Кіріспе

Американдық тері саудасы компаниясы (1810-13)

Тынық мұхитының тері компаниясы (PFC) – 1810-1813 жылдар аралығында жұмыс істеген, Джон Джейкоб Асторға толыққанды тиесілі және оның қаржыландыруымен құрылған американдық тері саудасы кәсіпорны. Ол Тынық мұхитының солтүстік-батысында орналасқан, ондаған жылдар бойы Ұлыбритания мен Ирландияның Біріккен Корольдігі, Испания империясы, Америка Құрама Штаттары және Ресей империясы арасында талас болған аймақ. 1810 жылдың күзінде басқарушылар, кеңсе қызметкерлері және тері аулаушылар құрлық және теңіз арқылы Тынық мұхитының жағалауына жіберілді. 1811 жылы Колумбия өзенінің сағасында операциялардың негізі – Форт Астория (қазіргі Астория, Орегон) салынды. Сол жылы Ванкувер аралының жағалауында компанияның «Тонкин» кемесі жойылды, нәтижесінде жылдық сауда тауарларының көп бөлігі жоғалып кетті. Британдық-Канадалық Солтүстік-Батыс компаниясымен (North West Company) коммерциялық бәсеке Форт Асторияның құрылғаннан кейін көп ұзамай басталды. Канадалық бәсекелестер ішкі аймақта бірнеше станциялар ұстады, олардың ішінде Спокан Хаус, Кутана Хаус және Салеиш Хаус ең ірілері болды. Форт Оканоган да 1811 жылы ашылды, ол осы станцияларға қарсы құрылған PFC посттарының біріншісі болды. Құрлықтық экспедиция бірнеше жергілікті халықтардан әскери қарсылыққа тап болды, содан кейін аштыққа әкеп соққан өткір жабдықтау дағдарысына ұшырады. Ұлы жазықтарды кесіп өту кезінде және кейін Жылан өзенінде адамдарды жоғалтса да, олар 1812 жылдың қаңтар және ақпан айларында топтасып Форт Асторияға жетті. Ресей Америка компаниясымен (Russian American Company) тиімді келісімге қол жеткізілді, оған сәйкес Ресей Америкасындағы посттарға тұрақты түрде азық-түлік жеткізілді. Бұл, ішінара, бәсекелес Монреальдегі Солтүстік-Батыс компаниясының (NWC) Тынық мұхитының жағалауында бекініп алуына жол бермеу мақсатымен жасалды, мұндай перспектива Ресей отарлаушыларына да, Асторға да ұнамады. 1812 жылғы соғыс кезінде әскери қорғаныс болмауы PFC активтерін NWC-ге сатуға мәжбүр етті. Сауда мәмілелері 1814 жылға дейін аяқталмады, өйткені Форт Асториядан Монреаль мен Нью-Йорк қалаларына дейінгі қашықтық өте үлкен болды, нәтижесінде компания 1813 жылға қарай тоқтатылды. 1813 жылы Сент-Луиске құрлық арқылы қайтып келген Астордың қызметкерлері Роки таулары арқылы Оңтүстік өткелді (South Pass) ашты. Бұл географиялық ерекшелік кейін Орегон, Калифорния және Мормон жолдары арқылы саяхат еткен жүздеген мыңдаған қоныс аударушылар пайдаланды, олар бірлесіп Батысқа қарай кеңейу жолдары деп аталды. Астордың құрған сауда орталығы бірнеше себептерге байланысты сәтсіз аяқталды, оның ішінде екі жабдықтау кемесінің жоғалуы, Солтүстік Америка құрлығын кесіп өтудің қиындықтары және Солтүстік-Батыс компаниясының бәсекелестігі. Тарихшы Артур С. Мортон: «Тынық мұхитының тері компаниясына тиген бақытсыздықтар үлкен болды, бірақ алыс елдегі кәсіпорынның басталуында мұндай жағдайлар күтілуі мүмкін еді, өйткені саудагерлердің тәжірибесінен тыс қиындықтар мен мәселелер туды» деген қорытынды жасады.

Құрылу

Джон Джейкоб Астор Нью-Йорк қаласының саудагері және Америкалық тері компаниясының негізін қалаушы болды. Рокки таулары арқылы Тынық мұхитының солтүстік-батысына дейін сауда станцияларының тізбегін құру үшін ол AFC еншілес компаниясы – Тынық мұхиты тері компаниясын құрды. Коммерциялық жоба бастапқыда жиырма жылға жоспарланған. Канадалық иеліктегі NWC-ден айырмашылығы, Тынық мұхиты тері компаниясы акционерлік қоғам емес еді. PFC капиталы 200 000 долларды құрады, ол жеке-жеке 2000 долларға бағаланған 100 акцияға бөлінді және оны толығымен Астор қаржыландырды. Америкалық тері компаниясы акцияның жартысын ұстап, қалған жартысын болашақ басшылар мен кеңсе қызметкерлеріне бөліп берді. Күнделікті операциялардағы Астордың басты өкілі Уилсон Прайс Хант болды, ол аутбактық тәжірибесі жоқ Сент-Луис бизнесмені болды және бес акция алды. Әр жұмысшы серіктеске төрт акция бөлінді, ал қалған акциялар жалдамалы кеңсе қызметкерлеріне арналған резервте қалдырылды. Бұл жобаға қатысушылар NWC-ден тартылды, олардың мүшелері Александр Маккей, Дэвид Стюарт, Дункан Макдугалл және Дональд Маккензи болды. Астор және серіктестер Нью-Йоркте 1810 жылдың 23 маусымында Тынық мұхиты тері компаниясының алдын ала келісімге қол қою үшін кездесті. Алыстағы Орегон аймағында жаңадан құрылған PFC сауда бекеттерін құру үшін Астордың жоспары Льюис және Кларк экспедициясының бағыты бойынша және Кейп-Хорн маңымен жүзу арқылы үлкен топтардағы қызметкерлерді құрлық арқылы кеңінен қозғалуды талап етті. Бұл жоба АФК-да терілерді жинау үшін қолданылатын әдістерге негізделген. Қызметкерлердің (кейін «Асториялықтар» деп аталатын) топтары аймақтың әртүрлі бөліктерінде тұзақтарға шығу экспедицияларын аяқтау үшін жұмыс істейтін. PFC-нің бақылауындағы аванпосттарға қажетті азық-түлік пен жарақтар жыл сайын Нью-Йорк қаласынан жүк кемелерімен жеткізілетін болды. Олар жергілікті халықтан перделер, жамылғылар және мыс сияқты сауда тауарларын теріге айырбастады. Ресейлік Америкалық компанияның үнемі кездесетін жабдықтау мәселесі көбірек тері алудың құралы ретінде қарастырылды. «Колумбия» кемесі арқылы солтүстікке қарай Ресей Америкасына баратын жүк кемелері қажетті азық-түлікпен қамтамасыз етілетін. Астор Ресейдің Америкадағы материалдық беделін нығайту үшін Ресейдің отаршылдық билігімен ынтымақтасып, NWC немесе басқа да британдықтардың Тынық мұхит жағалауында бекініп қалуын тоқтатуға үміттенді. 1812 жылы Астордың иелігіндегі сауда кемелерінің Ресей Америкасынан жиналған терілерді Цин империясына жеткізу туралы келісімге қол қойылды. Кейін компанияның кемелері Гуанчжоу портына бағытталды, онда терілер сатылып, үлкен пайдаға қол жеткізілді. Қытай өнімдері, мысалы, фарфор, нанкеен және шай сатып алынуы керек еді; содан кейін кемелер Үнді мұхитын кесіп өтіп, Еуропа мен Америка нарықтарына барып, қытай тауарларын сатуы керек еді.

