Кіріспе
Артур Кларк пен Стивен Бакстердің 2000 жылғы ғылыми-фантастикалық романы "Басқа күндердің жарығы" – Артур Кларктың синопсисі негізінде Стивен Бакстер жазған роман. Онда кеңістік-уақыт континуумындағы нүктелер арасында ақпаратты дереу беруге мүмкіндік беретін құрдым технологиясының дамуы зерттеледі.
the novel
The Light of Other Days is a 2000 science fiction novel written by Stephen Baxter based on a synopsis by Arthur C. Clarke, which explores the development of wormhole technology to the point where information can be passed instantaneously between points in the spacetime continuum.
Сюжет
Құрт тесігі технологиясы кеңістік-уақыт континуумының нүктелері арасында ақпаратты дереу беруге жететін деңгейге жетті. Құрт тесігі технологиясы бастапқыда гамма сәулелері арқылы цифрлық ақпаратты жіберу үшін пайдаланылды, содан кейін жарық толқындарын тарату үшін одан әрі дамытылды. Бұл технологияны дамытқан медиа корпорациясы қалауынша, кез келген адамды, кез келген жерде бақылай алады. Уақыт-кеңістіктің заңдарының логикалық дамуы өткеннен жарық толқындарын анықтауға мүмкіндік береді. Бұл құрт тесігі технологиясын "уақыт көруге" айналдырады, онда құрт тесігін ашқан кез келген адам уақыт пен кеңістіктегі кез келген нүктеден адамдар мен оқиғаларды көре алады. Технология халыққа қолжетімді болғанда, ол барлық құпиялылықты және жеке өмірді жояды. Роман әлем халқының (экологиялық және саяси дүрбелеңдерден көбірек зардап шегуімен) кез келген адамның үнемі бақылауда болуы мүмкін екенін немесе олардың білмейінше кез келген адамды бақылауға болатынын білгеннен туындайтын философиялық мәселелерді зерттейді. Кез келген адам өз отбасылары мен қаһармандарының нағыз өткен оқиғаларын көре алады. Бұл бақылаудан қашуға тырысатын астыртын қозғалыс құрылады; жемқорлық пен қылмыс күрт төмендейді; мемлекеттер халықаралық қақтығыстардың нағыз себептерін және салдарларын анықтайды; және әлемдік діндер өздерінің қасиетті тарихын қайта қарауға мәжбүр болады. Астыртын қозғалыс өскен сайын, ол тікелей нейрондық интерфейсті, құрт тесігі технологиясымен қамтамасыз етілген шексіз байланыспен біріктіре отырып, топтық сананы дамытады. Романның орталық тақырыптарының бірі - тарихтың оны жазған адамның көзқарасына қарай бұрмаланғандығы. Сондықтан көптеген "тарихи" оқиғалар қазіргідей ұжымдық естелікте қалған жоқ. Мысалы, кітап дамыған сайын, уақыт көру технологиясы Исаның римдік жүзбасының заңсыз ұлы екенін (оның Ұлыбританияға сапар шеккені туралы апокрифтік әңгіме шындыққа сәйкес екені дәлелденгенімен) және Мұсаның нақты адамның іс-қимылына емес, әңгімелер жинағына негізделгенін көрсетеді. Жердегі өмірдің басталуына құрт тесігі ашылады және барлық қазіргі өмір үш миллиард жыл бұрын Жерде өмір сүрген зиялы жаратылыстар (Сисифандар деп аталады) қалдырған биологиялық үлгіден шыққандығы анықталады, геологиялық және климаттық өзгерістер мен үлкен метеорит жойылған деңгейге апаруы мүмкін болғанда генетикалық үлгілерді сақтауға тырысқан. Өткенді көруді нейрондық сезімталдық құрт тесіктерімен біріктіру арқылы ғалымдар өткендегі өлгендерді көшіріп, қазіргі заманға жүктеудің жолын табады, Николай Федоровтың өлгендерді технологиялық тұрғыдан қайта тірілту туралы көзқарасын іске асырып, өткендегі барлық өлгендерді қайта тірілтеді.
