Кіріспе
Сибилл кітаптары (Libri Sibyllini) – грек тіліндегі гекзаметр өлеңдер түрінде жазылған, болашақты болжайтын сөздер жинағы. Дәстүр бойынша, оларды Римнің соңғы патшасы Луций Тарквиний Супербус бір сибилден сатып алған және Рим Республикасы мен Империя тарихындағы маңызды сәттерде кеңес алу үшін пайдаланған. Бүгінгі күнгі күйінде тек шашыраңқы үзінділер ғана сақталған, ал қалған бөліктері жоғалған немесе қасақана жойылған. Сибилл кітаптары Сибилл оракулдарынан өзгеше, олар яһуди-христиандық текті деп есептелетін он екі пайғамбарлық кітаптар жинағы.
The Sibylline Books (Libri Sibyllini) were a collection of oracular utterances, set out in Greek hexameter verses, that, according to tradition, were purchased from a sibyl by the last king of Rome, Lucius Tarquinius Superbus, and consulted at momentous crises through the history of the Roman Republic and the Empire. Only fragments have survived, the rest being lost or deliberately destroyed. The Sibylline Books are not the same as the Sibylline Oracles, twelve books of prophecies thought to be of Judaeo Christian origin.
Тарих
Римдық дәстүрге сәйкес, Сибил кітаптарының ең көне жинағы Солон мен Кірдің кезінде Троададағы Ида тауындағы Гергисте жасалған көрінеді; ол Геллеспонт Сибилласына қатысты және Гергистегі Аполлон ғибадатханасында сақталған. Гергистен жинақ Эритреяға өтті, онда ол Эритреялық Сибилдің оракулдары ретінде танымал болды. Осы жинақ Құмаға (Құма Сибилласын қараңыз) және Құмадан Римге жеткізілген. Римнің жетінші және соңғы патшасы Луций Тарквиний Супербус ("Тарквиний", б.з.б. 534 – 509 жж., билік құрған, б.з.б. 495 ж. қайтыс болған) Сибил кітаптарын алған оқиғасы Рим тарихындағы әйгілі аңыз элементтерінің бірі болып табылады. Бір қарт әйел, мүмкін Кумалық Сибил, Тарквинийге осы пайғамбарлықтардың тоғыз кітабын қымбат бағаға ұсынды; патша оларды сатып алудан бас тартқанда, ол үшін өртеп, қалған алтысын Тарквинийге сол бағаға ұсынды, ол тағы да бас тартты. Содан кейін тағы үш кітапты өртеп, бағасын қайталап ұсынды. Тарквиний римдік тарихта маңыздылығын Ливий жоққа шығарған аугурлармен кеңесті. Аугурлар алты кітапты жоғалтуды өкінішпен қабылдады және қалған үш кітапты сатып алуға шақырды. Тарквиний соңғы үш кітапты түпнұсқа бағасына сатып алып, оларды Юпитер ғибадатханасының астындағы қасиетті сақтауға орналастырды. Бұл оқиға Варроның жоғалған кітаптарында айтылған, ол Лактацийдің Institutiones Divinae (I: 6) және Оригеннің сөздерімен келтірілген, ал Аул Геллий (Noctes Atticae 1, 19) айтып берген. Рим Сенаты Сибил кітаптарын қатаң бақылауда ұстады және оларды екі патрицийдің қамқорлығына тапсырды. 367 жылы мұрағатшылардың саны онға дейін көбейтілді, бес патриций және бес плебей, олар decemviri sacris faciundis деп аталды. Кейіннен, Сулланың кезінде олардың саны он беске дейін көбейтілді, quindecimviri sacris faciundis. Олар әдетте экс-консулдар немесе экс-преторлар болған. Олар өмір бойы қызметте болды және барлық басқа мемлекеттік міндеттерден босатылды. Олар кітаптарды қауіпсіз және құпия сақтау үшін жауапты болды. Бұл 15 адам Палатинде сақталған Сибил кітаптарының қамқоршылары болды. Бұл лауазымды адамдар Сенат бұйрығы бойынша Сибил кітаптарына кеңес берді, бірақ болашақтағы нақты оқиғалардың нақты болжамдарын пайғамбарлық түрінде емес, ерекше апаттарды болдырмау және қауіпті ғажаптарды (кометалар мен жер сілкіністері, тас жауғыстар, індет және т.