Жұмыс күшін тарту

PFC компаниясына көптеген жұмысшылар, аң терісін аулаушылар және әсіресе саяхатшылар қажет болды, олар компанияның кеңселерін қамтамасыз ету үшін керек болды. Компанияның екі экспедициясына жұмысқа алуды Уилсон Хант пен Дональд Маккензи құрлықтағы топ үшін, ал Александр Маккей теңіз жолымен кететін топ үшін басқарды. Үшеуі де 1810 жылдың мамыр-шілде айларында Монреальде орналасқан. Хант жер экспедициясын басқаруға тағайындалды, оның бұрынғы тәжірибесі жоқ екеніне қарамастан, ол жергілікті халықтармен қарым-қатынас жасауға немесе жабайы жерде тұруға дайын емес еді. Ханттың орнына Маккеймен қызметін ауыстырып, «Тонкин» кемесімен саяхаттауы ұсынылды. Алайда, Хантты құрлықтағы топтың басшысы етіп тағайындауға шешім қабылданды. Монреальден ішкі аймаққа еріктілерді жіберудің әдеттегі уақыты мамыр айы болатын, сондықтан қалада жалдауға қол жетімді адамдар азайып кетті. Жұмысқа алу науқаны НКВ компаниясының қатыгездігі мен Ханттың аң терісі саудасындағы тәжірибесінің болмауына байланысты тоқтап қалды, бұл кейіннен көптеген мәселелерге себеп болды. PFC компаниясының шарттары Монреальдегі бәсекелестермен салыстырғанда жалдаған адамдар үшін ерекше жағдайлар ұсынды. Шарттарға жылдық жалақыны қырық пайызға арттыру, жұмыстан кету алдындағы ақшалай көмекті екі есеге ұлғайту және қызмет мерзімін екі немесе үш жылдың орнына бес жылға дейін ұзарту кірді.

МакКейдің күш-жігері

1810 жылдың жазында Александр Маккей «Тонкин» кемесіне он үш француз канадасын жұмысқа алды. Топтың көп бөлігі шілде айының соңына дейін Монреальде қалды, содан кейін Нью-Йорк қаласына қайтаруға бұйрық берілді. Ришелье өзені мен Шамплейн көлі арқылы саяхаттау үшін каноэ пайдаланылды. Уайтхоллда Маккейдің жұмысына жалданып алынған қосымша адамдар оңтүстікке бет алған топқа қосылды, олардың ішінде Овид де Монтиньи де болды. 3 тамызда олар Нью-Йоркке жетті, топтың « түрлі түсті ленталармен және қауырсындармен безендірілген бас киімдері» кейбір американдықтарды оларды үндістер деп ойлауға себеп болды. Келесі күні Лонг-Айлендтегі тұраққа жетіп, оқиғаны кеңсе кезекшісі Габриэль Франшер былай сипаттады: «Біз ескекпен жүзер тұсынан ән шырқадық; тоғыз мықты канадалықтың күшімен қозғалатын, үндістердей қараңғы және әсем безендірілген қайық көрінісі жағалауда көпшілікті қызықтырып, бізге таңғажайып көздермен қарауға мәжбүр етті». Тынық мұхитына аттануға күтіп тұрғанда Маккей британдық дипломат Фрэнсис Джеймс Джексонмен кездесті. Шенеунік Маккейге АҚШ пен Ұлыбритания арасында соғыс болған жағдайда, британдық азаматтар болып есептелетін барлық PFC қызметкерлеріне тиісінше қаралатынына кепілдік берді.

Ханттың күш-жігері

Монреальде он үш ер адам Хантпен бірге Тынық мұхитының жағалауына құрлықпен сапарға шығу үшін келісімшартқа қол қойды. Ерекшелігі, олардың тек біреуі ғана бұрын бір жылдан астам мерзімге қол қойылған келісімшарт бойынша жұмыс істеген. Жұмақты ақшалай аванстарды үш ер адам пайдаланып, Хант пен қалған топ шілдеде Мичилимакинаққа қаладан аттанбас бұрын дезертирлік жасады. Топ 1810 жылғы 28 шілдеде Макинак аралына жетті. Аймақтық Ұлы көлдердегі тері саудасының ірі қоймасы болған аралда Хант компания үшін тағы ер адамдарды жұмысқа алуға күш салды. Тәжірибелі тері саудагері Рамсей Круксты компанияға қосылуға көндіріп, қосымша ер адамдарды іздеуге көмектесті. Он алты күн ішінде жиынға барлығы он жеті адам қабылданды, оның он алтысы француз канадалықтары еді. Монреальде жұмысқа алынғандардан айырмашылығы, бұл топтың тері саудасында, саяхатшылар және басқа да лауазымдарда мол тәжірибесі болды. Крукстың ұсынысымен, басқа компанияларда жұмыс істейтін қызығушылық танытқан ер адамдардың келісімшарттары жұмыс берушілерінен сатып алынды. Ер адамдар тамыздың басында толық жиналғаннан кейін, Хант пен топ Сент-Луиске жол тартты және 3 қыркүйекте жетті. Жалданған саяхатшылар мен тері аулаушылар қыркүйек және қазан айларында Сент-Луис қаласында және жақын орналасқан француз канадалықтардың Сент-Женевьев елді мекенінде әртүрлі саудагерлермен көптеген мәмілелер жасады. Бұл мәмілелер компанияның кітабына тіркелді, ал кейбір сатып алынған заттардың түрлі тайпалармен сауда жасау үшін тауар жинау мақсатында алынғаны айтылды. Атап айтқанда, француз канадалықтарының бұл келіссөздері бұрын пайдаланылмаған тері аймақтарында тәуелсіз саудагерлер ретінде орнығуға жасалған қадамдар деп есептелді. Оверленд тобының көп бөлігі аңшылар, аудармашылар, жетекшілер және саяхатшылар ретінде жұмыс істеді.

Мұхит компоненті

Алдыңғы топ Колумбия өзенінің сағасында бастапқы операциялық база құру үшін жіберілді. Жергілікті халықтармен сауда жасауға қажетті тауарлар және бекетті құруға қажетті жабдықтар бір кемемен жеткізілді. Компания штаб-пәтерін құрумен қатар, бұл топ NWC-нің аймақта бекет құру әрекеттерін тоқтатуға тиіс болды. Астор 1810 жылы "Тонкин" кемесін Тынық мұхитында коммерциялық операцияларды бастау үшін сатып алды. Компания серіктестерінің көп бөлігі – Дункан Макдугалл, Дэвид және Роберт Стюарт, Александр Маккей осы отрядты басқаратын болды. Бұған қоса, жоспарланған саяхатқа кеңсе қызметкерлері Габриэль Франшер және Александр Росс та қосылды.

