Орегон Жоғарғы Соты

Кіріспе

Орегон штатының ең жоғары соты – Орегон Жоғарғы соты (ОЖС) – АҚШ штаты Орегонның ең жоғары соты. Орегон Жоғарғы сотының шешімін кері қайтаруға немесе өзгертуге құқығы бар жалғыз сот – АҚШ Жоғарғы соты. ОЖС соты Орегон штатының Салем қаласындағы Орегон Жоғарғы соты ғимаратында, Капитолий ғимаратының жанында, Стейт-стритте орналасқан. Ғимарат 1914 жылы салынып аяқталды және штаттың заң кітапханасына да үй иесі болып табылады, ал сот залы Орегон апелляциялық соты тарапынан да пайдаланылады. 1841 жылы Орегон пионерлері мұрагерлік құқықтары бар Жоғарғы судьяны таңдаған кезде, сот бір судьядан бастап қазіргі жеті судьяға дейін өсті. Сот судьялары сайлау арқылы алты жылдық мерзімге тағайындалады, бірақ бос орындар келесі жалпы сайлауға дейін Орегон губернаторының тағайындауымен толтырылады, онда кез келген білікті кандидат, соның ішінде тағайындалған адам да лауазымға үміттене алады. Осы жеті судьяның бірі алты жылға бас судья болып сайланады. Соттың бас судьясы соттың шешімдерін жазу үшін басқа судьяларға істерді бөлуге ғана емес, сонымен қатар Орегон сот департаментінің бас атқарушы органы болып табылады. Басты назарда апелляциялық сот болып табылатын Орегон Жоғарғы соты Орегондағы соңғы инстанция болып табылады. Соттағы ауызша тыңдаулардың көп бөлігі Орегон Жоғарғы соты ғимаратында өткенімен, сот штаттың әртүрлі мектептерінде сессиялар өткізу үшін штат бойынша саяхаттайды. Барлық істер соттың толық құрамымен қаралады. Ол Орегон салық сотынан, Орегон апелляциялық сотынан және өлім жазасы сияқты таңдалынып алынған кейбір істерден шағымдарды қабылдайды. Сот шешімдері Орегон сот департаменті жариялаған «Орегон тілшісінде» жарияланады. Аумақтық Жоғарғы сот 1848 жылы Орегон аумағы ескі Орегон аймағынан құрылған кезде құрылды, ал 1859 жылы Орегон 14 ақпанда Одаққа қабылданғаннан кейін Штат Жоғарғы соты құрылды.

