Кіріспе

1926 жылы Франц Кафканың романы, Исмаил Кадаренің романы кейде осы атпен аударылады. "Қасқыр" (Das Schloss, Das Schloß деп те жазылады) – Франц Кафканың соңғы романы. Онда тек "К" деп танылатын кейіпкер ауылға келіп, Граф Вествестке тиесілі деген қамалдан билік ететін құпия билік органдарына қол жеткізу үшін күреседі. Кафка осы туындысын аяқтамай қайтыс болды, ал роман оның тілегіне қайшы өлімнен кейін жарияланды. Қараңғы және кейде түс көру сияқты "Қасқыр" көбінесе бөтендік, жауап бермейтін бюрократия, ашық емес, көрінеу түсініксіз басқару жүйелерімен іс жүргізуге тырысудың әрекетсіздігі және қол жеткізуге болмайтын мақсатты іздеудің нәтижесіздігі туралы түсіндіріледі.

Тарих

Кафка романды 1922 жылғы 27 қаңтарда, Шпиндлеров Млин тау курортына (қазіргі Чехия) келген күні кешке жазуға кірісті. Оның келген кезде түсірілген суретінде ол қарда атқа жегілген санамен бейнеленген, бұл көрініс «Қала» ромасын еске түсіреді. Сондықтан, қолжазбаның алғашқы бірнеше тарауы бірінші тұлғада жазылған, бірақ кейін Кафка оларды үшінші тұлғаға, "К." деп өзгертті.

Макс Брод

Кафка романды аяқтамай қайтыс болды, және егер ол туберкулезден аман қалғанда да оны аяқтау ниетінде болған-болмағаны күмәнді. Бір кезде ол досы Макс Бродқа, романның басты кейіпкері К. өлгенше ауылда тұратынымен аяқталады деп айтқан; қамал оған өлім төсегінде "ауылда тұруға заңдық құқығының жоқ екенін, бірақ белгілі бір қосымша жағдайларды ескере отырып, онда тұруға және жұмыс істеуге рұқсат етілетінін" хабарлайды. Дегенмен, 1922 жылдың 11 қыркүйегінде Бродқа жазған хатында ол кітаптан бас тартатынын және оған ешқашан қайта оралмайтынын жазды. Сөйтіп, кітап ортасынан тоқтап қалады. Кафка Бродқа өлімінен кейін жарияланбаған барлық туындыларын жоюды бұйырғанмен, Брод олардың көптеген бөліктерін жариялауға кірісті. "Сарай" алғаш рет 1926 жылы Мюнхендегі Джоэлла Гудман баспасынан неміс тілінде жарық көрді. Бұл басылым басылған 1500 данадан кем сатылды. Ол 1935 жылы Берлиндегі Schocken Verlag баспасынан, ал 1946 жылы Нью-Йорктегі Schocken Books баспасынан қайта басылды. Брод оны жариялауға дайындау үшін шығарманы көп рет өңдеді. Оның мақсаты – Кафканың жазу стилін сақтап қалу емес, шығарма мен авторды қабылдату. Бұл болашақ аудармаларға үлкен әсер етті және мәтін туралы пікірталас ортасы болып қала береді. Брод қолжазбаны Оксфорд университетіне сыйға тартты. Макс Бродтың бірінші неміс басылымы бойынша. Англияда Secker & Warburg, ал АҚШ-та Alfred A. Knopf баспаларында жарық көрді. 1941 жылғы аудармашылар: Вилла және Эдвин Мьюр. Басылымға Томас Манннің құрмет көрсетуі қосылған. 1954 жылғы аудармашылар: Вилла және Эдвин Мьюр, қосымша бөлімдерді Эйтн Уилкинс және Эрнст Кайзер аударды. Деп есептелетін соңғы басылым. Schocken 1951 жылғы, соңғы деп есептелетін басылымының негізінде. 1994 жылғы аудармашылар: Мьюр және т.б. Ирвинг Хаудың алғы сөзі. 1997 жылғы аудармашы: Дж. А. Андервуд, кіріспе: Идрис Пэрри. Паслидің сындық неміс мәтініне негізделген (1982, 1990 ж. қайта қарастырылған). 1998 жылғы аудармашы: Марк Харман, ол сонымен қатар алғы сөз жазды. Паслидің сындық неміс мәтініне негізделген (1982, 1990 ж. қайта қарастырылған). 2009 жылғы аудармашы: Антеа Белл, кіріспе: Ричи Робертсон. Паслидің сындық неміс мәтініне негізделген (1982, 1990 ж. қайта қарастырылған).

