Primary care

Кіріспе

Күнделікті денсаулық сақтауды денсаулық сақтау ұйымы ұсынады – денсаулық сақтау жүйесінің бір бөлімі.

Алғашқы медициналық көмек – денсаулық сақтау ұйымынан күтім алатын пациенттерге күнделікті көрсетілетін денсаулық сақтау. Әдетте, бұл ұйым пациенттер үшін денсаулық сақтау жүйесінде алғашқы байланыс және үздіксіз күтімді қамтамасыз етеді, сондай-ақ пациентке қажет болуы мүмкін басқа да мамандандырылған күтімді үйлестіреді. Пациенттерге көбінесе алғашқы медициналық көмек дәрігер (жалпы тәжірибелі немесе отбасылық дәрігер), дәрігердің көмекшісі, физиотерапевт немесе тәжірибелі медбике сияқты мамандар көрсетеді. Кейбір аймақтарда мұндай маман тіркелген медбике, фармацевт, клиникалық офицер (Африканың кейбір бөліктерінде) немесе аюрведалық немесе басқа дәстүрлі медицина маманы (Азияның кейбір бөліктерінде) болуы мүмкін. Денсаулық жағдайының түріне байланысты пациенттер екінші немесе үшінші деңгейлі медициналық көмекке жолдануы мүмкін.

Өмірбаян

Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымы ең қажетті бастапқы медициналық көмек көрсетуді, әмбебап бастапқы медициналық-санитарлық көмек стратегиясының ажырамас бөлігі деп санайды. Бастапқы медициналық көмек – барлық жастағы пациенттерді, әртүрлі әлеуметтік-экономикалық және географиялық шығу тегі бар пациенттерді, денсаулығын сақтауға тырысатын пациенттерді, сондай-ақ барлық түрдегі жедел және созылмалы физикалық, психикалық және әлеуметтік денсаулық мәселелерімен, оның ішінде бірнеше созылмалы аурулары бар пациенттерді қамтиды. Сондықтан, бастапқы медициналық көмек көрсететін дәрігер көптеген сала бойынша кең білімге ие болуы керек. Үздіксіздік – бастапқы медициналық көмектің маңызды ерекшелігі, өйткені пациенттер көбінесе әдеттегі тексерулер мен профилактикалық күтім, денсаулық сақалды білім алу және жаңа денсаулық мәселесі бойынша алғашқы кеңес алу үшін бір дәрігерге жүгінуді қалайды. Медициналық қызметкерлердің бірлесіп жұмыс істеуі – бастапқы медициналық көмектің қажетті қасиеті. Бастапқы медициналық көмектің халықаралық жіктемесі (ICPC) – пациенттің келу себебіне байланысты бастапқы медициналық көмектегі шаралар туралы ақпаратты түсіну және талдау үшін қолданылатын стандартталған құрал. Бастапқы медициналық көмекте жиі кездесетін созылмалы аурулар мысалы: гипертония, стенокардия, диабет, астма, СЖСА (әрекетсіз дем алу синдромы), депрессия және күйзеліс, арқа ауруы, артрит немесе қалқанша безінің дисфункциясы. Бастапқы медициналық көмекке ана мен баланың денсаулығын сақтауға қатысты көптеген негізгі қызметтер де кіреді, мысалы, отбасылық жоспарлау және вакцинация. Әлемдегі халықтың қартаюына байланысты, қарт адамдардың саны артып, олардың созылмалы инфекциялық емес ауруларға шалдығу қаупі жоғарылағандықтан, дамыған және дамушы елдерде бастапқы медициналық көмек қызметтеріне сұраныс күрт өсуі күтілуде. Бастапқы медициналық көмекке қаржыландыру елдер арасында әртүрлі: жалпы салық, ұлттық сақтандыру жүйелері, жеке сақтандыру және пациенттердің тікелей төлемдері қолданылады, кейде олар біріктіріледі. Бастапқы медициналық көмек көрсететін дәрігерлерге төленетін жүйе де әртүрлі. Кейбіреулері көрсеткен қызметі үшін, ал енді біреулері тіркелген пациенттер тізімі үшін төленеді.

The World Health Organization attributes the provision of essential primary care as an integral component of an inclusive primary healthcare strategy. Primary care involves the widest scope of healthcare, including all ages of patients, patients of all socioeconomic and geographic origins, patients seeking to maintain optimal health, and patients with all manner of acute and chronic physical, mental and social health issues, including multiple chronic diseases. Consequently, a primary care practitioner must possess a wide breadth of knowledge in many areas. Continuity is a key characteristic of primary care, as patients usually prefer to consult the same practitioner for routine check ups and preventive care, health education, and every time they require an initial consultation about a new health problem. Collaboration among providers is a desirable characteristic of primary care. The International Classification of Primary Care (ICPC) is a standardized tool for understanding and analyzing information on interventions in primary care by the reason for the patient visit. Common chronic illnesses usually treated in primary care may include, for example: hypertension, angina, diabetes, asthma, COPD, depression and anxiety, back pain, arthritis or thyroid dysfunction. Primary care also includes many basic maternal and child health care services, such as family planning services and vaccinations. In context of global population ageing, with increasing numbers of older adults at greater risk of chronic non communicable diseases, rapidly increasing demand for primary care services is expected around the world, in both developed and developing countries. Funding for primary care varies a great deal between different countries: general taxation, national insurance systems, private insurance and direct payment by patients are all used, sometimes in combination. The payment system for primary care physicians also varies. Some are paid by fee for service and some by capitation for a list of registered patients.