Таңдау

Сот жеті сайланған судьядан тұрады, олардың әрқайсысы партиялық емес сайлауда жеңіске жеткеннен кейін алты жылдық мерзімге қызмет етеді. Орегон штатының басқа судьялары сияқты, судьялар да АҚШ азаматы, кем дегенде үш жыл Орегон штатында тұруы керек, және Орегон штатында заңгерлік тәжірибеге жол алған заңгер болуы тиіс. Егер сот судьясы мерзімі бітпей зейнетке шықса, отставкаға кетсе немесе қайтыс болса, губернатор басқа білікті адамды тағайындауы мүмкін. Жоғарғы Сотта уақытша қызмет етуге тек бұрынғы Жоғарғы Сот судьялары, сайланған Орегон округтік сотының судьялары немесе сайланған Орегон апелляциялық сотының судьялары ғана тағайындалуы мүмкін. Бұл басылымдар Орегон Жоғарғы Сотының өкілеттігімен және штат заңдарына сәйкес жарыққа шығарылған. Жозеф Г. Уилсон 1853 жылы сот хатшысы болып жұмысқа орналасып, 1870 жылға дейін «Орегон есептеріне» жауапты болды, бірақ ол 1862 жылдан 1870 жылға дейін соттың әділ судьясы болып та қызмет етті. Аталған істе судья Джордж Генри Уильямс пікір білдірді, судья Томас Нельсон аймақтық сот жүйесінің ерекшелігіне байланысты төменгі сатыдағы сотта судья болып қызмет етті, ал болашақ судья Рубен П. Бойз қорғау тарапынан, ал болашақ судья Аарон Э. Уэйт талапкер тарапынан заңдық көмек көрсетті. Егер Жоғарғы Сотқа шағым қабылданбаса, төменгі соттың шешімі түпкілікті және міндетті болып табылады. Яғни, штаттық соттар дау мемлекеттік заңға, федералдық заңға немесе олардың комбинациясына негізделгендігіне қарамастан, барлық істерді қарауға құқылы, бірақ бірнеше ерекшеліктер бар. Тек АҚШ Жоғарғы Соты ғана Орегон Жоғарғы Сотының шешімдерін жоққа шығара алады, бірақ Орегон заңына толығымен негізделген шешімдерді жоққа шығара алмайды, бірақ Орегон Жоғарғы Сотының шешімдерін тиімді түрде жоққа шығаратын басқа да механизмдер бар. АҚШ Жоғарғы Соты Орегон Жоғарғы Сотының ісін тек қана федералдық заң мәселелеріне және федералдық заңның түсіндірілуі істің нәтижесін өзгерте алатын жағдайларда қабылдауы мүмкін. Осылайша, соттың кейінгі шешімдері Орегон Заңнамалық Ассамблеясы қабылдаған заңдарға немесе бастама және референдум процесі арқылы әсер етуі мүмкін. Сонымен қатар, көптеген қылмыстық істер бойынша Орегон губернаторы немесе АҚШ Президенті кешірім беруі мүмкін (кейбір қылмыстар үшін Орегон Заңнамалық Ассамблеясының келісімі қажет). 1830 жылдары қосымша қоныстар пайда болды, ауыл шаруашылығы өндірісі артты және миссионерлер аймақта діни миссияларын бастады. 1835 жылы аймақтағы алғашқы сот отырысы өтті, онда Джон Кирк Таунсенд кісі өлтіру ісі бойынша судья ретінде төрағалық етті. Пионерлер қоныс аударушылар аймаққа көшіп келуді жалғастырды, 1840 жылдары Орегон жолымен келіп өткен үлкен керуендер көбірек иммигранттарды әкелді, соның салдарынан соттардың қажеттілігі туды. Сол жылдың ақпан айында қоныс аударушылар Шампогте үкімет құру мәселесін, оның ішінде Янгтың мұралық мүлкін реттеу үшін сот жүйесін құруды талқылады. 1843 жылы Чампогте өткен келесі кездесулер Орегонның Уақытша үкіметін құрды, оның құрамында Жоғарғы Сот судьясы және төменгі сатыдағы соттар үшін екі бейбіт судья болды. Альберт Э. Уилсон осы жаңа үкімет аясында Жоғарғы Сот судьясы ретінде таңдалды, бірақ ол қызмет атқармады. Осы аумақтық кезеңде келесі алты жыл ішінде басқа судьялар тағайындалды немесе сайланды.

