Кіріспе

Хорватия аралы
Хорватиядағы Корчула аралы

Корчула () – Адриатика теңізіндегі хорватиялық арал. Оның ауданы 409,75 км² құрайды, ұзындығы 46,8 шақырым, ал ені орташа есеппен 7,8 шақырым. Арал Далматин жағалауынан жақын жерде орналасқан. 2011 жылғы мәлімет бойынша, 15 522 тұрғыны бар, бұл оны Крк аралынан кейін Адриатика теңізіндегі ең көп халқы бар екінші аралға айналдырады. Халықтың көп бөлігі этникалық хорваттарды құрайды (95,74%). Арал Шотландиядағы Ротсей қаласымен бауырластық байланыста. Корчула тек осында ғана өндірілетін және өндірісі шектеулі болғандықтан экспортталмайтын Grk ақ шарабымен әйгілі.

География

Корчула аралы орталық Далмация архипелагына жатады, Пелешац түбегінен тар Пелешац бұғазымен бөлінеді. Ол шығыстан батысқа қарай созылып, ұзындығы 26.5 шақырым, орташа ені 7.8 шақырым. Ауданы 409.8 км², бұл Адриатика теңізіндегі алтыншы үлкен арал. Ең биік нүктелері – Клупца (568 м) және Ком (510 м). Аралдың негізгі елді мекендері – Корчула, Блато және Вела-Лука қалалары. Жағалаудағы ауылдар: Брна, Рачище, Лумбарда және Прижба; ішкі аймақта Жрново, Пупнат, Смоквица және Чара орналасқан. Арал Корчула, Смоквица, Блато және Лумбарда муниципалитеттеріне бөлінеді. Климаты Жерорта теңізі климаты; қаңтардағы орташа ауа температурасы 9.8°C, шілдеде 23.6°C; жылдық жауын-шашын мөлшері 970 мм. Аралдың көп бөлігі Жерорта теңізі флорасымен, оның ішінде кең қарағай ормандарымен жабылған. Басты жол аралдың тізбегі бойымен, шығыстағы Лумбардадан батыс жағындағы Вела-Лукаға дейін барлық елді мекендерді байланыстырады, Рачищеден басқа, ол солтүстік жағалау бойымен өтетін жеке жолмен қамтамасыз етіледі. Паромдар Корчула қаласын Пелешац түбегіндегі Оребичпен байланыстырады. Тағы бір желі Вела-Луканы Сплит және Ластово аралымен байланыстырады. Жылдам жолаушылар катамарандары осы екі портты Сплит, Дубровник және Хвар, Ластово және Млет аралдарымен байланыстырады.

Ежелгі тарих

Аңыз бойынша, аралды Троя батыры Эней немесе оның досы Антенор негізін қалады. Аралға алғаш рет мезолит және неолит халықтары қоныстанды. Вела-Спила және Жрново ауылының жанындағы Якас үңгірінде археологиялық дәлелдер бар. Вела-Спилада табылған заттар Вела-Лукадағы Мәдениет орталығында қойылған. Бұл халықтардың тағдыры белгісіз, бірақ осы орындар олардың өмір салтына шолу ұсынады. Адамдардың қоныстануының екінші толқыны – иллирийлер. Иллирийлердің Балқанға шамамен б.з.д. 1000 жылы келгеніне сеніледі. Олар жартылай көшпелі тайпалар болып, егіншілікпен айналысқан. Иллирийлер қалдырған көптеген ескі тас ғимараттар мен бекіністер (градиндер) сақталған. Мелайна Коркира (Μέλαινα Κόρκυρα) – Корчулада құрылған ежелгі Книдиялық грек колониясы. Корфудан келген грек отарлаушылары б.з.д. 6 ғасырында аралда колония құрды. Гректер оны өз Отаны және аралдағы тығыз қарағай ормандарының құрметіне «Қара Коркира» деп атады. Грек артефакттары, соның ішінде оюлы мәрмәр қабір тастары жергілікті Корчула қалалық мұражайында кездеседі. Лумбардадан табылған тас жазу (Лумбарда Псефизма) – Хорватиядағы ең көне жазылған тас ескерткіш, ол б.з.д. 3 ғасырында Иссадан (Вис) келген грек қоныстанушылары аралда тағы бір колония құрғанын жазды. Екі қауым Риммен болған Иллирий соғысына дейін (б.з.д. 220–219 жж.) бейбіт өмір сүрді. Иллирий соғыстарынан кейін арал Римнің Иллирик провинциясының құрамына кірді. Римдіктердің қоныс аударуы жүріп, аралға римдік азаматтар келді. Корчула аумағында римдік виллалар пайда болды және жерді ұйымдасқан түрде ауыл шаруашылығына пайдалануға байланысты дәлелдер бар. Аралда римдік Юнианумның археологиялық қалдықтары мен ескі шіркеулердің іргетастары сақталған. 10 жылы Иллирик екі провинцияға бөлінді: Паннония және Далмация. Корчула ежелгі Рим провинциясы Далмацияның бір бөлігіне айналды.