Атау

"Дас Шлосс" атауын "қамал" немесе "сарай" деп аударуға болады, бірақ неміс сөзі сонымен қатар құлыпты да білдіретін омоним. Ол сондай-ақ фонетикалық жағынан "der Schluss" ("қорытынды" немесе "соңы") дегенге ұқсас. Қамал К. мен қала тұрғындары үшін жабық және кіруге мүмкіндік жоқ. Қамал қамалға ұқсамайды. Антеа Беллдің аудармасында былай делінген: "Бұл бірнеше екі қабатты ғимараттары бар, бірақ көптегені төмен және тығыз орналасқан, кең аумақты құрайтын ғимараттар кешені. Егер оның қамал екенін білмесеңіз, оны шағын қала деп қабылдауыңыз мүмкін" (11-бет).

Сюжет

Басты кейіпкер К. жақын маңдағы қамалдан құпия бюрократия басқаратын ауылға келеді. Қонақ үйден баспана іздегенде, ол қала билігі шақырған жер өлшеуші екенін айтады. Бірақ ол тез арада қамалмен байланысы Klamm есімді лауазымды тұлға екенін біледі, ол кіріспе хатында К.-ге қала әкіміне есеп беру керектігін хабарлайды. Әкім К.-ге қамал мен ауыл арасындағы қарым-қатынастағы жаңылысқандықтан оны қателікпен шақырғанын айтады. Алайда, әкім оған мектеп мұғалімінің көмекшісі болып жұмыс істеуді ұсынады. Осы уақытта К., ауылдың салтымен, бюрократиясымен және ішкі істерімен таныс болмағандықтан, ауыл тұрғындары үшін үлкен тыйым саналған Klamm-ға жетуге тырыса береді. Ауыл тұрғындары билік пен қамалға үлкен құрметпен қараса да, олардың немен айналысып жатқанын білмейді. Лауазымды тұлғалардың іс-әрекеттері ешқашан түсіндірілмейді. Ауыл тұрғындары олардың іс-әрекеттерін ұзақ монологтар арқылы болжайды және негіздеуге тырысады. Барлығының өз түсінігі бар сияқты, бірақ олар көбінесе бір-біріне қайшы келеді және түсініксіздікті жасыруға ұмтылмайды. Керісінше, оны лауазымды тұлғаның тағы бір ерекшелігі ретінде мақтайды. "Ресми мәлімдеме" мен ауыл тұрғындарының түсінігі арасындағы ең айқын қайшылықтың бірі – хатшы Эрлангердің Фриданы бармен қызметіне қайтару туралы диссертациясы. К. – бұл талаптың қамал тарапынан күштеп талап етіліп отырғанын білетін жалғыз ауыл тұрғыны (Фрида бастамашы болуы мүмкін болса да), ауыл тұрғындарының мүддесі ескерілмейді. Қамал – бюрократияның ең жоғары деңгейі, көптеген құжаттармен, бюрократияның "кемшіліксіз" деп санайтын құжаттармен. Бірақ бұл кемшіліксіздік – жалған, К.-ні ауылға әкелген құжаттардағы қателік. Жүйенің басқа да кемшіліктері бар: К. бір қызметшінің алушыны анықтай алмағандықтан құжаттарды жойғанын көреді. Қамалдың тұрғындарының барлығы ересек ер адамдар болып көрінеді, және оның бюрократиялық функцияларынан басқа, қамал туралы көп мәлімет жоқ. Екі ерекше жағдай – өрт сөндіру бригадасы және Отто Брансвик әйелінің өзін қамалдан деп жариялауы. Соңғы мәлімдеме К.-нің көзінде Оттоның ұлы Ханстың қамал шенеуніктеріне қол жеткізудің жолы ретінде маңыздылығын арттырады. Шенеуніктердің ауылда жұмыс істейтін бір немесе бірнеше хатшылары бар. Олар кейде ауылға келсе де, әйелдермен қарым-қатынас жасамайды, егер оларға әйелдердің серіктестігі қажет болмаса, бұл серіктестік жыныстық сипатта болуы мүмкін.

