Кіріспе

Антиохияның ханзадасы және Триполидің графы (шамамен 1237 – 1275) (әкімдік еткен жылдары 1251 – 1275), Богемонт VI (шамамен – 1237–1275), сондай-ақ Әділ деп танымал, 1251 жылдан өліміне дейін Антиохияның ханзадасы және Триполидің графы болды. Ол Антиохияның соғысқан моңғол империясы мен мамлюк сұлтанаты арасында қалған кезде билік жүргізді. Ол мұсылман мамлюктеріне қарсы моңғолдармен одақтасты, ал оның крестшілері мамлюктерге қарсы шайқаста моңғолдармен бірге күресті. Мамлюктер моңғолдарға қарсы тарихи жеңіске жетіп, Айн Джалут шайқасында олардың батысқа қарай жылжуын тоқтатты. 1268 жылы Антиохияны Бейбар басқарған мамлюктер басып алды, содан кейін ол эмиграциядағы ханзада болды. Оның орнын ұлы Богемонт VII бағындырды.

Өмір

Богемонт VI Антиохиялық Богемонт V пен Папа Иннокентий III-нің шөбересі Сегнийлік Люциеннің ұлы болды. 1252 жылдың қаңтарында Богемонт V қайтыс болғаннан кейін, 15 жасар Богемонт VI анасының регенттігімен билікке келді. Алайда, Люциен Триполиден ешқашан шықпады, керісінше, князьдікті туыстарына тапсырды. Бұл оның беделін түсірді, сондықтан жас Богемонт VI, сол кезде крест жорығында болған Франция королі Людовик IX-тың қолдауымен, Папа Иннокентий IV-тен князьдікті бірнеше ай ертерек мұраға алуға рұқсат алды. Жас Богемонт содан кейін Акраға сапар шегіп, онда король Людовик оны рыцарь дәрежесіне көтерді және Антиохияда билікті өз қолына алды. Король Людовиктің күш-жігерінің нәтижесінде Антиохия мен Киликия Армениясы арасында да бітім шарты жасалды. Людовиктің ұсынысымен, 1254 жылы 17 жасар Богемонт Армения королі Хетом I-нің қызы Сибиллаға үйленді, бұл оның атасы Богемонт IV бастаған екі мемлекет арасындағы билік күресін аяқтады.

Сент-Сабас соғысы

Богемонт Генуялық Эмбрияко әулетінің де билеушісі болды. Бұл оны генуэздер мен венециялықтар арасындағы, 1256 жылы басталып, Киелі жердегі көптеген ақсүйектерді қамтыған, құнды ресурстарды ысыраптап, ондаған мың адамның өмірін құрбан еткен Сент-Сабас соғысына тартты. Гибелет (қазіргі Библос) қаласының Эмбрияко билеушілері Антиохия князьдарына қатыгез қарсы болды. Богемонт генуэздерді венециялықтарды қолдауға көндіруге тырысты, бірақ Эмбрияко әулеті 1258 жылы оған қарсы бүлік көтеріп, жағдайды ондаған жылға созылған азамат соғысына ұшырады. Богемонт бүлік көшбасшысы Бертран Эмбрияконы (Ги I Эмбрияконың туысы) шаруалардың бірі өлтіру арқылы біршама бейбітшілікке қол жеткізді, бірақ ашу-ыза сарқылмады. Бертранның ұлы Бартоломей Эмбрияко Эмбрияко әулеті құрған коммунаның мэрі болды. Бартоломейдің інісі Вильгельм, оның туысы Гибелет билеушісімен бірге, ақырында Богемонттың ұлы Богемонт VII жеңіп, мұсылмандар толыққанды қуғынға ұшыратты.