The court is composed of seven elected justices, each of whom serves a six year term after winning a nonpartisan election. Justices, like other Oregon state court judges, must be United States citizens, Oregon residents for at least three years, and lawyers admitted to practice in the state of Oregon. When a state court judge retires, resigns, or dies before completing a term, the Governor may appoint another qualified person to the position. Only former Supreme Court justices, elected Oregon circuit court judges, or elected Oregon Court of Appeals judges can be assigned to temporary service on the Supreme Court. These bound editions are published under the authority of the Oregon Supreme Court as authorized by state law. Joseph G. Wilson started in 1853 as the clerk for the court and was responsible for the Oregon Reports until 1870, though he also served as a justice of the court from 1862 to 1870. In the case, Justice George Henry Williams wrote the opinion, Justice Thomas Nelson had served as the judge at the trial level due to circuit riding, while future justice Reuben P. Boise served as counsel for the defense, and fellow future justice Aaron E. Waite provided counsel for the plaintiff. With those cases that are denied an appeal to the Supreme Court, the decision of the lower court becomes final and binding. That is, the state courts can hear all cases regardless of whether the dispute is based on state law, federal law, or a combination of both, with a few exceptions. Although only the United States Supreme Court can overturn the decisions of the Oregon Supreme Court, they cannot overturn decisions exclusively based on the Oregon law, though other mechanisms exist that effectively overturn decisions of the Oregon Supreme Court. The U. S. Supreme Court can only accept cases from the Oregon Supreme Court if the decision involves issues of federal law and interpretation of federal law might change the outcome of the case. Thus later outcomes of the court can be affected by legislation passed by the Oregon Legislative Assembly or through the initiative and referendum process. Also, in most criminal decisions Oregon's Governor or the President of the United States may issue a pardon (some crimes require the Oregon Legislature to concur). In the 1830s additional settlement occurred, agricultural production increased, and missionaries started religious missions in the region. In 1835, the first trial in the region was held with John Kirk Townsend presiding as magistrate over a murder charge. Pioneer settlers continued to immigrate to the region, with larger wagon trains crossing the Oregon Trail in the 1840s bringing more immigrants and a need for courts. In February of that year, settlers met at Champoeg to discuss the creation of a government, including a judiciary to deal with the execution of Young's estate. In 1843, a later set of meetings at Champoeg created the Provisional Government of Oregon with a judiciary consisting of a Supreme Judge and two justices of the peace for trial level courts. Albert E. Wilson was the first judge chosen as the Supreme Judge under this new government, but never served. Other judges were appointed or elected during this pre territory period over the next six years.

Орегон штатының Жоғарғы соты

1859 жылы штат мәртебесін алғаннан бастап сотта төрт судья болды, әр судья штаттағы әр сот округінен біреуі. 1857 жылы Орегон конституциялық конвенциясы құрған конституцияда осы судьялар аудандық сот судьялары және жоғарғы сот судьялары болып қызмет етуі көзделген. Бұл штат халқы 100 000 адамға жеткенше сақталуға тиіс болды. 1878 жылы заң шығарушы орган халық саны 100 000-ға жеткеннен кейін округтік және жоғарғы соттарды бөлу туралы заң қабылдады. 1906 жылы Орегон соты "State v. Muller, 48 Or. 252, 85 P. 855 (1906)" ісінде әйелдер үшін жұмыс уақытын шектеу туралы заңды қолдады. Болашақ АҚШ Жоғарғы сотының судьясы Луи Брандейс жазған қысқаша хатқа сүйене отырып, АҚШ Жоғарғы соты 1905 жылы "Lochner v. New York" ісінде нан пісірушілерге арналған жұмыс уақытын шектеу туралы заң конституцияға қайшы деп шешкеніне қарамастан, "Muller v. Oregon, 208 U. S. 412 (1908)" ісінде Орегон заңын қолдады. Содан кейін 1910 жылы штаттық заң шығарушы орган сотты бес судьяға дейін кеңейтті, ал 1913 жылы сот қазіргі жеті судьяға дейін кеңейтілді. Соттың әкімшілік жағынан 1969 жылы Орегон апелляциялық соты Орегонның аралық апелляциялық соты ретінде құрылды. Бұл өзгерістен кейін Жоғарғы сот, өлім жазасы істері сияқты ерекше жағдайларды қоспағанда, штаттың сот деңгейіндегі соттардан тікелей шағымдарды тыңдамайды. 1981 жылы Орегон заң шығарушы органы мен судья Арно Денекке бас судья лауазымын, тек атағы бар сот басшысынан Орегонның барлық сот жүйесінің әкімшілік басшысына дейін реформалады. Келесі жылы, 1982 жылы, губернатор Вик Атие Бетти Робертсті көмекші судья етіп тағайындағанда сот өзінің алғашқы әйел мүшесін алды. 1991 жылдан 2005 жылға дейін Уоллес П. Карсон кіші 14 жыл бойы сот төрағасы болып қызмет етті. Алайда АҚШ Жоғарғы соты келіспей, Орегон сотының шешімін жоққа шығарды. Содан кейін Орегон соты 2006 жылдың ақпан айында Орегонның жерді пайдалану заңын, 37-ші шараны конституциялық деп шешті. "Macpherson v. Department of Administrative Services, 340 Or. 117, 130 P.3d 308 (2006)" ісінде жерді пайдалану ережелері жер иелерінің жерінің құнын төмендеткен жағдайда, үкіметтің өтемақы төлеуіне немесе ережені күштен шығаруына мүмкіндік берілді.

