Кіріспе
Ата-ананы қасақана өлтіру – өз ата-анасын, жұбайын (ерлі-әйелін), балаларын және/немесе жақын туыстарын қасақана өлтіру. Алайда, бұл термин кейде жақын туысты қасақана өлтіруді білдіру үшін де қолданылады. Бұл – ана өлтіру мен әке өлтіруді қамтитын жалпы ұғым. Ана өлтіру – өз анасын қасақана өлтіру. Әке өлтіру – өз әкесін қасақана өлтіру. Ата-ананы өлтіру термині көбінесе отбасылық қырқындарға (яғни, кем дегенде бір ата-ана мен басқа отбасы мүшелерін өлтіруге) қатысты қолданылады. Қоғам ата-ананы өлтіруді ауыр қылмыс деп санайды және осы қылмысты жасағандар қылмыстық қудалауға тартылады, ол сол елде (немесе штатта, т.б.) қолданылатын адам өлтіру заңдарына сәйкес жүзеге асырылады. Заң бойынша, көптеген елдерде ата-анасын өлтіргені үшін сотталған ересек адамдар ұзақ мерзімге бас бостандығынан айырылуға, өмір бойына түрмеге жабылуға, тіпті өлім жазасына да кесіледі. Кәмелетке толмаған ата-ана өлтірушілер (мысалы, АҚШ-та 18 жасқа дейінгілер) олардың ерекше қажеттіліктері мен даму деңгейін ескере отырып, жеңілдетілген заңдармен сотталуы мүмкін. Бірақ, көбінесе бұл заңдар күшін жояды, нәтижесінде көптеген жас ата-ана өлтірушілер ересектер сот жүйесіне беріледі. Ата-ана өлтірушілер әдетте екі категорияға бөлінеді: 1) жас ата-ана өлтірушілер (8-24 жас) және 2) ересек ата-ана өлтірушілер (25 және одан жоғары жас), себебі баланың өсуімен ата-ана өлтіруге себеп болатын жағдайлар мен мотивациялар өзгеріп отырады.
Parricide refers to the deliberate killing of one's own father and mother, spouse (husband or wife), children, and/or close relative. However, the term is sometimes used more generally to refer to the intentional killing of a near relative. It is an umbrella term that can be used to refer to acts of matricide and patricide. Matricide refers to the deliberate killing of one's own mother. Patricide refers to the deliberate killing of one's own father. The term parricide is also used to refer to many familicides (i. e. family annihilations wherein at least one parent is murdered along with other family members). Societies consider parricide a serious crime and parricide offenders are subject to criminal prosecution under the homicide laws which are established in places (i. e. countries, states, etc.) in which parricides occur. According to the law, in most countries, an adult who is convicted of parricide faces a long term prison sentence, a life sentence, or even capital punishment. Youthful parricide offenders who are younger than the age of majority (e. g. 18 year olds in the United States) may be prosecuted under less stringent laws which are designed to take their special needs and development into account but these laws are usually waived and as a result, most youthful parricide offenders are transferred into the Adult Judicial System. Parricide offenders are typically divided into two categories, 1) youthful parricide offenders (i. e. ages 8–24) and 2) adult parricide offenders (i. e. ages 25 and older) because the motivations and situations surrounding parricide events change as a child matures.
Ауру таралуы
Ата-ананы өлтірудің алдын алу институтының мәліметінше, 2010 жылдан бері АҚШ-тағы барлық кісі өлтірулердің шамамен 2-3% ата-ана өлтіру құрайды. Жыл сайын АҚШ-та болатын 300-ден астам ата-ана өлтіру оқиғасы, ең төмен дегенде, аптасына 6 немесе одан да көп оқиғаға сәйкес келеді. Бұл статистикаға баланың әже-шешесін немесе әкесін өлтіру деректері кірмейді – тек туған немесе заңды түрде асырап алған ата-анасын өлтіру жағдайлары ескеріледі.