Моңғолдар

Богемонттың тұсында мамлюктер мен моңғолдар арасында да үлкен қақтығыс болды. Моңғол әскері Орталық Азиядан нығайып келе жатты, ал Киликия Армениясы мен Антиохия олардың тікелей жолында тұрды. Моңғолдарның қатыгездігі зор болғандықтан, олардың жолындағы елді мекендер бірден бағынбаса, ондаған мың адам қырғынға ұшырады. 1236 жылы Грузияның христиан мемлекеті жаулап алынған еді. Богемонттың қарындасының күйеуі Арменияның Гетум I-і моңғол билігіне бағынуды жөн көрді, 1247 жылы өзінің інісі Семпадты моңғол сарайына, Каракорумға жіберіп, мәміленің егжей-тегжейін келісті. Кейін Гетхум күйеу баласы Богемонд VI-ны да солай істеуге көндірді, нәтижесінде 1260 жылы Антиохия моңғолдардың қарауына өтті. Хетом мен Богемонд 1260 жылы Алеппо мен Дамаскты моңғолдар басып алған кезде өз күштерімен қатысты. Тарихи жазбаларда, ортағасырлық тарихшы Тирдің Темплер жазбаларынан цитата келтіріліп, үш христиан билеушісінің (Хетоум, Богемонд және Китбуқа) Дамаск қаласына бірге жеңіспен кіргені жиі суреттеледі, бірақ қазіргі тарихшылар бұл оқиғаның шындығына күмән келтіреді. Моңғолдар Богемондтың адалдығын марапаттап, мұсылмандардан бұрынғыдай тартып алған Латтакие, Даркуш, Кафр Деббин және Джабала сияқты аймақтарды қайтарып берді. Богемонд кейбір тамплиерлер мен госпитальдерлердің көмегімен оларды қайта иеленді. Осы жерлер үшін, Богемонд Антиохияда латын патриархының орнына грек патриархы Евфимийді тағайындауға мәжбүр болды, себебі моңғолдар Византия империясымен байланысты нығайтуға тырысты. Бұл Богемондқа Аккрадағы латындықтардың наразылығын тудырды, және Богемондты Иерусалим патриархы Жак Панталеон қауымнан шығарды. Папа Александр IV Богемондтың мәселесін алдағы кеңесінің күн тәртібіне қосты (сондай-ақ Арменияның Гетум I-і мен Ресейдің Даниилдің мәселелерін), бірақ 1261 жылы, кеңес өткізілмес бұрын бірнеше ай өткен соң қайтыс болды. Жаңа Папаны таңдау Панталеонға тиді, ол Папа Урбан IV деген атпен танылды, және Богемондтың моңғолдарға бағыну себептерін тыңдағаннан кейін, оның қауымнан шығарылу жазасын тоқтатты. Дамаскты алғаннан кейін, моңғол әскері моңғол империясындағы ішкі дағдарыстарға байланысты батысқа қарай жорықтарын тоқтатуға мәжбүр болды. Моңғол әскерінің көп бөлігі Сириядан кетіп, Кітбұқа басқаруындағы кішігірім күшті қалдырды. Бұл египеттік мамлюктерге мүмкіндік берді. Мамлюктер Каирден солтүстікке қарай моңғолдармен шайқасу үшін аттанды, сондай-ақ Аккра франктарымен ерекше бейтараптық келісімін жасасты, бұл египеттіктерге франк территориясынан еркін өтуге мүмкіндік берді. Осылайша, мамлюктер 1260 жылдың қыркүйегінде Айн Джалут шайқасында моңғолдарды жеңді. Моңғол әскері кеткеннен кейін, мамлюктер Сирия мен Иранды жаулап алды, бұрын моңғолдардың шабуылынан қираған жерлерді қайта жаңартты. Басшысы Бейбарс басқаратын мамлюктер Антиохияға да қауіп төндірді. 1263 жылы Богемонд пен Хетхум жағдайды өз бақылауына алу үшін әртүрлі амалдарға баруға тырысты. Олар грек патриархы Евфимийді тұтқындап, Арменияға алып кетіп, оның орнына латын патриархы Опиццоны тағайындады. Олар мамлюктерден қаржылық үстемдік алуға да тырысты. Мысалы, Богемонд пен Хетхум Оңтүстік Анатолия мен Ливанның ормандық аймақтарын бақылады, ал египеттік мамлюктер кеме жасау үшін осы ағаштарға мұқтаж болды. Хетхум осыны мамлюктермен келісімге келу үшін сауда тауары ретінде пайдалануға тырысты. Алайда, блокадаға жасалған әрекеттер Бейбарсқа одан да күшті қарсылық көрсетуге себеп болды. 1264 жылы Богемонд моңғолдардан да көмек сұрады. Ол Хулагу сарайына сапар шегіп, моңғол билеушілерінен мамлюктердің күшеюіне қарсы қолдау алуға тырысты. Алайда, Хулагу грек патриархын латын патриархымен алмастырғаны үшін Богемондтан наразы болды, өйткені Византиямен жасалған одақ Анатолиядағы түрктерге қарсы күресте маңызды болды.

Антиохияның жойылуы

1266 жылы Хетум да монғол сотына көмек сұрап аттанды. Бірақ ол кеткен кезде, мамлюк әскері Мари шайқасында Хетум ұлдары басқарған армян әскеріне шабуыл жасады. Мамлюктер жеңіске жетті. Олар Хетумның бір ұлын өлтіріп, екіншісін тұтқынға алды, Киликия Армениясын қиратты және астанасын қиратып тастады. Киликияны жойғаннан кейін, мамлюк әскері Антиохияға көшті. Бірақ генералдар Армениядан жинаған олжаларына қанағаттанғандықтан, тағы бір шайқасқа құштар емес еді. Богемонт оларды шабуылдан аулақ ұстау үшін пара берді. Баибарс генералдарының әлсіздігіне ашуланып, қайтадан шабуылға көшті. 1267 жылы мамыр айында ол Акраға шабуыл жасады, ал 1268 жылы Антиохияны қоршауға алып, Богемонт Триполиде болғанда қаланы жаулап алды. Солтүстік Сирияның барлығы тез қолдан кетіп, Богемонттың Триполиден басқа еш жері қалмады.