Орта ғасырлар

VI ғасырда Византия билігіне қарады. 6 және 7 ғасырлардағы Ұлы көші-қондар осы аймаққа славян шапқыншылықтарын әкелді. Далмация жағалауында славян тайпалары ішкі аймақтардан шығып, Неретва дельтасының аймағын, сондай-ақ өзен сағасын қорғайтын Корчула аралын басып алды. Хорваттардың христианға өтуі 9 ғасырда басталды, бірақ аралдың ерте хорват шаруалары христиан дінін толық қабылдауы кейінірек болған болуы мүмкін; ерте орта ғасырларда аралдың хорват халқы Narentines немесе Neretvians деп аталатын, осы жаңа ортада теңізшілік дағдыларын жылдам үйреніп, қарақшылар ретінде танымал болған тайпалармен байланысты болды. Бастапқыда Венеция саудагерлері кемелерін Далмация жағалауының қатыгез Neretvian қарақшыларынан қорғау үшін жылдық салық төлеуге дайын болды. 9 ғасырдан кейін арал қысқа мерзімге Византияның номиналды билігінде болды. 998 жылы Пагания княздігі Венецияның бақылауына өтті. Дож Пьетро II Орсеоло жағалау бойымен теңіз жорығын ұйымдастырып, Далмация герцогы атағын алды. Содан кейін Корчула Захлумияның Ұлы княздығының билігіне көшті. 12 ғасырда Корчула Венециялық дворян Пепоне Зорци тарапынан басып алынып, қысқа мерзімге Венеция Республикасының құрамына енді. Осы кезеңде жергілікті Корчула билеушілері дипломатиялық қарым-қатынастарды жүргізе бастады және аралдың тәуелсіздігін, әсіресе ішкі істерде сақтап қалу үшін қалалық жарғыны қабылдады, оның қуатты көршілерін ескере отырып. Степан Неманьяның бауырлары Мирослав пен Страцимир 1184 жылдың 10 тамызында аралға шабуыл жасап, оның құнарлы батыс бөлігін тонады. Арал тұрғындары Рагуза (Дубровник) Республикасынан көмек сұрады, ол Страцимирдің барлық галереяларын басып алды. Корчула жарғысы алғаш рет 1214 жылы жасалды. Ол аралдың сыртқы билеушілерден тәуелсіздігіне кепілдік берді: жартылай тәуелсіз Захлумия Ұлы княздығы, Сербия Ұлы княздығы және Рагуза мен Венеция Республикалары. Ұйымдастырылған қорғаныс үшін аралдың бес елді мекенінің әрқайсысына капитан тағайындалды. Ол кезде Корчуланың халқы 2500-ге жуық адамды құрады. 1221 жылы папа III Гонорий аралды Крка князьдеріне (Шубичтерге) сыйлады. 13 ғасырда Корчуланың мұрагерлік графтары Венгрия тәжі мен Генуя Республикасының басшылығымен еркін басқарылды, сонымен қатар қысқа мерзімге тәуелсіздікке ие болды. Бірақ 1255 жылы Марсилио Зорци аралдың астанасын басып алып, кейбір шіркеулерін қиратты немесе зақымдады, графтарды Венецияның билігіне қайтаруға мәжбүр етті. Генуя Республикасы 1298 жылы Корчула жағалауындағы Курзола шайқасында Венецияны жеңгені және Марко Поло атты галерея командирін жеңімпаздар тұтқындап, ақырында Генуя түрмесінде уақытын саяхаттары туралы жазуға жұмсағаны анық факт. Алайда, кейбір итальяндық ғалымдар оның Аяс маңындағы шағын қақтығыста тұтқындалған болуы мүмкін деп санайды. Папа Мартин IV 1284 жылы және папа Гонорий IV 1286 жылы Рагуза архиепискобына жазған хаттарынан кейін, архиепископ белгілі бір Петарды Стоун және Корчула епископы етіп тағайындады. 1291 жылы Иван Кручич Корчула епископы ретінде Корчула қаласында болды. Кручич өзінің үстемдігінде болған Хвар архиепискобына қарсы шығып, Стонды өзінің шіркеулік аумағымен біріктіруді қалады. 1300 жылы папа Бонифаций VIII ақыры Рагуза архиепископтығының қарамағында Корчула епископтығын құрды. 1333 жылы Рагуза Республикасы Сербия империясынан Пелешацпен бірге Стонды сатып алғанда, Стондағы Рим-католик шіркеуінің жарты аралмен бірге билігі Корчула епископтығына берілді. Венециялықтар аралды Кюрцола деп атады, ол 1358 жылы Задар шарты бойынша Венгрия Корольдігіне бағынды, бірақ ол 1390 жылдың жазында Босниялық король Степан Тверткоға бағынды. Алайда Венгрия Корольдігі аралдың билігін қалпына келтірді, ал 1396 жылдың желтоқсанында хорват-венгер королі Сигизмунд оны Дюрад II Страцимировичке, Зетаның Бальшич әулетінен берді, ол оны өліміне дейін 1403 жылға дейін сақтап, содан кейін ол Венгрия тәжіне қайтарылды. 1409 жылы ол тағы да Венеция Республикасының құрамына кірді, оны көршілес Венеция Республикасы 1413-1417 жылдары сатып алды, ол әлі де 1420 жылы Венецияға бағынғанын мәлімдеді. 1571 жылы Лепанто шайқасында Османдық шабуылшыларға қарсы өзін батырлықпен қорғады, сондықтан ол пападан Fidelissima атағын алды.