Beginning with statehood in 1859, the court had just four justices, one for each judicial district in the state. The constitution created by the Oregon Constitutional Convention in 1857 called for these justices to serve as both circuit court judges and supreme court justices. This was set to remain until the population of the state reached 100,000 people. In 1878, the legislature passed an act to separate the circuit and supreme courts after the population reached 100,000. In 1906, the Oregon court upheld a maximum hour law for women in State v. Muller, 48 Or. 252, 85 P. 855 (1906). Due partly to a brief by future U. S. Supreme Court justice Louis Brandeis, the U. S. Supreme Court upheld the Oregon law in Muller v. Oregon, 208 U. S. 412 (1908) despite ruling in 1905 in Lochner v. New York that a maximum hour law for bakers was unconstitutional. Then in 1910, the state legislature expanded the court back to five justices, and lastly, in 1913 the court expanded to the current seven justices. On the administrative end of the court, the Oregon Court of Appeals was created in 1969 as an intermediate appellate court in Oregon. With this change, the Supreme Court now generally does not hear appeals directly from the trial level courts of the state, with some exceptions such as death penalty cases. Other changes came in 1981 when the Oregon Legislature and justice Arno Denecke reformed the chief justice position from a simple head of the court in title only, to the administrative head of the entire Oregon judicial system. The following year, 1982, the court received its first female member when Governor Vic Atiyeh appointed Betty Roberts as an associate justice. Then from 1991 to 2005 Wallace P. Carson, Jr. served as chief justice of the court for a record 14 years. However, the U. S. Supreme Court disagreed and overturned the Oregon court. Then the Oregon court ruled in February 2006 that Oregon's land use law, Measure 37, was constitutional. Macpherson v. Department of Administrative Services, 340 Or. 117, 130 P.3d 308 (2006) allowed people to make claims against the government forcing the government to either pay compensation when land use regulations reduced the value of a property owners land or waive the regulation.

Орналасқан жері

Жоғарғы соттың алғашқы жылдары Салем қаласының орталығында әртүрлі орындарда жұмыс істеді. Сотты орналастырған алғашқы мемлекеттік ғимарат – 1854 және 1855 жылдар аралығында салынған Салемдегі Территориялық Капитолий ғимараты болды. Сол ғимаратта сот залы бірінші қабатта 20 футттан 27 футқа дейінгі өлшемдегі бөлмеде орналасты. 1876 жылы штат үшінші қабатта орналасқан екінші капитолийдің құрылысын аяқтады. Бұл сот залы 54 футтан 46 футқа, ал мемлекеттік құқық кітапханасы 75 футтан 70 футқа дейін өлшенді. Жоғарғы сот ғимаратының үшінші қабаттағы сот залында сот отырыстарын өткізумен қатар, сот штат бойынша сессиялар өткізу үшін саяхаттайды.

Жоғары соттың елеулі істері

Өзінің тарихы барысында Орегон Жоғарғы Соты Орегон штатының жоғарғы соты ретінде бірқатар шешімдер қабылдады. Бұл істер әртүрлі мәселелерді қамтиды, мысалы, түрлі дауыс беру шараларының конституциялықтығынан бастап, шарттық құқыққа, зиян келтіру құқығына және тіпті Орегон әлі аумақ болған кезде астананың орналасқан жеріне дейін. Сот қараған істердің жалпы санымен салыстырғанда бұл істердің саны аз болғанымен, кейбіреулері АҚШ Жоғарғы Сотына шағымдануға түсті. Төменде ғалымдар тарапынан талқыланған, кейбіреулері кейіннен АҚШ Жоғарғы Сотында қарастырылған істердің тізімі келтірілген.