Кейіпкерлер
Хайрам Паттерсон – Бобби Паттерсон мен Дэвид Керзонның әкесі, сондай-ақ OurWorld компаниясының негізін қалаушы және бас директоры. Оның есімі иврит тілінде «жоғары текті» деген мағынаны білдіреді, бұл оның жоғары мәртебесін көрсетеді. WormCam және SmartShroud (заттарды көрінбейтін ететін, сол арқылы WormCam-мен анықтау мүмкін емес ететін құрылғы) табысы үшін оның жоспары зор – ол құрт тесіктерін пайдаланып Жер мен жұлдыздардан энергияны алу арқылы энергия индустриясын монополиялауды көздейді. Басты қарсыласы ретінде Хирам адамзатқа деген мизантропиялық көзқарастың өзінің көрінісі сияқты: ашкөз, Макиавеллилік және толығымен жеке мүддесін қорғайтын. Ол бірінші тараудан бастап басты кейіпкерлерді манипуляциялайды: Боббиге ерте жасында ми импланты салынады, осылайша оны бақылауға болады; Дэвид болашақта пайдалы болуы үшін жоғары білім алады; ал Боббиге деген бақылауын нығайту үшін Кейт бәсекелес компаниядан ақпарат ұрлаған деп айыпталады. Оның Боббиге деген махаббаты, шын мәнінде, оны өзіне лайық мұрагерге айналдыру үшін жасалған амал ғана. Кейт Манзони – «Құрт ағашының табылуы» туралы жаңалықты жариялаған журналист. Алғашқыда әуесқой астрономдар тобы анықтаған «Құрт ағашы» – Жерге тікелей соқтығысу жолындағы аса ауыр астероид, шамамен бес жүз жыл ішінде қатты зардаптарға әкелуі мүмкін. «Құрт ағашы» туралы жаңалық әлемдік саяси және әлеуметтік ахуалға зор әсер етеді, бұл WormCam технологиясының жетістіктерімен бірге жүреді. Кейт Хайрамның ұлы Боббиге ғашық болады және оған әкесінің манипуляциясынан құтылуға көмектеседі, бірақ еңсесін білмей, өзі де Хайрамның манипуляциясына түсіп қалады. Дэвид Керзон – Хайрамның бірінші некесінен туған ұлы және Боббидің жартылай ағасы. Оның есімі ежелгі Израиль патшасы болған Дәуіт пайғамбардың есімінен алынған. Дэвидтің зерттеулері WormCam-нің және оның көптеген жетістіктерінің дамуына әкелді. Бобби Паттерсон – Хайрамның клондалған ұлы және оның мұрагері, Дэвидтің жартылай ағасы.
Әдебиеттегі ұқсас тақырыптар
"Басқа күндердің жарығы" – Боб Шоудың 1966 жылы Хьюго және Небула сыйлықтарына ұсынылған қысқа әңгімесінің атауы. Ол 1972 жылы "Басқа күндер, басқа көздер" романына енгізілді, ол да қадағалау және жеке өмір мәселелерін қамтыды. Роман мен әңгіме атауы Томас Мурдың "Басқа күндердің жарығы" атты өлеңінен алынған. Уақытты көру құрылғысы Кларктың "Балалық шағының соңы" романында да қолданылады, бірақ сюжеттегі рөлі шағын. Кларк осы құрылғыны және оның басқа ғылыми фантастикадағы қолданылуын романның түйіндемінде талқылайды. 1956 жылғы Айзек Азимовтың "Өлі өткен" әңгімесі де уақытты көру құрылғысын жасау туралы. Оның жеке өмірге тигізер әсерінің ашылуы сюжеттік бұрылыстың бір бөлігін құрайды. "О. B.I.T." – Outer Limits телешоуының (1963 жылғы 4 қарашада көрсетілген) бір эпизоды, онда ағымдағы оқиғаларды көруге мүмкіндік беретін құрылғы болды.
Жүктелу туралы мәліметтер
2000, АҚШ, Voyager, Басылым 18 қыркүйек 2000 жылы, қатты мұқабамен (бірінші басылым)