б.) жою үшін қажетті діни рәсімдерді табу үшін. Бұл тек Сибил кітаптарында жазылған күнәларды өтеу рәсімдері болды, олар оракулдың түсіндірмесіне сәйкес, халыққа жеткізілді, ал оракулдың өзі емес, бұл заң бұзушылықтарға кең мүмкіндік берді. Әсіресе, Сибил кітаптарын сақтаушылар Аполлонға, "Ұлы ана" Кибеле немесе Магна Матерге және Цересқа табынуды қадағалаған, олар Сибил кітаптарынан түсіндірілген ұсыныстар бойынша енгізілген. Сибил кітаптары ежелгі Римде сегіз ғибадатхананың құрылысына себеп болды, бұл ғибадатханалар сибилл кітаптары арқылы тек грек табиғаты арқылы араласқан деп түсіндірілді. Осылайша, Сибил кітаптарының маңызды әсерінің бірі – грек құлшылық практикасын және грек құдайлар туралы түсініктерін жергілікті рим дініне қолдануы, ол этрус діні арқылы жанама әсер еткен. Сибил кітаптары Анатолияда, Троя маңындағы аймақта жиналғандықтан, олар сол жердегі құдайлар мен құдайларды және рәсімдерді танып, оларды Рим мемлекетінің табынуына, ұлттық құдайлардың Грекияның құдайларымен синкретикалық бірігуіне және Рим дінінің жалпы өзгеруіне көмектесті. Олар грек тілінде алты буынмен жазылғандықтан, мұрағатшылар алқасына әрдайым екі грек аудармашысы көмектесетін. Кітаптар Капитолийдегі Юпитер ғибадатханасында сақталған, ал ғибадатхана б.з.д. 83 жылы өртеп кеткенде, олар жоғалып кетті. Рим Сенаты 76 жылы б.з.д. оларды ұқсас оракулдық сөздердің жинағымен ауыстыру үшін елшілерін жіберді, әсіресе Илиум, Эритрея, Самос, Сицилия және Африкадан жиналған. Бұл жаңа Сибил жинағы қалпына келтірілген ғибадатханада, мысалы, Марций ағайындыларының Тибурдағы Сибилласының (Тибуртин Сибилласының) және басқалардың анағұрлым ұқсас сөздерімен бірге сақталды. Олар жеке қолдарда таралған, бірақ шақырылған, Урбан преторына жеткізілді, мұндай шығармалардың жеке меншігі заңсыз деп жарияланды және оларды Quindecimviri бағалады, содан кейін оларды сұрыптап, тек оларға шынайы болып көрінгендерді қалдырды. Капитолийден оларды 12 жылы б.з.д. Август Pontifex maximus ретінде Аполлон Палатин ғибадатханасына көшіріп, зерттегеннен кейін, олар шамамен 405 жылға дейін сонда қалды. Ақын Рутилий Клавдий Наматианның айтуынша, генерал Флавий Стилихо (408 ж. б.з. қайтыс болған) оларды өртеп жіберген, өйткені олар оның үкіметіне шабуыл жасау үшін қолданылып жатқан. Соңғы белгілі кеңес 363 жылы біткен. Кейбір нағыз Сибил өлеңдері Флеггон Траллдың Ғажайыптар кітабында немесе Мемуарияларында (2 ғасыр б.з.) сақталған. Олар оракулді немесе екі оракулдың комбинациясын, барлығы жетпіс гексаметрді көрсетеді. Олар андрогиннің тууы туралы хабарлайды және құдайларға ұзақ тізімдегі ритуалдар мен құрбандықтарды жазады. Олардың шынайылығы күмәнді.
"Сибиллин оракулдарымен" қарым-қатынасы
Сибилл оракулдары римдік-яһуди тарихшысы Иосиф Флавий (бірінші ғасырдың соңы) және екінші ғасырдың көптеген христиан жазушылары, оның ішінде афиналық Афинагор, шамамен 176 жылы Маркус Аврелийге жолдаған хатында, Гомер мен Гесиод сияқты басқа классикалық және пұтқа табынушылық мәліметтермен бірге, Сибилл оракулдарының қолданыстағы бөлігін сөзбен келтірді, Рим императорына осы еңбектердің бәрі жақсы таныс болуы керек екенін бірнеше рет айтты. Осы уақытта Сибил кітаптарының көшірмелері (б.з.д. 76 жылы қайта құрастырылған) Рим ғибадатханасында сақталған. Дегенмен, қазіргі ғалымдар оракулдарды Сибил кітаптары жойылғаннан кейін бесінші ғасырда соңғы пішінін алған анонимді жинақтар деп санайды. Олар – болашақ апаттар туралы яһуди және христиандық болжамдардың алуан түрлі жиынтығы, ол кейінгі дәуірдегі христиандар арасында сибильдер туралы туған шатасуды көрсетеді.