Кейіпкерлер

Ескерту: Мьюр аудармалары Херренхоф мейрамханасына сілтеме жасайды, ал Харман аудармалары Гастхофты «Гентельмен мейрамханасы» деп аударады (Белл аудармасы оны «Қала мейрамханасы» деп атайды). Төменде, ауылдағы шенеуніктер тұратын қонақүйге қатысты барлық сілтемелер Херренхоф мейрамханасы болып табылады, өйткені бұл алғашқы және ықтимал ең көп оқылатын аударма. Кейіпкерлердің сипаттамасы К., жер өлшеуші Әңгіменің басты кейіпкері, жер өлшеуші, мектеп күзетшісі және қала тұрғындары үшін жат адам. Романның көп бөлігін ол ауылдың бюрократиясын жеңуге және қамал шенеунігі Кламмпен байланысуға тырысады, бірақ ол үнемі кедергіге ұшырап, көңілі толады. К. барда жұмыс істейтін Фридамен қарым-қатынасқа түседі, бірақ ол ақырында К.-ді оның көмекшілерінің бірі Еремияға тастап кетеді. Фрида – Херренхофтың бұрынғы бардасы, романның көп бөлігінде К.-нің келісіміне ие. Ол көбінесе К.-ге деген міндеті мен оның шамадан тыс құлшынысы туралы қорқынышы арасында қысылады. Ақырында ол К.-ді тастап, оның бұрынғы көмекшісі Еремияның құшағына түседі (ол уақыттан бері Херренхофта официант болып жұмыс істейді). Ханс, үй иесі (Бридж мейрамханасы) Мейрамхананың түпкілікті иесінің немересі; әйелі Гарденаның айтуынша, ол жалқау және К.-ге тым жақсы. К.-нің пікірінше, егер Ханстың алғашқы махаббаты ретінде басқа әйелі болса, ол тәуелсіз, еңбекқор және еркек болар еді. Гардена, үй иесі (Бридж мейрамханасы) Бридж мейрамханасының басты қозғаушы күші, ол көп жылдар бойы жалғыз өзі басқарып келген; алайда, жұмыс оның денсаулығына әсер еткен. Ол Кламмның қысқа мерзімді сүйіктісі және К.-нің ниеттеріне өте сенімсіз. Кейіннен К.-мен кездесуге талап еткені үшін К.-ді қуып шығады; ол Кламмға ғашық болып қала береді. Барнабас, хабаршы К.-қа тағайындалған қамал хабаршысы. Ол қызметке жаңадан келген; К. оны ресми Кламмпен байланыс орнату үшін пайдалануды тапсырады. Ол өте нәзік және сезімтал, бірақ өте тез. Артур мен Еремия, К.-нің көмекшілері (Харман басылымында Артур мен Еремия) К. ауылға келгеннен кейін көп ұзамай оған әр түрлі қажеттіліктеріне көмектесу үшін екі көмекші тағайындалады. Алайда олар оны үнемі ренжітіп, ашуландырады. Олар К.-ге, оны қуанту үшін, сол кезде Кламмның орынбасары болған Галатер ресми адамдарымен тағайындалған. Қала әкімі/бастығы (Харман басылымында ауыл кеңесінің төрағасы; неміс тілінде: Dorfvorsteher) Кламм тағайындаған достық, семіз, таза қырқылған адам К.