Тонкин

1810 жылғы 8 қыркүйекте Джонатан Торнның басшылығымен «Тонкин» Нью-Йорк қаласынан жолға шықты. Кемеде барлығы 33 PFC қызметкері болды. 4 желтоқсанда кеме Фолкленд аралдарына тоқтады, Порт-Эгмонтта жөндеу жұмыстарын жүргізіп, сумен қамтамасыз етілді. Капитан Торн жағалауда қалған экипаждың сегіз адамын – кеңсе қызметкерлері Габриэль Франшер мен Александр Росс сияқты – тастап кетуге тырысты. Роберт Стюарт Торнды өлтіремін деп қорқытқаннан кейін, жағада қалғандар кемеге қайта алынды. Компания қызметкерлері арасындағы байланыс капитанның талқылаудан тыс қалдыру үшін енді ағылшын тілінде жүргізілмеді. Компания серіктестері өздерінің туған шотланд гаэль тілінде сөйлесті, ал жұмысшылар канадалық француз тілін қолданды. 25 желтоқсанда «Тонкин» Хорн мүйісін айналып, Тынық мұхитына қарай солтүстікке бет бұрды. 1811 жылдың ақпан айында кеме Гавайи Корольдігіне жетті. Теңізшілердің тропикалық аралдарда қалып қою қаупі болғандықтан, Торн барлық экипаж бен PFC қызметкерлерін жинап, оларды кемеде қалуға мәжбүрледі. Гавайиліктермен сауда жасау барысында кеме экипажы кәдігі, қант қамышы, қызғылт түсті тамыр, таро, кокос, қарбыз, нан жемісі, шошқа, ешкі, екі қой және құс сатып алып, оларға «шыны мұныштар, темір жүзіктер, инелер, мақта мата» берді. Гонолулуға кірген кезде экипаж Исаак Дэвис және Франсиско де Паула Маринмен кездесті, соңғысы Камехамеха I және маңызды мемлекеттік лауазымдағы Каланимокумен келіссөздерде аудармашы болып жұмыс істеді. Камехамеха I-нің келісімімен 24 гавайилік канака жұмысқа алынды, ол Науканеге олардың мүдделерін қорғауды тапсырды. 1811 жылдың наурыз айында Колумбия өзеніне жетілді. Құйыртпақ жағдайға қарамастан, Торн бірнеше күн бойы екі қайықты қауіпті Колумбия тілкесінен қауіпсіз жол табу үшін жіберді. Екі қайық та айналып, сегіз адам қаза тапты. Соңында 24 наурызда «Тонкин» тілкеден өтіп, Колумбия сағасына кіріп, Бейкер шығанағына жақтады. Капитан Торн Астордың бұйрығы бойынша Тынық мұхитының жағалауымен солтүстікке қарай сауданы бастаудың маңыздылығын атап өтті. Колумбия өзенінде 65 күн өткеннен кейін «Тонкин» 23 теңізшісімен бірге кете бастады, кемеде суперкарго ретінде Маккей болды. Ванкувер аралында оны Клейокотт бұғазының Тлаокиахт халқы тонады, онда Торн Тлаокиахт ақсақалын терімен ұрып, қырқыс тудырды. Соңынан болған қақтығыста «Тонкинге» келген барлық адамдар, Квинольт тайпасынан аудармашы болмаған жағдайда, қаза тапты және кеме қирады. Бұл Форт-Астория тұрғындарын қиын жағдайға түсірді, олар келесі жылға дейін теңіз көлігіне қол жеткізе алмады.

Астория бекінісі

1811 жылдың сәуір айының ортасында "батыс сауда орталығы" - Астория фортының құрылысы басталды. Ол Джордж мүйісіне салынды, орны Льюис және Кларк экспедициясының Fort Clatsop қысқы лагерінен шамамен 8 км қашықтықта болды. Жер бедері мен тығыз ормандар негізді тазалауды едәуір қиын етті. Айдың соңында Макдугалл "жер жартылай шіріген діңгектерге, құлаған ірі ағаштарға және қалың бұталарға толы болғандықтан, тазалау жұмысы шамалы ғана ілгеріледі" деп хабарлады. Топтың ешкіміне бұрын ағаш кесу саласында тәжірибесі болмады, ал көптегені тіпті балтаны қолданған емес. Ағаштардың беті қатайған шайырмен жабылған, олардың мөлшері зор болды. Төрт адам бір ағашты тиімді кесу үшін жерден кем дегенде екі метр биіктіктегі платформада команда болып жұмыс істеді, бір ағашты құлатуға әдетте екі күн кетті. "Тонкин" кемесімен келген жолаушылардың арасында бірде-бір медициналық қызметкер болмағандықтан, медициналық мәселелер де партия үшін үлкен проблемаға айналды. Бұл емдеуді қарапайым деңгейде қалдырды. Колумбия өзеніндегі алғашқы айларда экспедицияның кемінде жартысы ауруға байланысты қол жұмысын істей алмады.

Оканоган бекінісі

Ктунакса халқынан шыққан Каусума Нупика және оның әйелі 15 маусымда Джон Стюарттан келген хатпен Астория бекінісіне келді. Каусума ішкі аймақтар туралы мәлімет беріп, Силькс халқының жерінде Колумбия және "Оканнааккен өзенінің" тоғысында бекет ашуды ұсынды. Содан кейін Дэвид Стюарт Каусумамен бірге Силькске баруға бел буды. Бірақ олар кетпес бұрын, 15 шілдеде Дэвид Томпсонның келуі Астория тұрғындарын таң қалдырды. Томпсон кейіннен өзінің тобының "Тынық мұхитымен ішкі сауданы байланыстыру үшін Колумбия өзенімен төмен сапарға шығып, осы өзенді зерттегенін" айтты. Асторияда бәсекелес тері саудагерлері құрметпен қарсы алынды. Дэвид Стюарт басқаратын сегіз адамнан тұратын топ 22 шілдеде Силькс аумақтарына аттанды. Стюартқа қосылуға тағайындалғандардың арасында Александр Росс, Франсуа Бенжамин Пилле, Овид де Монтиньи және Наукан болды. Топ Дэвид Томпсон мен оның сегіз серігіне қосылып, Колумбия бойымен Даллға дейін бірге саяхаттады. Стюарт Ватлала чинук тайпасының жеріне кіргенде, олармен жақсы қарым-қатынас орната алмады. Ватлала ерлері бірнеше әскери көрсетілімдер жасап, аз мөлшерде тауар ұрлады. Осы оқиғадан кейін Наукан көп ұзамай NWC-ге қосылуға келісіп, екі топ ажырасты. Стюарт тамыздың басында Уаско-Вишрам басшыларының қорғауын қамтамасыз етті. Чинук жұмысшылары өздерінің отандарында Колумбия өзеніндегі тау астындағы жолдарды кесіп өтуге жұмылдырылды. Біраз уақыттан кейін Стюарттың тобы Сахаптин тайпалары арқылы саяхаттап, 12 тамызда Уолла-Валла, Кайузе және Нез-Персе тайпаларының өкілдері тері саудагерлерін құрметпен қарсы алды. Қарсы алу рәсімі аяқталғаннан кейін, PFC тобы Колумбия өзенімен жолға түсіп, болашақ Форт Нез-Персе орналасатын жерден өтті. Тамыздың соңында топ Батыс құйрықты жыланның көбеюіне және ағыс күшті болғандықтан қиындыққа тап болды, бір каноэ мен оның ішіндегі адамдар ағысқа ілінуге айналды. Стюарт пен оның серіктерін Веначи тайпасының басшылары Веначи өзенінде қарсы алып, тері саудагерлеріне екі жылқы сыйға тартты, сондай-ақ бірнеше жылқыны сатып алды. Басқа да тайпалардың жерлерінен өтіп бара жатқанда, PFC азық-түлік үшін қаржылық мәмілелер жасады. Шелан тайпасының мүшелері "шалыбас, тамыр және жидек" саудалады, ал кейін Мету тайпасы тері аулаушыларға сату үшін "шалыбастың көп мөлшерін" және "көптеген жылқыларын" ұсынды. Колумбия және Оканоган өзендерінің тоғысында Силькс тайпасының үлкен лагеріне кездесті. Тайпаның беделді өкілдері тері саудагерлерін өз халқының арасында тұруға шақырып, "бізбен әрдайым дос болып, көптеген бауырларды өлтіріп, әрдайым азық-түлікпен қамтамасыз етіп, біздің қорғанысымыз бен қауіпсіздігімізге кепілдік беруге" уәде берді. Каноэлердегі жүк 1 қыркүйекте жағаға түсіріліп, Оканоган бекінісінің құрылысы басталды. Оканоган өзенінен алынған ағаштан тұрғын үй салынды. Бекет құрылысы жалғасып жатқанда, Пиллені қоса алғанда, төрт адам ішкі сауданың барысы туралы хабар беру үшін жіберілді. Топ 11 қазанда компания штаб-пәтеріне оралып, жағымды есеп берді. Стюарт Монтиньи мен тағы екі серігін Оканоган өзенінің бағытына жетеледі, ал Росс бекетте қалды. Уәде етілгендей, Силькс тайпасы бекеттің қауіпсіздігін қамтамасыз етіп, басқа тайпалардан келген жандар жақындағанда Россқа хабар берді. Оканоган суайдынын бір ай бойы зерттеуді жоспарлағанмен, Стюарт және оның үш серігі 1812 жылдың 22 наурызына дейін қайтып оралмады. Оканоганның бастауына жеткен соң, топ Томпсон өзеніне бет бұрды. Тау жолдарындағы қар жауып, саяхаттау өте қиын болды. Скевепемк тайпасының жерінде тоқтаған Стюарт олармен жақсы қарым-қатынас орнатты. Олардың аймақтарында құндырлар көп екенін көріп, ол сол жылы сауда бекетін құру үшін қайтып оралуға уәде берді.