Венеция мен Австрияның билігі

Корчула жылдар бойы Венецияның ағаш қабырғаларын ағашпен қамтамасыз етті және оның флотының сүйікті бекеті болды. 1776 жылдан 1797 жылға дейін Корчула Хвардан кейін осы аймақтағы негізгі венециандық бекіністі арсеналға айналды. 1797 жылы Кампо-Формио шарты бойынша Венеция Республикасы Француз Республикасы мен Габсбург монархиясы арасында бөлінді, соның нәтижесінде Корчула Габсбург монархиясына өтті. 1806 жылы Француз империясы аралды басып алып, оны Иллирия провинцияларының құрамына қосты. Черногорияның владика Петр I Петрович Ньегоштің әскерлері 1807 жылы тағы бір серб империясын құруға тырысқанда, Ресей теңіз күштерінің көмегімен аралды жаулап алды. Алайда, 1809 жылы Ваграм шайқасында Австрияның жеңіліске ұшырауы Адриатиканың көп бөлігін француз бақылауына өткізді. 1813 жылдың 4 ақпанында британдық әскерлер мен Томас Фримантл басқаратын теңіз күштері аралды француздардан қайтарып алды. Британдық биліктің осы қысқа мерзімі аралда маңызды із қалдырды: жаңа тас Батыс құрсауы салынды, сондай-ақ Лумбардаға жаңадан салынған жол бойында тас орындықтары бар жартылай дөңгелек тас төселген терраса және қаланың үстіндегі Сент-Блез төбесінде "фортека" аталған Martello мұнарасы тұрғызылды. Вена конгресінің шарттарына сәйкес, британдықтар 1815 жылдың 19 шілдесінде Вена конгресінің шарттары бойынша аралды Австрия империясына қайтарды. Осылайша Корчула Австрияның Далмация жерінің бір бөлігіне айналды. 1867 жылдан бастап Корчула Австрия-Мажарстанның Цислетания бөлігінде орналасты.