-ге тапсырмасын беруге және сондықтан оның бастығы; алайда, Гарденаның айтуынша, ол мүлдем маңызды емес және егер әйелі Мицци болмаса, оның лауазымында бір күн де тұра алмайтын еді, бірақ мұғалімнің айтуынша ол лайықты, тәжірибелі және қадірлі қарт адам. Қала әкімі подаградан зардап шегеді және К.-ді төсекке шақырып алады; ол К.-ге неге жер өлшеуші ретінде қажет емес екенін түсіндіреді. Ол К.-ге мектеп күзетшісі қызметін ұсынады, бұл мұғалімді қынжырлатады. Мицци, қала әкімінің әйесі Гардена оны жұмыс істейтін адам деп атайды. Кламм – К.-нің қамал билігі. Кітаптағы басқа қамал шенеуніктері сияқты оның нақты мамандығы ешқашан аталмайды. К. романының үлкен бөлігін Кламмпен кездесуге тырысады. К., көрінеді, көптеген үміттерін осы кездесуімен Кламмға байланысты. Оның кем дегенде екі хатшысы бар: Эрлангер (бірінші хатшы) және Момус. Неміс тілінде «klamm» сөзі «ылғалды» немесе «сулы» дегенді білдіреді және «шатқал» немесе «қап» деп атауға болады. Бұл сөздің қатысты сөзі ретінде «қысқа» немесе «ақшаға мұқтаж» деген мағынаны білдіреді. Чех тілінде (Кафка чех тілінде сөйлей де, оқи да, жаза да білген) «klam» сөзі «іллюзия» дегенді білдіреді. Ричи Робертсонның Антеа Беллдің аудармасына жазған жазбаларына сәйкес, Кламм «чехтің klam сөзін, «іллюзияны» ұсынады» (277 бет). Прагада «Клам Галлас» сарайы да осылай айтылады және Кафкаға «Клам Кламм» сөзінің осы көп мағынасын қолдануға ықпал еткен болуы мүмкін. Момус, Кламмның хатшысы Жас мырза, өте әдемі, сарғыш және қызғылт; Кламмға барлық жазбаша жұмыстарды жүргізеді және барлық өтініштерді қабылдайды. Ол сондай-ақ романда қайта аталмаған Валлабеннің хатшысы. Ол К.-ді тергеуге мәжбүрлейді, бірақ ол жауап беруден бас тартады. Эрлангер, Кламмның хатшысы Кламмның бірінші хатшысы К.-ді «сұраққа» жіберіледі, бірақ оған қысқа ғана хабар береді. Ольга, Барнабастың әпкесі Амалия мен Барнабастың үлкен әпкесі. Ол К.-ге өзінің іздеуінде көмектеседі, оның отбасы неге жәбірленуші болып саналатынын және оған ауылдың кейбір әдет-ғұрыптарын үйрету арқылы. Амалия, Барнабастың әпкесі Барнаба мен Ольганың кіші әпкесі. Ол қамал қызметкері Сортинидің жыныстық қызығушылығын осылай кешіргені үшін ауылда ұятқа қалды. Барнабастың әкесі Ольга, Амалия және Барнабастың әкесі. Бұрынғы ауылдық аяқ шебері және белгілі өрт сөндіруші. Амалияның Сортинидің хабаршысымен болған ұятты әрекеттерінен кейін оның бизнесі қирады және оның өрт сөндіру құралдарынан айырылады. Ол отбасысына кешірім алуға тырысқаннан кейін мүгедек болып қалады. Барнабастың анасы Ольга, Амалия және Барнабастың анасы. Отто Брунсвик, Ласеманның