Жастық ниеттері
Жастарда ата-ананы өлтірудің себептері әртүрлі. Ата-ананы өлтірудің алдын алу институтының қазіргі зерттеулері 8-24 жас аралығындағы баланың ата-ананы өлтіруіне себеп болатын басты бес себепті көрсетеді: Weisman және басқалардың (2002) жариялаған зерттеуінде балаларға қатысты зорлық-зомбылықтың айтарлықтай жоқтығы атап өтілді және олардың зерттеуі бұрынғы балалық шақтағы зорлық-зомбылықтың осы қылмыстардың көпшілігіне себеп болды деген тұжырымды статистикалық тұрғыдан растамағанын көрсетті. 2006 жылы Marleau және басқалар өз зерттеулерінде қатысушылардың тек 25%-ы ғана отбасылық зорлық-зомбылыққа ұшырағанын көрсетті, бұл жасөспірімдер жасаған ата-ананы өлтірудің басты себебі балалық шақтағы зорлық-зомбылық деген жалпылама пікірді жоққа шығарды. Олар балалық шақтағы зорлық-зомбылық пен ата-ананы өлтіру арасындағы байланысты қосымша зерттеуді қажет етті. Bourget және басқалар (2007) қазіргі әдебиетте көптеген кемшіліктер бар екенін атап өтті және жасөспірімдер жасаған ата-ананы өлтірудің басты себебі балалық шақтағы зорлық-зомбылық деген жалпы түсінікті қабылдамай, ата-ананы өлтірудің басқа себептерін ұсынды. Hillbrand және Cipriano (2007) ата-ананы өлтіруді зерттеуге байланысты әдістемелік проблемаларға қатысты түсініктемелерінде осындай зерттеулердің алдында тұрған қиындықтарды атап өтті, көптеген зерттеулердің өте шағын үлгілерді пайдаланғанын, олардың нәтижелерін жалпылаудың қиын екенін мойындады. Бұл қосымша зерттеулер туралы шақыруға 2019 жылы Thompson және Thompson жасаған зерттеу жауап берді, ол жасөспірімдердің ата-ананы өлтіруінің көпшілігі ата-аналарының қолынан зорлық-зомбылық көрудің нәтижесі деген жалпы теорияны статистикалық тұрғыдан жарамсыз деп таныды. Олардың зерттеуі (N = 754) көрсеткендей, ата-анасын өлтірген жасөспірімдердің 15%-ы ғана өлтірген ата-анасынан зорлық-зомбылық көргенін мәлімдеді. 66%-ы зорлық-зомбылық көрмеген, зорлық-зомбылық туралы ешқандай мәлімдеме жасамаған және зорлық-зомбылық жасаған жоқ. Сара Мари Джонсон 2003 жылы ешқандай көмекшінің көмегінсіз екі ата-анасын өлтірген жалғыз әйел болды. Томас Бартлетт Уитакер 2003 жылы анасы мен бауырын өлтірді (әкесін өлтіруге тырысты, бірақ сәтсіз аяқтады). Тайлер Хэдли 2011 жылдың 16 шілдесінде ата-анасын өлтірді. Адам Ланза 2012 жылы Сэнди-Хук бастауыш мектебінде атыс жасамас бұрын анасын өлтірді. 2012 жылы Деллен Миллард әкесі өлтіріліп, миллиондаған мұрагерлікке ие болды. Ол және оның досы Марк Смич өлтіруге дейін де, кейін де сериялық кісі өлтірушілер ретінде бірге жұмыс істеді, Лора Бэбкок пен Тим Босманы өлтірді. Генри Чау Хой Лен 2013 жылы ата-анасын өлтіріп, денелерін бөліп тастады. Роберт пен Майкл Бевер 2015 жылы ата-анасы мен үш бауырын өлтірді. Джоэл Майкл Гай-младший 2016 жылы Алғыс айту күнінен кейін ата-анасын өлтіріп, денелерін бөліп тастады. Чандлер Холдерсон 2021 жылдың 1 шілдесінде ата-анасын өлтіріп, денелерін бөліп тастады. 2023 жылдың 9 наурызында Сага префектурасының Тосу қаласында 19 жастағы жапондық жігіт ата-анасын мойнына пышақпен шауып өлтірді. Дэвид Козак 2023 жылғы Прагадағы атысқа дейін әкесін өлтірді.
Ерекше тарихи оқиғалар
Туллия кіші күйеуімен бірге әкесі Сервий Туллийді өлтіріп, оның билігін құлатты және күйеуіне тақты иелендірді. Луций Хостий Республикалық Римде екінші Пуникалық соғыстан кейін алғашқы әкесін өлтірген адам деп есептеледі. Мэри Блэнди (1720–1752) 1751 жылы Англияда әкесі Фрэнсис Блэндиді мырышпен улады. Лиззи Борден (1860–1927) – әкесі мен анасының қайтысына қатысы бар деп айыпталған, бірақ ақталған американдық әйел.