Канада

Канадада Канаданың денсаулық сақтау заңы арқылы барлық азаматтарға алғашқы және басқа да медициналық қызметтерге қол жеткізу кепілденеді.

Гонконг

Гонконгтың арнайы әкімшілік аймағы үкіметінің 2016 жылғы саясатты жолдауында алғашқы медициналық көмек көрсетуді дамытуды күшейту және "Алғашқы медициналық көмек жөніндегі нұсқаулық" электрондық дерекқорын құру ұсынылды, бұл халықты кеңесуге мүмкіндік беруге арналған. Денсаулық сақтау департаменті кейбір созылмалы ауруларға профилактикалық көмек көрсету үшін анықтамалық профильдерді әзірледі. 2017 жылы саясаттағы жолдамада негізгі медициналық көмекті дамыту бойынша басқару комитетін құру ұсынылды, ол негізгі медициналық көмек қызметтерінің жоспарлауын жан-жақты қарастырып, аймақтық медициналық-әлеуметтік ынтымақтастық арқылы қауымдық медициналық қызметтерді ұсынады. 2018 жылғы саясаттағы жолдамада алғашқы аудандық денсаулық сақтау орталығын құру және басқа аудандарда да аудандық орталықтар құруға көмектесу ұсынылды. Гонконгтың азық-түлік және денсаулық сақтау бюросы 2019 жылдың 1 наурызында негізгі медициналық көмек көрсету қызметтерін бақылау және қадағалау үшін Негізгі медициналық көмек кеңсесін құрды. Аудандық денсаулық сақтау орталықтарын дамыту процесінде әртүрлі аудандарда аймақтық денсаулық сақтау станциялары құрылады, олар халыққа алғашқы медициналық көмек көрсету қызметтерін ұсынатын көшкінші бірліктер болады.

Нигерия

Нигерияда денсаулық сақтау – үш деңгейлі биліктің бірлескен жауапкершілігі. Жергілікті билік негізгі медициналық көмек көрсетуге (мысалы, диспансерлер жүйесі арқылы) баса назар аударады, облыстық билік әртүрлі жалпы ауруханаларды (екінші деңгейдегі көмек) басқарады, ал федералдық үкіметтің рөлі көбінесе Федералдық медициналық орталықтар мен университеттердің оқу-ғылыми ауруханаларының (үшінші деңгейдегі көмек) қызметін үйлестірумен шектеледі. Жалпы медициналық

Америка Құрама Штаттары

2012 жылы АҚШ-та алғашқы медициналық көмек көрсететін алтыға жуық кәсіби қоғам болды, оның ішінде Американдық дәрігерлер колледжі, Американдық отбасылық дәрігерлер академиясы, Жалпы ішкі медицина қоғамы, Американдық педиатрия академиясы, Американдық остеопатиялық қауымдастық және Американдық гериатрия қоғамы. 2009 жылғы Нью-Ингланд денсаулық сақтау институтының есебінде қарт, ауыратын науқастардың алғашқы медициналық көмекке деген сұранысының артуы және алғашқы медициналық көмек көрсететін мамандардың жетіспеуі алғашқы медициналық көмек көрсетудегі дағдарысқа алып келгендігі көрсетілді. Зерттеу АҚШ-тағы алғашқы медициналық көмектің сапасын, тиімділігін және нәтижелілігін арттыратын бірқатар инновацияларды анықтады. 2021 жылға қарай 34 миллион адамға денсаулық сақтау қызметін ұсыну жоспарлануда. «Affordable Care Act» (ACA) бойынша медициналық сақтандыруды кеңейтудің сәттілігі, көбінесе алғашқы медициналық көмек көрсететін дәрігерлердің болуына байланысты. ACA сақтандырылған американдықтарға көмек көрсету үшін қажетті алғашқы медициналық көмек көрсететін дәрігерлердің күтілетін тапшылығын күрт күшейтті. Американдық медициналық колледждер қауымдастығының (AAMC) мәліметінше, ACA болмағанда, 2020 жылға қарай АҚШ-та шамамен 64 000 дәрігер жетіспейтін еді; ACA іске асырылғаннан кейін бұл көрсеткіш 91 000-ға жетеді. AAMC-тің 2009 жылғы қарашадағы дәрігерлер жұмыс күші туралы есебіне сәйкес, елімізде 100 000 тұрғынға шаққанда 79,4 алғашқы медициналық көмек көрсететін дәрігер бар. 2005 жылы алғашқы медициналық көмек көрсететін дәрігерлер сағатына 60,48 доллар, ал мамандар орташа есеппен 88,34 доллар табады. Бұл айырмашылық медициналық мектепті бітіргендер үшін алғашқы медициналық көмек мамандығын кем тартымды етуі мүмкін. 2015 жылы Американдық медицина мектептерін шамамен 19 000 дәрігер бітірді, олардың тек 7 пайызы ғана алғашқы медициналық көмек мамандығын таңдады. АҚШ-та алғашқы медициналық көмек көрсететін дәрігердің орташа жасы 47-ге жетеді, ал олардың төрттен бірі зейнеткерлікке жақындап қалған. Елу жыл бұрын Америкадағы дәрігерлердің шамамен жартысы алғашқы медициналық көмек көрсетсе, бүгінде олардың үштен бірі ғана осы саламен айналысады. Болжамдарға сәйкес, 2033 жылға қарай 65 жастан асқан адамдардың саны 45,1%-ға артады, бұл алғашқы медициналық көмек көрсететін дәрігерлерге деген сұраныстың ұсыныстан асып түсуіне әкеледі. «Медициналық үй» моделі пациенттің денсаулық сақтау жүйесінде алғашқы медициналық көмек көрсететін дәрігермен бірлесіп жұмыс істеуге көмектесуге бағытталған.