Төменгі Чинуокан халықтары

Колумбияға жақын Чинуокан ауылдарымен дипломатиялық қарым-қатынастар Форт-Асторияның тұрақтылығы үшін өте маңызды болды. Ғалымдар американдық компанияның және оның экономикалық жетістіктерінің, сауданы бақылайтын үндістер тобымен өзара пайдалы экономикалық байланыстарға байланысты болғанын растады. Станцияға жақын орналасқан көптеген елді мекендер басшы Комкомлидің ықпалында болды.

Барлауға көмек

Чинукандықтар Тынық мұхитының жағалауын зерттеуде маңызды рөл атқарды. Олар, әсіресе, болашақ Астория бекінісі үшін қолайлы жерді табуға көмектесті. 1811 жылдың сәуір айының басында Макдугалл мен Дэвид Стюарт Комкомлиге келді, ол оларға Колумбия өзеніне қайтудан бас тартуға кеңес берді, себебі ол кезде өзеннің суы аса күшті болған. Екеуі де тыңдамады, бірден кейін қайықтары өзенде құлап кетті. Комкомли мен оның ауылдықтарының «уақтылы көмегі» серіктестердің суға батып кетпеуін қамтамасыз етті. Олар үш күн бойы емделген соң, ПФК лагеріне оралды. Тағы бір қызмет – алыс елдерден Асторияға ақпарат жеткізу болды. 1811 жылдың сәуір айының соңында олар ішкі аймақта ақ адамдардың сауда бекеті бар екенін хабарлады. ПФК қызметкерлері бұл олардың NWC қарсыластары екенін дұрыс болжады, кейіннен ол Спокан Хаусы болып белгілі болды. 2 мамырда Маккей Роберт Стюарт, Франшер, Овид де Монтиньи және бірнеше саяхатшыларды Колумбия өзенімен жоғары қарай бастап кетті, Клатсоп абыройы Коальпо оларға жетекші және аудармашы болды. Келесі күні олар Каулиц өзенін зерттеді де, көп ұзамай Каулиц жауынгерлерінің үлкен каноэ тобымен кездесті. Маккей келіссөздер өткізуді сұрады, оның барысында Каулицтер жақын маңдағы Скилуот чинукандықтарына қарсы соғысқа дайындалып жатқандарын мәлімдеді. 10 мамырда Даллға жеткенде, маңызды балық аулау орнында сауда бекеті табылған жоқ. Коальпо Васко және Вишрам тайпаларынан кек алудан қорқып, топ 14 мамырда Форт-Асторияға қайтып келді. NWC бекетін таба алмаса да, Форт-Астория басшылығы «елдің жағдайымен және қолжетімді сауда мүмкіндіктерімен» қызығушылық танытты. 6 маусымда Роберт Стюарт Кальпомен бірге батыс Олимпиада түбегіне саяхат жасады. 24 маусымда оралған Стюарт Квинолт және жақын маңдағы Куилеут тайпалары теңіз суырықтарын аулап, олардың терілерін Ванкувер аралындағы Нуу-чах-нульт тайпасы сатқан құнды Денталиум қабықтарына айырбастайтынын хабарлады. Стюарт компанияның Грейс-Харборда сауда бекетін ашудың осы терілерді алуға ең қолайлы орын деп санады. Сонымен қатар ол Ресей Америкасындағы Алюттарды гипотетикалық зауытта түрлі жүнді жануарларды аулауға жұмысқа алу керек деген пікір білдірді. Дегенмен, чинукандықтар әрқашан Асториялықтарға алыс жерлерге сапарлауға көмектеспеді. Бұл Асторияның Жоғарғы Колумбиядағы жергілікті халықтармен сауда байланыстарын кешіктірудің бір жолы болды. Тарихшы Роберт Ф. Джонс бұл оқиғаны «Комкомлидің чинуктарын Жоғарғы Колумбия мен Асторияның жергілікті тұрғындары арасында делдал ретінде ұстап тұруға жасалған әрекет» деп сипаттады. Франсуа Бенжамин Пилле Колумбия өзені бойында сауда сапарына жіберілді. Олар 1811 жылдың маусым айының соңында Астория бекінісінен шықты. Қазіргі Оук Пойнт маңындағы Скилут тайпасымен шағын сауда мәмілелері жасалды. Содан кейін басшы маусымдық су тасқыны Колумбия өзенімен жоғары қарай сапарлауды қауіпті ететінін мәлімдеді. Бұл Пиллені Скилуттардан сатып алған терілерімен Асторияға қайтуға мәжбүр етті.

