген білім беру мекемелерін қолдады. Олар сондай-ақ қара нәсілділердің өз аудандарына жақын болуын немесе аралас некелердің болуын қаламайтын. Ақ американдықтардың санының азаюын және нәсілдік көзқарастардың нашарлауын талқылап, Морин Крейг, Джулиан Раукер және Дженифер Ричсон былай түсіндіреді: «Мысалы, үлкен нәсілдік азшылықтар тұратын аймақтардағы ақ адамдар үлкен қауіп сезімімен, нәсілдік бейімділікпен және нәсілдік интеграцияны аз қолдаумен сипатталады. Басқаша айтқанда, нәсілдік әртүрліліктің артуы нәсілдік бейімділік пен кемсітушілікке әкелуі мүмкін». Алайда, екі нәсілдік топ арасындағы жағымды қарым-қатынас нәсілдік теңдікті арттыра алатынын дәлелдер көрсетеді. Азшылық топтарымен өзара әрекеттесу қауіп сезімін азайтып, нәсілдік топтар арасындағы сенімді арттырады. Жалпы алғанда, аудан ішіндегі нәсілдік әртүрлілік жағымды атмосфераны құрып, сенімді нығайтады. Дегенмен, қалалық деңгейдегі нәсілдік әртүрлілік үлкен дәрежедегі нәсілдік дискриминацияға алып келеді деген көрсеткіштер бар. Сол зерттеулер Обама президенттігі кезінде нәсілдік дискриминация мен нәсілдік теңдік саясатын қолдау арасындағы теріс байланыс үнемі күшейгенін көрсетті. Ақ үстемдік топтары ақ нәсілдің үстемдігін ақ және басқа нәсілдер арасындағы нәсілдік айырмашылықтарға негіздеп дәлелдейді. Шындығында, кейбір зерттеушілер ақ үстемдік топтарына бұқаралық ақпарат құралдарының артуы биологиялық нәсілшілдік нанымдарымен байланысты болуы мүмкін деп санайды. Нәсілдік дискриминация нәсілдік азшылықтардың жұмысқа орналасу мүмкіндіктерін ақ нәсілді әріптестеріне қарағанда төмендетіп қояды. «Браун ісінің сәтсіздігі» туралы жазған Джоди Хейман, Алета Спраг және Эми Рауб «1988 жылдан 2014 жылға дейін оқушылардың 90% немесе одан да көп бөлігі азшылықтардан тұратын «гиперсегрегациялық мектептердің» үлесі 5,7%-дан 18,4%-ға дейін өсті» деп атап өтті. Тәуекелді бағалау тесттері – бұрын сотталған адамдардың қайтадан қылмыс жасау ықтималдығын өлшеуге бағытталған алгоритмдік әрекеттер. Бұл алгоритмдер тәуекелді бағалау тесттерінен нәсілдік дискриминацияның ықпалын жою үшін жасалғанына қарамастан, қара нәсілділердің қайтадан қылмыс жасау деңгейін жоғары бағалап, ақ нәсілді американдықтардың деңгейін төмен бағалайтыны анықталды. Бұл тесттер, Джим Кроу дәуіріндегі сауаттылық тесттері сияқты, сырттай қара нәсілділерге қарсы дискриминация жасамаса да, нәсілдік бейтарап болып көрінеді, бірақ қауіптің түбінде тәуекелді бағалау құралдарын жасаушылардың тәуекелді билікке сенімсіздікпен және адамды қылмыс жасауға итермелейтін әлеуметтік және саяси жағдайлармен байланыстыруы жатыр. Айтқандай, он үшінші түзету құлдықты заң жүзінде ғана жойды, бірақ одан кейін болған оқиғаларды ескергенде, көптеген адамдар осы түзетудің екінші бөлігін пайдаланып, сотталғандарды жалға алу бағдарламаларын енгізді, бұл құлдықтың жасырын түріне жол берді және 1900 жылдардың соңына дейін заңды түрде жойылған жоқ.