күйеуі (Харман басылымында Ласеманның туысы) Ханс Брунсвиктің әкесі. Амалияның Сортинидің хабаршысына жасаған қатыгездігінен кейін Барнабастың әкесінің клиенттерін мүмкіндікпен пайдаланады. Қала әкімінің айтуынша, Брунсвик ауылда жер өлшеушіні жұмысқа алуды қалаған жалғыз адам болған. Бұған ешқандай себеп көрсетілмейді. Ханым Брунсвик Ханс Брунсвиктің анасы. Ол өзін «қамалдан» деп атайды және қамалдағы әйел туралы жалғыз сілтеме. К. оның қамалға кіруге көмектесетініне сендіреді. Ханс, мейірімді студент К. күзетші болып жұмыс істейтін мектептегі студент. К.-ге көмектесуді ұсынады және К. оның анасы арқылы қамалға жол табуға тырысады. Херренхоф үй иесі Херренхоф мейрамханасының үй иесі. Херренхоф үй иесі Херренхоф мейрамханасындағы әдемі киінген үй иесі. Мейрамхананың анасы сияқты көрінеді (Бридж мейрамханасында Гардена сияқты). К.-ге сенімсіз. Галатер Ол К.-қа көмекшілерді тағайындаған қамал шенеунігі. Ол сондай-ақ Херренхоф мейрамханасындағы шағын өрттен Барнабастың әкесімен «құтқарылған». Брюгель (Харман басылымында Бюргель) Фридрихтің хатшысы. Фридрих кітапта қайта аталмайды, бірақ жойылған мәтінде оның ықпалы азайып бара жатқан шенеунік екені айтылады. Брюгель К.-пен қамал тергеулері туралы ойша сөйлейтін ұзақ сөзді хатшы, ол Херренхоф мейрамханасындағы бөлмесіне жаңылысқанда. Ол К.-ге көмектесуді ұсынады; алайда К. тығырықтан шығу үшін тым шаршағандықтан ұсынысты қабылдамайды. Сордини өте қабілетті итальяндық қамал хатшысы, бірақ ол ең төменгі лауазымда сақталады, ол өз бөлімі үшін қамалдың барлық мәмілелерін толық басқарады және кез келген қателікке күдікпен қарайды. Сортини қамал өрт бригадасымен байланысты қамал шенеунігі, ол Амалиядан жыныстық сипаттағы және ұятты өтінішпен өзінің Херренхоф мейрамханасындағы бөлмесіне келуін сұрайды. Мұғалім Жас, тар иықты, үстемдік танытатын кішкентай адам. К. мектеп күзетшісі болған кезде, мұғалім К.-нің де-факто бастығы болады. Ол К.-нің мектепте жұмыс істеуіне келіспейді, бірақ К.-нің тағайындалуын тоқтатуға құқығы жоқ сияқты. Мисс Гиза (Фраулейн Гиза), мектеп мұғалімі Шварцердің уақыт өткізгеніне ұқсайтын, бірақ өте қатаң мектеп мұғалімінің бойы ұзын, сары және әдемі. Шварцер және К.-ге ұнамайды. Шварцер Қалалық қамалшының ұлы, ол Мисс Гизаға уақыт өткізу үшін және оның шәкірт мұғалімі болу үшін қамалда өмір сүруден бас тартқан. Ол ресми мақтанға бейім. Пепи Кішкентай, қызыл және салауатты; Фриданың барда қызметінен кеткеннен кейін оның орнына барда болып жұмыс істейтін қызметші. Ол...