Сауда байланыстары

Форт-Асторияда азық-түлік қорының үнемі аз болуы чинук тайпасымен азық-түлік саудасын жиі жасау қажеттігін тудырды. Колумбия өзенінде тұратын жергілікті халық үшін маусымдық балық кетуі негізгі тамақ көзі болды. Әр маусымдық балық аулаудан кейін қасиетті рәсімдер өткізілген соң, ауланған балықтар үшін асториялықтармен сауда белсенді түрде басталар еді. Гавайи азаматтарының тұрақты міндеті балықшының жұмысын атқару болды. Колумбияда көптеп кездесетін балық түрлеріне шамбалық, ақ осетр, сока ласосі және чинук ласосі кіретін еді. Балыққа деген осы тәуелділік оны асториялықтар үшін маңызды тағамдық өнімге айналдырды, бұл одан әрі таныс тағамды қалайтын қызметкерлердің наразылығына себеп болды. Форт-Асторияның маңында Рузвельт бұғысы және қара құйрықты елен сияқты Cervidae тұқымдасына жататын жануарлар көптеп табылған жоқ. Осы себепті, олар ПФК бекетіне келген чинук тайпасы үшін тағы бір маңызды сауда тауары болды. Қыс айларында балық қоры азайған кезде вапато тамыры жиі сатылатын. Вапато чинук тайпасы және басқа да халықтар үшін калорияның маңызды көзі болды. Асториялықтар осы түйінді "картопқа жақсы алмастырғыш" деп сипаттаған. Вапатоны сатып алу көлемі соншалық, оны сақтау үшін арнайы жертөле жасауға тура келді. Чинук тайпасынан жасалған тауарлар да әдеттегі сатып алынатын заттардың қатарына жатты. Атап айтқанда, маусымдық жаңбырдан қорғану үшін тоқылған бас киімдер жиі сатып алынар еді. Бұл бас киімдер тығыз тоқылғандықтан су өткізбейтін еді. Асториялықтар үшін олардың иыққа дейін жабатын кеңдігі артықшылық болды. Росс оларды "суреттелмеген, бірақ шебер тоқылған" әртүрлі жануарлардың суреттерімен "клеткалы" деп сипаттаған. Форт-Астория маңындағы чинук тайпасы көршілес тайпалар мен ПФК арасындағы маңызды делдалдық позициясын сақтау үшін әртүрлі тәсілдер қолданды. Қосымша тактикаға көршілес тайпалардың америкалық компания туралы пікірін өзгерту кірді. 1811 жылдың тамызында Чехалис тайпасының шағын тобы Форт-Асторияға келді. Олармен сөйлескенде Макдугалл неге олар ПФК-мен тікелей сауда жасамайтынын сұрады. Чехалис саудагерлері Комкомлимен байланысы бар чинук тайпасының асториялықтардың "өз тайпасына өте жаулы" екенін айтқандарын мәлімдеді. Макдугалл осы оқиғаны Комкомли аймақтағы коммерциялық үстемдігін сақтау үшін пайдаланды деген қорытындыға келді.

Жаулық әрекеттерден қорқу

Асториандар, әсіресе Макдугалл, Комкомлиге немесе жалпы чинуктарға әрдайым сенген жоқ. Оның пікірінше, ол, ақырында Комкомлидің қызына үйленсе де, олар жиі қамалға шабуыл жасауға дайын тұрған. Джонс әсіресе, ол "туған жерлестердің кез келген жауырық әрекеттеріне толық сенім артады" деп атап өтті. 1812 жылдың маусым айында Астория фортындағы адамдардың саны 11 гавайилік және 39 еуропалық ұрпаққа дейін азайды. Чинуктардың шабуылдау қаупі жоғары болды және Макдугалл оқу-жаттығуларын жиі жүргізді. 2 шілдеде чинуктардың делегациясы Форт-Асторияға келді, бірақ олар осы әскери көрсетілімдерді көргеннен кейін дереу кетіп қалды. Осы қорқыныш асториандарды "олар бізге достық ниетпен қарамайды, бізге зиян келтіруді қалайды" деп сендірді. Джонстың айтуынша, осы оқиғадан кейін асториандардың чинуктарға деген "жасырылған сенімсіздігі" негізсіз болған, өйткені олар "жақсы ниетпен" постқа келген және жаттығулардан қорқып қалған. Шабуылдан қорқу басылмады және асториандар жергілікті тұрғындармен қарым-қатынаста сақтық танытты. "Бивер" Ресей Америкасына кеткеннен кейін 1812 жылдың тамызында Асторияға шабуыл жасалатыны туралы әңгімелер тарады. Осы уақытта Комкомли ауылының жанында көптеген чинук және чехалис тайпалары болды. Бұл екі бекіністің құрылысын жеделдетті және форт "шабуылға дайындыққа келтірілді". Джонс атап көрсеткендей, бұл тайпалардың қозғалысы, көбінесе, жауырық жиналыс емес, маусымдық балық аулаудың бір бөлігі болған.

Құрлықтағы экспедиция

Экспедицияның басшысы ретінде Хант апатты шешімдер қабылдады. Хант тобының қозғалысы "батысқа кездейсоқ бағытталған саудагерлер тобы" деп сипатталған. Ол экспедицияға қыс кіріспес бұрын Сент-Луистен кетуге бұйрық берді, бұл компанияның қызметкерлерді ұстау шығындарын азайтуға бағытталған шара еді. Топ 1810 жылғы 21 қазанда Форт-Осаджға аттанды. Экспедиция Миссури өзенімен жоғары қарай сапар шегіп, Миссури штатының Эндрю округіндегі Нодавей өзенінің сағасында орналасқан Нодавей аралында қысқы лагерь құрды, бұл орын Сент-Джозефтен солтүстікке қарай жатыр. Француз-канадтық қызметкерлер, әсіресе Мичилимакинакта жұмысқа алынғандар, бос уақытта компания дүкенінен жиі тауар сатып алатын. Лагерьге жақын орналасқан Мисурия тайпасымен сауда жасау кезінде көгілдір моншақтар, қызыл бояу, мыс жүзіктер, темекінің кесек бөліктері, кішкентай шабуырлар және тағы да басқа ұсақ-түйек қолданылды. 1811 жылдың қаңтар айында Хант Миссури өзенімен Сент-Луиске қайтып, бірқатар аяқталмай қалған мәмілелерді аяқтады. Осы уақытта ол Пьер Дорионды жалдады, себебі сол кезде Сент-Луисте сиу тілдерін білетін басқа білікті адам болған жоқ. Айтқанда, ол Мануэль Лиза мен Миссури Жүні компаниясына (MFC) қарызды болды, бұл жыл соңында екі компания арасында шиеленіс тудыруы мүмкін еді. Нәтижесінде Хант Дорионды, оның әйелі Мари мен екі баласы да бірге келсе, жалдауға келісті. Келісімге қол жеткен соң, ол бұрын келісілгендей, британдық табиғат зерттеушілері Джон Брэдбери мен Томас Натталлды Нодавей лагеріне алып барды. Топ 12 наурызда Сент-Луистен шығып, 8 сәуірде Форт-Осаджға жетті. Сапардың басында Дорион әйеліне физикалық зорлық көрсетіп, оны бір күнге қашып кетуге мәжбүр етті. Бекетте Рамзи Крукс оларды күтіп алып, топ екі күн бойы демалды. Топ 10 сәуірде Форт-Осадждан аттанып, күні бойы Дорион "өз әйелін қатты ұрды", себебі Мари экспедициямен бірге жолға түсудің орнына, жаңа танысқан Осадж тайпасымен бірге қалуды қалаған. Топ 17 сәуірде қысқы лагерьге жетті. Осы кезде құрлықтағы топтың саны шамамен алпыс адамды құрады, олардың қырызы француз-канадтық саяхатшылар еді.