Over the course of its history the Oregon Supreme Court has made a number of decisions as the highest court in Oregon. These cases cover a wide range of topics from the constitutionality of various ballot measures to contract law to torts and even to the location of the capital when Oregon was still a territory. Although small in comparison to the total number of cases the court has decided, some cases have been appealed to the United States Supreme Court. Below are some of the cases that have had scholarly discussion, some of which were later decided by the U. S. Supreme Court. Name Year Citations Legal issue Amos M. Short v. Francis Ermatinger 1851 N/A location of the capital of Oregon Territory, constitutional constructionMcLaughlin v. Hoover18531 Or. 31assumpsit, statute of limitations, repugnancyDanielson v. Roberts190444 Or. 108, 74 P. 913property lawOregon v. Pacific States Telephone & Telegraph Co. 1909 53 Or. 162, 99 P. 427 constitutionality of the initiative processState v. Bunting191471 Or. 259, 139 P. 731labor lawJackson v. Steinberg1948186 Or. 129, 200 P.2d 376property lawMcCallum v. Asbury1964238 Or. 257, 393 P.2d 774partnershipGoodman v. Ladd Estate Co.1967246 Or. 621, 427 P.2d 102corporation, Ultra viresLowe v. City of Eugene1969254 Or. 518, 463 P.2d 3601st Amendment, Skinner ButtePetersen v. Thompson1973264 Or. 516, 506 P.2d 697contract lawState v. Haas1973267 Or. 489, 517 P.2d 671interrogation evidenceRuble Forest Products, Inc. v. Lancer Mobile Homes of Oregon1974269 Or. 315, 524 P.2d 1204contract lawPhillips v. Kimwood Machine Company1974269 Or. 485, 525 P.2d 1033torts, product liabilityGustafson v. Payless Drug Stores NW, Inc.1974269 Or. 354, 525 P.2d 118torts, MaliceState v. Lakeside1977277 Ore. 569, 561 P.2d 612jury instructions, right against self incrimination when defendant does not testifySouthworth v. Oliver1978284 Or. 361, 587 P.2d 994contract lawState v. Henry1987302 Or. 510, 732 P2d 9State obscenity law held to be a violation of the First Amendment, the only time a U. S. state supreme court has so held. Fazzolari v. Portland School District No. 1J1988303 Or. 1, 734 P.2d 1326torts: negligenceSmith v. Employment Div.1988307 Or. 68, 763 P.2d 146employment law, constitutional lawState v. Dixson1988307 Or. 195, 763 P.2d 1015Oregon is first of five states to hold federal open fields doctrine allowing warrantless searches of lands outside curtilage does not apply to state prosecutions where lands were posted, fenced or gated due to stronger language in state constitution and case law. State v. Carlson1991311 Or. 201, 808 P.2d 1002evidence, adoptive admission by silencePGE v. Bureau of Labor and Industries1993317 Or. 606, 859 P.2d 1143state family leave law, statutory interpretationConway v. Pacific University1996324 Or. 231, 924 P.2d 818negligent misrepresentationsStovall v. State By and Through Oregon Dept. of Transp.1996324 Or. 92, 922 P.2d 646taxation of PERS retirement benefitsOregon v. Guzek2004336 Or. 424, 86 P.3d 1106death penaltyMacpherson v. Department of Administrative Services2004340 Or. 117, 130 P.3d 308land use, measure 37Philip Morris USA Inc. v. Williams2006340 Or. 35, 127 P.3d 1165punitive damages, smoking