Теология

Бродтың бастапқы құрылысы діни тақырыптарға негізделгені жақсы құжатталған, ал Мьюрлер аудармаларында осыны одан әрі дамытты. Бірақ бұл "Сынақ басылымдарымен" аяқталған жоқ. Сан алуан теологиялық көзқараспен көптеген түсіндірмелер жасалды. К-нің қамалмен байланысуға тырысуы – адамның құтқарылу іздестіруі деген бір түсіндірме бар. "Қала" кітабының жаңа басылымын аударған Марк Харманның айтуынша, бұл түсіндірмені алғашқы аудармашылар Вилла Мьюр (Эдвиннің көмегімен) 1930 жылы алғашқы ағылшын тіліндегі томды шығарған кезде қолдаған.

Басқа шығармаларға сілтеме жасау

Сыншылар көбінесе "Қала" мен "Сот" шығармаларын бірге талқылайды, кейіпкердің бюрократиялық жүйеге қарсы күресін және "Сот" повесіндегі дін қызметкерінің уағыздауындағыдай, заң есігінің алдында тұрып, ішке кіре алмайтынын баса көрсетеді.

Мьюр аудармасы

1930 жылы Вилла мен Эдвин Мьюр Макс Брод құрастырған «Қала» кітабының бірінші неміс нұсқасын аударды. Оны Англияда Secker & Warburg, ал АҚШ-та Alfred A. Knopf баспалары жариялады. 1941 жылғы басылым, Томас Манннің құрмет көрсетуімен, соғыстан кейінгі Кафкаға деген құмарлықты қоздырды. 1954 жылы «шешімді» басылым жарық көрді, онда Бродтың Schocken Definitive неміс нұсқасына қосқан қосымша бөлімдері де бар болды. Жаңа бөлімдерді Эйтн Уилкинс пен Эрнст Кайзер аударды. Мьюрдің мәтініне бірнеше түзетулер енгізілді, атап айтқанда, «қалалық кеңес» «ауылдық кеңеске», «басқарушы» «мэрге», «клиенттер» «үміткерлерге» өзгертілді. Альфред А. Кнопфтың «Everyman's Library» кітап сериясынан 1992 жылы шыққан Мьюр аудармасының басылымында Ирвинг Хоудің алғы сөзі бар. Мьюр аудармаларында кейбіреулер «рухани» деп санайтын сөздер қолданылған. Мысалы, Мьюрлер К. туған жеріндегі шіркеу мұнарасының сипаттамасын, К. оны қамалмен салыстырады, «көкке самғайды» деп аударған, ал Харман 8-бетте «қатаң түрде кескілеуді», Андервуд 9-бетте «тікелей жоғары қарай», ал Белл 11-бетте «шатырға қарай кескілеу» деп жазады. Бұған қоса, Мьюрлер алғашқы абзацтан бастап «іллюзорлы» сөзін қолданады. Кейбір сыншылар бұл аударманың мистикалық интерпретацияға бейімделгендігінің тағы бір дәлелі деп санайды.

Харман аудармасы

1961 жылы Малкольм Пасли Кафканың басқа жазбаларының көпшілігімен бірге қолжазбаны («Сот процесінен» басқа) бақылауға алып, оны Оксфордтың Бодлейан кітапханасына орналастырды. Сол жерде Пасли ғалымдар тобын басқарып, Кафканың шығармаларын «Критикалық басылымға» қайта жинақтады. «Castle Critical Edition» неміс тілінде екі томнан тұрады: роман бір томда, ал фрагменттер, жойылған бөлімдер мен редактордың түсіндірмелері екінші томда. Олар 1982 жылы S. Fischer Verlag баспасынан шықты, сондықтан оларды кейде «Fischer Editions» деп атайды. Марк Харман осы жинақтың бірінші томын пайдаланып, 1998 жылғы «Қала» кітабының басылымын жасады, ол көбінесе «Қалпына келтірілген мәтін» немесе «Ағылшын сын басылымы» негізінде деп есептеледі. Мьюрдің аудармасынан айырмашылығы, бұл басылымға фрагменттер, жойылған бөлімдер мен редактордың түсіндірмелері енгізілмеген. Баспагердің түсіндірмесінде былай делінген:
Біз Паслидің екінші томына енген Кафканың жойылған нұсқалары мен фрагменттерін алып тастауды шештік, әйтсе де, нұсқалар әдеби мәтіндердің қалыптасуына жарық түсіруі мүмкін. Осы жаңа басылымның басты мақсаты, жалпы оқырман қауымына арналғандықтан, мәтінді автор қолжазбаны қалдырған күйіне мүмкіндігінше жақын ету. Харманның аудармасы техникалық тұрғыдан дәл және түпнұсқа неміс тіліне сәйкес деп мойындалды. Алайда, кейде ол Кафканың прозалық стилін толыққанды жеткізе алмағаны үшін сынға ұшырады. Харман аударма философиясы туралы он бір беттік талқылауды қосты. Бұл бөлімде оның қолданған әдісі мен ойлау процесі туралы маңызды ақпараттар келтірілген. Оқырманға шығарманы жақсырақ сезінуге көмектесу үшін Паслидің, Мьюрдің және оның аудармаларынан көптеген мысалдар келтірілген. Кейбіреулер оның (және баспагердің) жұмысын мақтауы мен Мьюрлерді «жоғарыдан қараушылықпен» бағалауы шамадан тыс екенін айтады. Дж. М. Коэтзи Харманның аудармасы Мьюрлердің аудармасына қарағанда «көбірек ерекше және тығыз» екенін жазды. Бірақ Коэтзи былай қосты: «Тарих дамып, талғамдар өзгерер кезде, бүгін құтты болған оның [Харманның] жұмысы да, өзінің ерекшелігі мен тығыздығына ұмтылуының нәтижесінде, ескіруге ұшырауы мүмкін».