Миссури өзенінің соңынан

Ханттың экспедициясы 21 сәуірде Нодавей қыстағын тастап кетті. Асториялықтар мамыр айының басында үлкен Омаха ауылына жетті. Омаха саудагерлері “бұқа етін, майын, жүгері мен сүйек қабырғасын” қызыл бояу, мұныштар мен темекі тамырларына айырбастады. Брэдбери Омаха ауылында егілген никотиана рустика, қарбыз, бұршақ, қабақ және жүгерінің участалары бар екенін айтты. Омахада болғанда Хант Янктон Сиуларынан экспедицияның одан әрі жол жүруін тоқтату үшін өзен бойында жиналатынын естіді. Миссури өзенімен жол жүріп, 31 мамырда Сиу тобымен кездесті. Сиу тайпалары Янктон мен Лакота тайпаларының біріккені болды және шамамен алты жүз қарулы адамы болды. Екі топ арасында шиеленіс тез туды және олар Миссури өзенінің жағасында орналасты. Екі компанияның гаубицалары мен бір айналмалы зеңбірегі ұңғыға толтырылып, Сиу тайпаларын қорқыту үшін оқ атты. Артиллерияға оқ-дәрілер салынды, бірақ өзеннің арғы жағындағы Сиулар “алдарына бұқа терілерін жайып, оларды оңға-соқпа жаққа қозғады”. Дорион Сиулардың бұл әрекеті келіссөздерге шақыру екенін түсінгендіктен, қару-жарақтарды екінші рет атуды тоқтатты. Бейбіт келіссөздер өтті, Сиулар ПФК-нің көршілес тайпалармен – Арикара, Мандан және Грос-Вентрлермен сауда жасауына кедергі келтіру үшін біріккенін түсіндірді. Хант экспедицияның Тынық мұхитына бара жатқанын және көршілес тайпаларға қызығушылық танытпағанын түсіндірді. Сиу басшылары бұл туралы келісіп, ПФК-ға солтүстікке қарай жол жүруге рұқсат берді. 3 маусымда Миссури өзенінде Мануэль Лиза басқаратын Миссури Жүні компаниясының қызметкерлерімен кездесті. Лиза Дорионға компанияға берешегін еске салды, және екі адам арасындағы жекпе-жек Брэдбери мен Генри Мари Браккенридж араласуымен болдырмады. Осы оқиғадан кейін бәсекелес жүн компаниялары өзара қарым-қатынастан бас тартып, Миссури өзенінің екі жағында орналасты. Осыған қарамастан, Лиза мен Хант өздерінің топтарын солтүстікке қарай Арикара ауылына бастап, 12 маусымда жетті. Жергілікті басшылармен кеңесте Лиза Ханттың тобынан біреуіне зиян келсе, оны өзіне қарсы жасалған қылмыс деп есептейтінін мәлімдеді. Аттарды сатып алу бағасын белгілеуде “карбин, оқ-дәрі, доп, томахок, пышақ” Арикаралар Сиуларға шабуыл жасауды жоспарлап жатқандықтан, үлкен сұранысқа ие болды. Лиза мен Хант Ханттың қайықтарын Миссури өзенінің жоғары жағындағы Лиза бекінісінде сақталатын қосымша аттарға айырбастауға келісті. Крукс кішкентай топпен аттарды әкелуге жіберілді. Олар 23-і күні Лиза бекінісіне жетті, бірақ мәмілені аяқтау үшін 25-і күні Лизаның келуін күтуге мәжбүр болды. Келесі күні топ оңтүстікке, Хант лагеріне қайтып оралды.

Роки таулары

Арикара ауылында болғанда Хант қазіргі Айдахо штатында МФК-да бұрын жұмыс істеген бірнеше американдық аңшымен кездесіп, оларды жұмысқа алды. Олар қазіргі Монтана штатындағы Пикани жерлеріне бармауға қатты кеңес берді. Пикани және сол кездегі басқа Ниццитапи тайпалары еуропалықтардың ұрпақтарының енуіне көнбестік танытып, Льюис пен Кларк экспедициясына қарсы әскери күш көрсеткен. Бұл Ханттың жоспарларын өзгертті, ол Ниццитапи тайпаларынан аулақ болуды дұрыс деп шешті. Экспедиция шілде айының соңында Арикара халқымен қоштасып, жақын маңдағы Гранд өзеніне бет бұрды. Кіші Миссури өзенін бойлап жүрген кезде, топ бірнеше күн демалып, шайендер тобымен сауда жасады. Шайендерден барлығы 36 жылқы сатып алынды. 6 тамызда экспедиция лагерьін жинап, Хант алты адамға бизон аңдауға бұйрық берді. Ханттың тобы қазіргі Вайоминг штаты арқылы оңтүстік-батысқа қарай жол тартты, ал аңшылар тобы 18 тамызда 8 бизонды өлтіріп, қайта қосылды. 30 тамызда Апсалуке тайпасының барлау тобы лагерьге келді. Келесі күні атты Апсалуке өкілдері оларды жақын маңдағы ауылдарына шақырды. Хант Апсалуке тайпасымен сауда жасаудың маңыздылығын еске түсіріп, былай деді: "Біз қыркүйектің бірінші күнін киім мен белбеулер сатып алуға, сондай-ақ шаршаған, жарақаттанған аттарымызды жаңаларына айырбастауға жұмсадық, осылайша аттарымыздың саны шамамен 121-ге жетті, олардың көпшілігі жақсы жаттығудан өткен және тауларды кесіп өтуге қабілетті болды". Американың Континенттік бөлігіне қарай батысқа қарай жалғасқан ПФК тобы Жел өзенінің бағытын ұстанды, бөлігін кесіп өтіп, Грос Вентр өзенімен жүрді.

Жылан өзені

Экспедиция 8 қыркүйекте Форт-Генриге жетті, бұл бекініс өткен жылы MFC қызметкері Эндрю Генри салған, қазіргі Сент-Энтони маңында, және онда лагерь құрды. Кейіннен бұл бекініс тасталып кетті. Осы орында экспедиция мүшелерін Генри Форк және одан кейін Жылан өзені немесе "Жасыл өзен" деп аталған Колумбия өзеніне жеткізу үшін қажетті каноэлер жасау жұмыстары басталды. Бұл шешім, бастапқыда атты әскерлермен саяхаттау қажеттігін жойғандықтан, экспедиция үшін жақын арада қосымша қиындықтар тудырды. 10 күні Джозеф Миллердің басқаруымен төрт адам және екі үндіс аймақта аулауға шықты. Қалған жетпіс жеті жылқы ПФК-ның қамқорлығында қалды және оларға "екі жас жылан" қарауға тағайындалды. Экспедиция 19 қыркүйекте Форт-Генриден жаңа жасалған каноэлермен жолға шықты. Жылан өзенімен саяхаттау Калдрон Линн сияқты көптеген таяздықтар мен ағыстардың болуына байланысты өте қиын болды. Осы қатал ағыстарға байланысты экспедиция мүшелері бірнеше рет каноэлерін тасымалдауға мәжбүр болды. Қыркүйектің соңынан қарашаның басына дейін каноэлердің төрт рет айналуы салдарынан бір адам қаза тауып, сауда тауарлары мен азық-түлікте үлкен шығынға ұшырады. Жылан өзенінің бағытын ұстануға жасалған тырысқандардың қиындықтарына қоса, азық-түлік қорының азаюы да қосымша мәселелер тудырды. 31 қазанға дейін бес күнге жететін азық-түлік қалды. Қараша айының басында аймақта азық-түлік жинау үшін жануарлар аз болды, аңшылар ұстаған жануарлардың көп бөлігі бобр болды. Саяхат серіктестері каноэмен саяхаттауды тоқтатуға келісті, себебі бұл көлік құралы тым қиын болды. Хант көршілес үндістерден материалдық көмек алу үшін әртүрлі бағытта топтарды жіберуге бұйрық берді. Сол уақытта ПФК экспедициясы жұмыс жүктемесін жеңілдету үшін сауда тауарларын шағын қоймаларға жинақтап қойды. Рамзи Крукстың ұсынысы бойынша экспедиция әрқайсысы он тоғыз адамнан тұратын екі топқа бөлінді, әрбір мүшеге 5 фунт құрғақ ет берілді. Үшінші шағын топты Дональд Маккензи басқарды, олар негізгі топтан бұрын Астория бекінісіне жетті. Компанияның қоймасында "қырық фунт дәнді дақылдар, жиырма фунт май және бес фунтқа жуық бульон таблеткалары" ғана қалды. 9 қарашада екі топ Жылан өзенінің екі жағынан саяхаттауды бастады. Көп ұзамай жартастар суға түсу үшін тым тік болды. Су көздері шектеулі болды және бірнеше үндістермен байланысқа түскеніне қарамастан, жағдай жақсармады. Су 20 қарашада жиналды, өйткені бұрынғы түнде жаңбыр жауған. Осы уақытқа дейін "кейбір канадалықтар зәрін іше бастады". Крукстың Хант тобымен желтоқсан айының басында ғана кездесуіне мүмкіндік болды. Аштықтан әлсіреген Крукстың жылдамдығы экспедицияны баяулатуы мүмкін еді. Хант Круксты күту үшін екі адамды қалдырды, ал негізгі топ алға жылжи берді. Солтүстік Шошондағы бірнеше ауылдарға барып, жылқы сияқты қажетті азық-түлік көздерін, сондай-ақ "бірнеше құрғақ балық, бірнеше тамыр және құрғақ шиенің ұнтағын" сатып алды. Бір шошонды ПФК тобын Уматилла өзеніне бағыттап көрсету үшін барлаушы ретінде жұмыс істеуге көндірді. 23 желтоқсанда Крукстың тобынан он үш адам кездесті, олар Хант тобынан кеткеннен бері оны көрмегендерін хабарлады.