Он төртінші түзету

Он төртінші түзету 1868 жылы қабылданды және нәсіліне қарамастан АҚШ жерінде туған кез келген адамға азаматтық беруге мүмкіндік берді. Басқа да қайта құру түзетулері сияқты, он төртінші түзету де оңтүстік штаттарында кең қолдау таппады және көптеген наразылықтарға ұшырады, себебі ол бұрын құлдықта болған адамдарға жеке құқықтар берді.

Он бесінші түзету

Он бесінші түзету (1870) кез келген штаттың, нәсіліне, ұлтына немесе бұрынғы құлдыққа қарамастан, адамдарға дауыс беру құқығын жоққа шығаруын заңсыз етті. Бұл түзетуді АҚШ-тың солтүстігі мен оңтүстігінің екеуі де күтпегендей қолдады. Бұл негізінен солтүстік штаттардағы афроамерикалық еркектердің сайлау құқығы үшін күресінің күшті болуымен және оңтүстік штаттарының афроамерикалықтардың дауыстары оңтүстік көзқарасын қолдай алады деген ойымен байланысты болды.

Жоғарғы Сот істері

Плесси Фергюсонға қарсы (1896) – жоғары соттың маңызды шешімі, ол сегрегация актісін, егер ол бөлек, бірақ тең болса, конституциялық деп таныды. Бұл шешім жеке штаттардың өздерінің штаттық сегрегациялық заңдарын орындау құқығын да мойындады және оны құптады. Нәтижесінде, бұл шешім қара түсті анықтау, ақ түстіліктің түрлерінің мойындалуы, азаматтықтың маңызы және мемлекеттік кеңістіктегі нәсілдерді бөлудегі мемлекеттің реттеуші рөлін түсіндіру сияқты мәселелерге әсер етті. Браун v. Білім кеңесі (1952) – Плесси Фергюсоннан кейін жоғары соттың қабылдаған шешімі, ол мектептердегі бөліну тең бола алмайтынын, демек сегрегация конституцияға қайшы екенін анықтады. Көптеген адамдар осы жоғары сот ісі мектептердегі сегрегацияны жоюға себеп болды деп санайды, бірақ сот шешімінің тікелей әсері болмады және мектептер көбінесе сегрегацияланған күйде қалды. Мектептерге сегрегацияны жою үшін қажетті уақыт беруге рұқсат етілді, бұл афроамерикандықтар мен ақ американдықтар арасындағы нәсілдік теңдікке қатысты кез келген қайта құруды кешіктірді. Лавинг Вирджинияға қарсы (1967) – АҚШ-тағы түрлі нәсілдік некелерге рұқсат берген жоғары соттың шешімі. Бұл құқықты тыйым салатын кез келген заң конституцияға қайшы деп танылды.

1964 жылғы Азаматтық құқықтар туралы заң

1964 жылғы Азаматтық құқықтар туралы заң, негізінен Мартин Лютер Кинг және тағы да басқалар жетекшілік еткен азаматтық құқықтар қозғалысы мен наразылықтардың нәтижесінде қабылданды. "1964 жылы федералдық үкімет расалық, жыныстық, діни және ұлттық белгісіне негізделген нәсілдік дискриминацияға тыйым салған Азаматтық құқықтар туралы заң шығарды. Бұл заң көптеген оңтүстік штаттардың маңызды өкілеттерін жойды, себебі ол 1896 жылғы Плесси мен Фергюсон ісі бойынша шешімді кері қайтарып, нәсілдік сегрегацияны қабылдауға болмайтын және конституцияға қайшы деп жариялады."

Джим Кроу заңдары

19 ғасырдың соңында қабылданған Джим Кроу заңдары Оңтүстікте афроамерикандықтар мен ақ американдықтарды бөлу мақсатымен күшіне енгізілді. Бұл заңдар негізінен жұмыс орындарындағы және қоғамдық санадағы бөліске бағытталған еді. Осы кезеңде афроамерикандықтар үшін жұмыс табу және отбасын күтіну қиын болды, нәтижесінде кедейлік кеңінен тарады. Бұған қоса, афроамерикандықтар кез келген зиянсыз іс үшін жазалануы оңай болды, бұл конституциялық түзетулер мен Жоғарғы сот шешімдеріне қарамастан нәсілдік теңсіздікке алып келді. Джим Кроу заңдары 1960 жылдары жойылды.