Атауы Жыл Цитаталар Құқықтық мәселе
Амос М. Шорт Фрэнсис Эрматингерге қарсы 1851 Н/Қ Орегон территориясының астанасының орналасуы, конституциялық тұрғыдан түсіндіру
МакЛафлин Ховерге қарсы 1853 1 Or. 31, ескіру мерзімі, даулылық
Дэниелсон Робертске қарсы 1904 44 Or. 108, 74 P. 913 мүлік құқығы
Орегон Pacific States Telephone & Telegraph Co. компаниясына қарсы 1909 53 Or. 162, 99 P. 427 бастама процесінің конституциялықтығы
Мемлекет Б. Бантингке қарсы 1914 71 Or. 259, 139 P. 731 еңбек құқығы
Джексон Штайнбергке қарсы 1948 186 Or. 129, 200 P.2d 376 мүлік құқығы
Маккалум Асбериге қарсы 1964 238 Or. 257, 393 P.2d 774 серіктестік
Goodman Ladd Estate Co. компаниясына қарсы 1967 246 Or. 621, 427 P.2d 102 корпорация, өкілеттіліктен тыс әрекет
Лоу Юджин қаласына қарсы 1969 254 Or. 518, 463 P.2d 360 Бірінші түзету, Скиннер Бутт
Петерсен Томпсонға қарсы 1973 264 Or. 516, 506 P.2d 697 шарттық құқық
Мемлекет Хаасқа қарсы 1973 267 Or. 489, 517 P.2d 671 сұрақ-жауап берудің дәлелдік құндылығы
Ruble Forest Products, Inc. Lancer Mobile Homes of Oregon компаниясына қарсы 1974 269 Or. 315, 524 P.2d 1204 шарттық құқық
Филлипс Kimwood Machine Company компаниясына қарсы 1974 269 Or. 485, 525 P.2d 1033 зиян келтіру, өнім үшін жауапкершілік
Густафсон Payless Drug Stores NW, Inc. компаниясына қарсы 1974 269 Or. 354, 525 P.2d 118 зиян келтіру, қастандық
Мемлекет Лейксайдке қарсы 1977 277 Ore. 569, 561 P.2d 612 қазылардың нұсқауы, жауап беруші куәлік бермеген жағдайда өзін-өзі айыптауға қарсы құқық
Саутворф Оливерге қарсы 1978 284 Or. 361, 587 P.2d 994 шарттық құқық
Мемлекет Генриге қарсы 1987 302 Or. 510, 732 P2d 9 Мемлекеттік әдепсіздік заңы Бірінші түзетуді бұзу деп танылды, АҚШ Жоғарғы Соты осылай шешкен жалғыз жағдай.
Фазолари Портленд мектеп округі № 1J компаниясына қарсы 1988 303 Or. 1, 734 P.2d 1326 зиян келтіру: абайсыздық
Смит Жұмыспен қамту бөліміне қарсы 1988 307 Or. 68, 763 P.2d 146 еңбек құқығы, конституциялық құқық
Мемлекет Диксонға қарсы 1988 307 Or. 195, 763 P.2d 1015 Орегон федералды ашық аландар доктринасын қолдаған бес штаттың біріншісі, бұл жерлерге ордерсіз кіруге мүмкіндік береді. Жерлер бекітілген, қоршалған немесе қақпалы болған жағдайда штаттық қудалауға қолданылмайды, себебі штаттық конституция мен сот практикасында күшті тіл қолданылған.
Мемлекет Карлсонға қарсы 1991 311 Or. 201, 808 P.2d 1002 дәлелдеме, үндемей қабылдау
PGE Еңбек және өнеркәсіп бюросына қарсы 1993 317 Or. 606, 859 P.2d 1143 мемлекеттік отбасылық демалыс заңы, заңмен түсіндіру
Конвей Pacific University компаниясына қарсы 1996 324 Or. 231, 924 P.2d 818 абайсыз бұрмалау
Стовалл Мемлекет арқылы Орегон көлік департаментіне қарсы 1996 324 Or. 92, 922 P.2d 646 PERS зейнетақы жәрдемақысын салық салу
Орегон Гузекке қарсы 2004 336 Or. 424, 86 P.3d 1106 өлім жазасы
Макферсон Әкімшілік қызметтер департаментіне қарсы 2004 340 Or. 117, 130 P.3d 308 жер пайдалану, 37-ші шара
Philip Morris USA Inc. Уильямсқа қарсы 2006 340 Or. 35, 127 P.3d 1165 жазалаушы зиянды өтеу, темекі тарту