Колумбияға жету

Дональд Стюарт пен оның Роберт Макклеллан, Джон Рид, Этьен Люсье және тағы жеті адамнан тұратын тобы екі негізгі PFC тобының алдында жол жүрді. Нимипу жерлерін кезіп өткенде, ПФК-ның жолдан адасқан қызметкері Арчибальд Пелтон табылып, экспедициямен бірге алынып келді. Олар 1812 жылдың 18 қаңтарында Астория фортына жетті. Экспедиция мүшелерінің киімі "жай ғана иірілген матадан" тұрған деп сипатталды. Хант басқаруындағы негізгі күш келгенше күтіп отырып, саяхатшылар Сент-Луистен жасалған құрлық арқылы сапардың жағдайы туралы форт қызметкерлеріне хабарлады. Ханттың тобы 8 қаңтарда Ликсию тайпасын кездестірді, олар қиын жағдайдағы экспедицияны бір апта бойы қонақ етті. Олар кететін кезде құрғақ елік етімен және ұнтақталған камас түймедақтарымен қамтамасыз етілді. Аймақты зерттеу барысында Хант Ликсию тайпасынан аймақта белсенді ақ түлік саудагері бар екенін білді. Бұл – НWC Спокан фортында орналасқан Жак Рафаэль Финлей екені анықталды. 21 қаңтарда экспедиция, ақыры, Колумбия өзенінің жағалауына жетті. Хант өзінің ауылдарына кірген кезде Уаско-Вишрам тайпасымен келіссөздер жүргізді. Осы жерде ол өткен жылы «Тонкин» кемесінің қирағанын естіді. Экспедицияның қалған үш аты Уаско саудагерлерінен екі каноэ сатып алуға жұмсалды. Колумбияда, әсіресе Каскад сарқырамаларында бірнеше жерлерде каноэлерді тасымалдау қажет болды. Экспедицияның негізгі бөлігі 15 ақпанда Астория фортына зор шумен жетті. Ханттан басқа, алты каноэде Мари Айое Дорион мен оның екі баласымен бірге отыз адам болды. Макдугалл осы қосымша адамдарды тамақтандыруға алаңдады, бұл пікірді Франшер де бөлісті, себебі фортта жақында азық-түлікпен мәселелер туындаған еді. Алайда, түрлі Чинук тайпалары ұстаған маусымдық лосось аулаудың арқасында Астория фортында жеткілікті азық-түлік қоры болды.

Ішкі жерлерге экспедиция жасауға тырысу

Наурыздың соңында он төрт адамнан тұратын үш клеркке шеткері аймаққа аттануға бұйрық берілді. Роберт Стюарт Оканоган фортына қажетті сауда тауарларын алып баруға міндеттелді. Джон Рид Астордың Сент-Луиске жіберген хаттарын жеткізумен қатар, тосқауылда қалған Крукс пен Дейге азық-түлік жеткізіп беруі керек еді. Рассел Фарнхэм Ханттың Форт-Генри маңында қалдырған жиын-мүліктерін қайтарып әкелуге тиіс болды. Даллс тұсындағы қажетті порттаждарды жүзеге асыру үшін Васко тайпасынан сауда тауарларын тасымалдауға жәрдемдесу үшін адамдар жалданып алынды. Бірақ, екі дорба тауар және кейіннен жеке заттары ұрланып кетті. Стюарт өз адамдарына түнде порттаждарды аяқтауды бұйырды. Таңға жақын келген Васко тайпасының адамдары мен Рид арасында қақтығыс болды, Рид бір адаммен бірнеше дорба тауарды қорғап тұрған еді. Ауыр жарақат алғаннан кейін Рид хаттар салынған қорапты жоғалтып алды. Оқиға орнына қосымша сақшылар келді, және күрес барысында екі жергілікті тұрғын қаза тапқандығы хабарланды. Чинук тайпасы бірнеше сағаттан кейін көптеп оралып, қаруланған күйі келді. Қан төгілудің алдын алу үшін Стюарт ренжідіген отбасылармен келісімге келді. Алты көрпе мен темекінің орнына Асториялықтар Колумбия өзенімен жолына жалғастыра алды. Бұл қақтығыс басқа да жергілікті тайпалардың аумағына өту қаупін күшейтті, нәтижесінде үш топтың барлығы Форт-Оканоганға баруға мәжбүр болды. 24 сәуірде келген клерктер, саяхатшылар және аңшылар 29 сәуірде Форт-Асторияға аттанды, ал Александр Росс пен екі адам станцияда қалды. Сонымен қатар, жиналған терілердің саны шамамен 2500-ге жетеді деп есептелді. Уматилла өзенінің сағасына жақын жерде, топ жиналған жергілікті тұрғындардың арасында ағылшын тілінде дауыс естіп, таң қалды, бұл тайпаның Уматилла екені болжамдалды. Рамзи Крукс пен Джон Дэй де сонда болды, бірнеше ай бойы бастан өткерген қиындықтардан шаршаған. Үлкен аумақты шарлап, екі ер адам бір кезде Уматилла тайпасының беделді азаматы Йек а тап амнан көмек алды, ол "бізге әкедей қарады". Басқа бір тайпа тонағаннан кейін Крукс пен Дей қайтадан Уматилла тайпасын таба алды. Екі шаршаған ер адамды алып, топ 11 мамырда Форт-Асторияға жетті.