As of 2012, there were about six primary care professional societies in the United States, including American College of Physicians, American Academy of Family Physicians, the Society of General Internal Medicine, the American Academy of Pediatrics, the American Osteopathic Association, and the American Geriatrics Society. A 2009 report by the New England Healthcare Institute determined that increased demand for primary care by older, sicker patients and decreased supply of primary care practitioners has led to a crisis in primary care delivery. The research identified a set of innovations that could enhance the quality, efficiency, and effectiveness of primary care in the United States. and is expected to expand health care to 34 million people by 2021. The success of the expansion of health insurance under the ACA in large measure depends on the availability of primary care physicians. The ACA has drastically exacerbated the projected deficit of primary care physicians needed to ensure care for insured Americans. According to the Association of American Medical Colleges (AAMC), without the ACA, the United States would have been short roughly 64,000 physicians by 2020; with the implementation of the ACA, it will be 91,000 physicians short. According to the AAMC's November 2009 physician work force report, nationally, the rate of physicians providing primary care is 79.4 physicians per 100,000 residents. In 2005, primary care physicians earned $60.48 per hour; specialists, on average earned $88.34. This discrepancy in pay has potentially made primary care a less attractive choice for medical school graduates. In 2015, almost 19,000 doctors graduated from American medical schools, and only 7 percent of graduates chose a career in primary care. The average age of a primary care physician in the United States is 47 years old, and one quarter of all primary care physicians are nearing retirement. Fifty years ago, roughly half of the physicians in America practiced primary care; today, fewer than one third of them do. Projections show that by the year 2033, the population of individuals 65 and older will increase by 45.1%, creating a demand for primary care physicians that is greater than the supply. The medical home model is intended to help coordinate care with the primary care provider at the center of the patient's healthcare.

Бастапқы медициналық көмек тапшылығын жою стратегиясы

Пациенттерді қорғау және қолжетімді медициналық көмек туралы заңда бастапқы медициналық көмек көрсету мүмкіндігін арттыруға бағытталған бірнеше шара бар. Бұл шаралар медициналық училищені бітірген түлектерге арналған және төлемдерді реформалау, студенттік несиелерді кешіру бағдарламалары мен бастапқы медициналық көмек резидентурасының орындарын көбейтуді қамтиды. PPACA сондай-ақ дәрігерлердің көмекшілері мен медбикелер сияқты орта деңгейдегі мамандардың рөлін кеңейту үшін қаржыландыру және міндеттемелерді қарастырады, осы арқылы бастапқы медициналық көмек күшін арттыруға көмектеседі. PPACA бастапқы медициналық көмек қызметтеріне деген науқастардың сұранысын арттырады деп күтілуде. Дәрігерлердің дәрігерлердің көмекшілерімен және медбикелермен бірлесіп жұмыс істейтін жаңа пациенттерге қызмет көрсету моделін қабылдау арқылы болашақтағы бастапқы медициналық көмек қызметтеріне деген сұранысты қанағаттандыру мүмкін болады. Тұтынушылар арасында жүргізілген сауалнамалар американдықтардың бастапқы медициналық көмек саласында дәрігерлердің көмекшілерінің рөлінің кеңеюіне дайын екенін көрсетті. Осы жаңа күтім үлгілерін оңтайландыру үшін, негізінен штаттық деңгейдегі саясат пен заңдар дәрігер емес, лицензияланған қызметкерлердің рөлдері мен жауапкершіліктерін қайта қарастырып, қайта бөлуді талап етеді.

Егде жастағы науқастар

Қазіргі уақытта бірнеше созылмалы ауруы бар егде жастағы науқастарды алғашқы медициналық көмек көрсету барысында шешім қабылдауға қатыстырудың пайдалы екенін нақты айтуға жеткілікті дәлел жоқ. Науқастардың денсаулық сақтау туралы шешімдерге қатысуының мысалдары – науқастарға арналған семинарлар мен жаттықтырулар, сондай-ақ жеке науқастармен жұмыс. Осы дамып келе жатқан сала бойынша қосымша зерттеулер қажет.