Фильм

Кітап бірнеше рет экранға бейімделді. «Қамал» (Das Schloß) – 1968 жылы Рудольф Нольте режиссерлік еткен, К. рөлінде Максимилиан Шелл ойнаған неміс фильмі. 1986 жылы Жаакко Паккасвирта режиссерлік еткен «Линна» – финландтық бейімдеу. Бұл фильмде басты кейіпкердің аты Йозеф К., ол Кафканың «Сот» романының басты кейіпкері. «Қамал» (Замок) – 1994 жылы Алексей Балабанов режиссерлік еткен, К. рөлінде Стоцкий, Николай Викторович ойнаған ресейлік фильм. «Қамал» (Das Schloß) – 1997 жылы Майкл Ханеке режиссерлік еткен, К. рөлінде Ульрих Мюэ ойнаған австриялық фильм.

Радио

Роман 2015 жылғы мамыр айында BBC Radio 4 арнасында Эд Харрис тарапынан екі бөлімге бөлініп, радиоға бейімделді. Орындаушылар құрамына Доминик Роуэн "К." рөлінде, Сэмми Т. Добсон Фрида рөлінде, Марк Бентон Еремия рөлінде, Дэниел Вейман Артур рөлінде, Стивен Грайф Мұғалім рөлінде, Рейчел Бэвидж Гардена/Амалия рөлінде, Виктория Эллиотт Ольга рөлінде, Нил Грейнджер Барнаба рөлінде, Джонатан Каллен Бас инспектор рөлінде және Доминик Дикин Ханс рөлінде түсті.

Басқа

2012 жылы америкалық автор (сондай-ақ "Кафканы таныстыру" кітабының авторы) Дэвид Зейне Майровиц чех суретшісі және музыканты Яромир 99 (Jaromír Švejdík)пен бірлесіп "Қала" романының комикс нұсқасын шығарды. 2013 жылы неміс ("Das Schloss") және чех ("Zámek") тілдеріндегі нұсқалары жарық көрді. Дэвид Фишельсон жазған және продюсерлік еткен, Джим Парсонс пен Уильям Атертонның қатысқан "Бродвейден тыс" сахналық қойылымы 2002 жылдың басында сәтті болды, Outer Critics Circle сыйлығының "Бродвейден тыс үздік пьеса" номинациясын, сондай-ақ Drama League сыйлығының "Үздік пьеса" номинациясын (екеуі де Нью-Йорк театрлық сыйлықтары) алды. Пьеса 2002 жылы Dramatists Play Service баспасынан шығарылды.