Қайың

"Бивер" – Астордың Тынық мұхитының жағалауына жіберген екінші жабдықтау кемесі, оның капитаны Корнелиус Соул болды. Ол 1811 жылдың қазан айында Нью-Йорк қаласынан шығып, 1812 жылдың 9 мамырында Форт-Асторияға жетті. Гавай Корольдігінде тоқтағанда компанияға тағы көп адамдар Канака ретінде қабылданды. Фортқа қажетті жабдықтарды түсіргеннен кейін "Бивер" Ресей Америкасына бағыт алды. Хант командаға қосылып, РАК губернаторы Александр Андреевич Барановпен Жаңа Архангелде келіссөздер жүргізді. Ресейліктер жүкті 124 000 рубль құнына сатып алды, ал төлем Сент-Пол аралындағы теңіз түлкісінің терілерімен жүзеге асырылды. Астордың бұйрығы бойынша кеме Колумбияға қайтуға тиіс болды, бірақ "Бивер" нашар күйде болғандықтан, оның орнына Гавай Корольдігіне бағыт алды. Хант "Бивер" батысқа, Гуанчжоуға кеткенде сол жерде қалды. 1812 жылғы соғыс туралы жаңалықтар кемені соғыс аяқталғанға дейін портта ұстап тұрды. Содан кейін "Бивер" Нью-Йоркке бет алып, 1816 жылы қала портына кірді.

Екінші ішкі экспедиция

1812 жылдың басында ішкі аймақтарда жұмысқа қойылған көптеген міндеттерді орындамау Асториялықтарды қайраттан айырмады. "Бейвер" кемесімен жеткізілген жабдықтар мен күштер басшылықты жазғы маусымда "ірі жоспарларды" қарастыруға итермеледі. NWC-ге бүкіл аймақта қарсыласу үшін жаңа бекеттер құрылатын болды, сонымен қатар түрлі жергілікті тайпалар арасында сауда экспедициялары ұйымдастырылды. Барлығы 60-қа жуық адам Орегон штатының Уилламет аңғарынан Монтана штатының Биттерут аңғарына және Британдық Колумбияның қазіргі Камлупс қаласының аймағына бағытталды. Жұмысшылардың тағайындалған жерлеріне қозғалысы маусымның соңында басталды. Роберт Стюарт, Ридтің сол жылдың басында жасаған әрекетіне ұқсас, Асторға хабар жіберу үшін Сент-Луиске қарай топты жетектеді. Оның тобы екі француз-канадтық және төрт американдықтан тұрды. Джон Дей психикалық тұрақсыздыққа ұшырады, ал Стюарт Катлапотел ауылының бірнеше Мултнома адамын оны Астория бекінісіне қайтару үшін жалдады. Бұл топ қалыпты батысқа қарайғы американдық көші-қон үшін өте маңызды болған Оңтүстік өткелді ашты.

Тарату

Астор ұсынған қаражат Тынық мұхитының солтүстік-батысында бірнеше ірі сауда бекеттерін құрды. Бұл компания аймақтық тері саудасын бақылауға ниеттенгенімен, нәтижесінде күйреп қалды. Бұл түрлі мәселелерге байланысты болды, олардың көпшілігі Ұлыбритания мен АҚШ арасындағы шиеленісті дипломатиялық қарым-қатынастан туындады. «Тонкиннің» жойылғандығы «Форт Асторияны» жеткіліксіз жабдықтармен қалдырды және оның күнкөрісі үшін көршілес Чинук тайпаларына тәуелді етті. Ішкі аймақтағы «Солтүстік-Батыс компаниясының» бәсекесі Орегон аймағының маңызды тері өндіретін аймақтарын жоғалту қаупін тудырды. Астор жоспарлаған мерзімнен бірнеше ай кейін ғана құрлық арқылы жасалған экспедиция келді. Уилсон Ханттың шұғылалы аймақтағы тәжірибесінің жетіспеуі және азайып бара жатқан жабдықтар экспедицияның көп бөлігін аштыққа ұшыратуы мүмкін болды. «Бібр» кемесінің келуі қажетті сауда тауарларын, азық-түлік пен қосымша қызметкерлерді әкелді, бірақ жағдайлар тез арада ПФК-ның тарауына әкелді. 1812 жылғы соғыс туралы жаңалық «Форт-Спокан» қаласындағы Асториялықтарға жеткізілді, ал Дональд Маккензи 1813 жылдың қаңтарында бұл ақпаратты «Форт-Асторияға» жеткізді. Франшер еске алғандай, кеңсе қызметкерлері мен басшылықтың кеңесінде Асториялықтардың «көптегені британдық азаматтар» екені айтылды, бұл оларды «Форт-Асторияны» және оның қосалқы бекеттерін тастауға мәжбүр етті. «Солтүстік-Батыс компаниясының» кеңсе қызметкерлері британдық әскери кемесі бекетті басып алу үшін келе жатқанын хабарлады. ПФК басшылығы Орегон аймағындағы активтерін сатуға келісті, бұл 1813 жылдың 23 қазанында Ұлыбритания туының көтерілуімен ресмиландырылды. 30 қарашада Колумбия өзеніне келді және Ұлыбританияның үшінші Георгі құрметіне Астория форты Джордж форты деп аталды. «Ракун» бортында Джон Макдональд болды, ол ПФК мүлкінің ресми түрде иелігіне өтуін қадағалады. 1814 жылдың наурыз айында «Исаак Тодд» кемесі Форт-Джорджға қажетті жабдықтарды жеткізу үшін Колумбияға келді. Содан кейін ол Қытайға және Англияға бет бұрды. Ол ПФК қызметкерлерінің бір бөлігін, олардың көпшілігі бұрынғы «Солтүстік-Батыс компаниясының» қызметкерлері болған, Англияға, одан Монреальге қайтарды.

Мұра

1814 жылдың шілдесінде өткен NWC акционерлер жиналысында серіктестер сатудың "американдық тері компаниясы – біздің бәсекелесіміздің [Тынық мұхиты] аймағынан кетуіне үлкен көмек көрсеткенін" мәлімдеді. Олар сондай-ақ Астория және басқа да PFC мүліктерін сатудың өз компаниясына "қолдайтын" үлкен жетістік болғанын атап өтті. Астроның жоспатталғандай, Қытаймен сауда үшін стансаларды пайдалану мүмкіндіктері қарастырылды. Колумбия өзені аймақтағы NWC бекеттерін жабдықтаудың да арзан жолын ұсынды. 1818 жылғы шарт АҚШ пен Ұлыбритания арасындағы Тынық мұхитының солтүстік-батысының "ортақ иелігін" бекітті, әр ел бір-бірінің азаматтарының қызметіне кедергі келдірмеуге келісті. 1821 жылы британ үкіметі NWC-ді ұзақ жылдар бойы бәсекелес болған Гудзон шығанағы компаниясымен біріктіруге бұйрық берді. Ұзақ уақыт өтпей, HBC Тынық мұхитының солтүстік-батысындағы тері саудасының көп бөлігін бақылады. Бұл оқиға "америкалықтар Астордың көп континенттік экономикалық желі арманы оның кәсіпкер және көреген бәсекелестері тарапынан іске асырылғанын мойындауға мәжбүр болды" деуге жеткізді. PFC аймаққа ерекше және айқын емес жолдармен де қосымша әсер етті. Вашингтон Ирвинг 1836 жылы "Астория" кітабын жазды, бұл үшін ол кәсіпорынмен байланысы бар адамдармен сұхбаттасып, Астордың құжаттарын зерттеді. Асториялықтардың екі тірі қалған мүшесі – Этьен Люсье және Джозеф Герве кейіннен француз даласында фермерлер болып жұмыс істеп, Шампог отырыстарына қатысты.