20 ғасыр

Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде арал (басқа да аумақтық табыстармен бірге) 1915 жылғы Лондон келісімінде Ұлыбритания мен Франция жағында соғысқа қосылған жағдайда Италия Корольдігіне уәде етілді. Бірақ соғыс аяқталғаннан кейін Корчула 1918 жылы Словендер, хорваттар және сербтер мемлекетінің (Далмацияның қалған бөлігімен бірге) құрамына кірді. 1918-1921 жылдары Италия билігінде болды, содан кейін Сербтер, хорваттар және словендер патшалығына қосылды, ол 1929 жылдан бастап Югославия патшалығы деп аталды. 1922 жылы Дубровник облысына кірмес бұрын Далмация провинциясының құрамына енді. 1929 жылы арал Жағалау Бановинасының құрамына, ал 1939 жылы Хорватияның автономиялық Бановинасының құрамына кірді. 1941 жылдың сәуір айында Югославияға шабуыл жасалғанда Италия аралды аннексиялады. 1943 жылдың қыркүйегінде Италия мен одақтас елдер арасындағы Кассибильдегі келісімнен кейін, аймақта үлкен қолдауға ие болған Югославия партизандары оны қысқа мерзімге бақылады. Содан кейін Корчула неміс әскерлері басып алды, олар 1944 жылдың қыркүйегінде шығып кеткенге дейін аралды бақылады. 1945 жылы Югославия азат етілгеннен кейін Югославия Федеративтік Халық Республикасы құрылды, және Корчула алты Югославия республикасының бірі – Хорватия Халық Республикасының құрамына кірді. 1953 жылы мемлекеттің атауы Югославия Социалистік Федеративтік Республикасы, ал республиканың атауы Хорватия Социалистік Республикасы болып өзгертілді. 1963 жылдан 1974 жылға дейін аралда Еуропалық солшылдардың он күндік жиыны – Корчула жазғы мектебі өтті. 1991 жылдан кейін арал тәуелсіз Хорватия Республикасының құрамына кірді.

Мәдениет

XVII ғасырда Петар Канавелич ақындық әндер, кейде эпикалық өлеңдер мен драмалар жазды. Ол сол заманғы маңызды поэзиялық туындыларды итальян тілінен аударған. Ол XVII ғасырдың ең көрнекті хорват жазушыларының бірі саналады. 1673 жылы ол Венецияда Корчула қауымының өкілі болды. Корчула қаласында оның құрметіне аталған бастауыш мектеп бар. Морешка – Корчула қаласынан бастау алған дәстүрлі қылыш биі. Бұл аралдағы мақтан тұтатын көптеген дәстүрлі қылыш билерінің бірі. Ол шамамен XVI ғасырда Корчулаға келген. Корчуланың клапе тобының бай музыкалық тарихы бар. Клапа – акапелла стиліндегі ән өнерінің бір түрі. Бұл дәстүр ғасырлар бойы сақталып келеді, бірақ қазіргі таныс түрі XIX ғасырда қалыптасты. Оливер Драгоевич – осы аралдың тумасы, атақты хорват эстрада әншісі. Корчулада тас қалаушылық шеберлігінің қалыптасқан дәстүрі бар, ол Венеция Республикасының билігі тұсында (1420–1797) өркендеген. Аралдың өнер саласындағы дәстүрі де өте күшті.

Қорқыра барокко фестивалі

Коркыра барокко фестивалі – 2012 жылы құрылған жыл сайынғы халықаралық шара. Фестиваль барокко музыкасына маманданған әлемдегі ең үздік ансамбльдер мен солистерді ұсынады. Он күн бойы концерттер мен ілеспе шаралар барокко музыкасына бағышталған, Корчуланың мәдени ескерткіштерінің байлығын және қаланың тұтас архитектуралық құндылығын таныстырады.

Көлік

Корчула аралдары мен материк арасында Корчула қаласының жанындағы Доминче мен Оребич арасында жүретін тұрақты паром қызметі арқылы байланысқан. Вела-Лука мен Ластовоны байланыстыратын қызметтерді қоса, көптеген басқа да жергілікті паром қызметтері бар. Хорватияның ірі паром операторы Jadrolinija Корчула қаласын Риека, Сплит, Хвар, Млет, Дубровник және (мамырдан қыркүйекке дейін) Бари қалаларымен байланыстыратын қызмет ұсынады. Корчула қаласында қайықтарды тоқтатуға арналған жайлар бар. Батыс порты желден қорғайды, бірақ бора және солтүстік-батыс желдерінен емес. Қайық иелеріне шығыс портына немесе Лука шығанағына көшу ұсынылады. Порт халықаралық теңіз трафигі үшін тұрақты кіру порты ретінде ашық; Бродграджитель кеме құрылыс шеберханасында корпустар мен қозғалтқыштардың барлық түрлерін жөндеу қызметтері ұсынылады.