Кіріспе

Гоминид миының басым жарты шарындағы сөйлеуді түсіну аймағы. Верник аймағы (Wernicke's area) (/v/ɛər/n//k/ə/;), сонымен қатар Верник сөйлеу аймағы деп аталады, сөйлеумен байланысты ми қабығының екі бөлігінің бірі, екіншісі – Брока аймағы. Ол жазбаша және сөйлеу тілін түсінуге қатысады, Брока аймағынан айырмашылығы, ол негізінен тілді өндіруге қатысады. Дәстүрлі түрде ол Бродманның 22-аймағында орналасқан деп есептеледі, ол басым ми жарты шарындағы жоғарғы уақытша гирусында орналасқан, бұл оң қолды адамдардың 95%-ында және сол қолды адамдардың 70%-ында сол жарты шар болып табылады. Верник аймағына келтірілген зақым қабылдаушы, еркін афазияға алып келеді. Бұл дегеніміз, афазиясы бар адам сөздерді еркін байланыстыра алады, бірақ сөз тіркестері мағынасыз болады. Бұл сөзді еркін сөйлей алмайтын афазиядан өзгеше, онда адам мағыналы сөздерді қолданады, бірақ бұл сөздер еркін емес, телеграфтық стильде болады. Верник аймағының даму жолы туралы жаңа зерттеулер бала кезінде тілді игеру және өңдеудегі оның дамитын рөлін көрсетеді. Бұл осы аймаққа байланысты нейрондық жолдардың жетілуін зерттеуді қамтиды, олар дамушы тұлғалардың тілдік түсінігі мен өндіріс қабілеттерінің күрделілігіне үлес қосады.

Құрылымы

Верникке аймағы, дәлірек айтқанда, жоғарғы шеңберлік гирустың (STG) артқы бөлігін қамтиды және бұрышты гирус және париетті бөліктің бөліктері сияқты жақын орналасқан аймақтарға дейін созылады, бұл бұрынғыдан гөрі күрделі нейроанатомиялық желіні көрсетеді. Бұл аймақтың нақты орналасуы мен көлемі адамдар арасында айтарлықтай өзгеріп отырады, бұл дәстүрлі түрде бірыңғай орналасқан тіл орталығы туралы көзқарасқа қарсы келеді. Дегенмен, орналасуына қатысты тұрақты анықтамалар жоқ. Кейбір зерттеушілер оны жоғарғы шеңберлік гирустың алдыңғы бөлігіндегі (BA 22-нің алдыңғы бөлігі) біржақты есту қабылдау аймағымен байланыстырады. Бұл – функционалды ми суретінде аудио сөздерді танумен ең байланысты жер. Басқалары париетті бөліктің BA 39 және BA40 гетеромодальды қабығының жақын орналасқан бөліктерін де қамтиды. «Верникке аймағы» туралы түсінік кең таралғанымен, қазіргі кездегі ең мұқият зерттеулер оның біртұтас ұғым емес екенін көрсетеді. Бұрын Верникке аймағы мен Брока аймағын байланыстырады деп есептелсе, жаңа зерттеулер бұрышты шоғырдың Брока аймағына емес, алдыңғы моторлық/қозғалыс аймақтарымен артқы қабылдау аймақтарына қосылатынын көрсетеді. Ми суретінде анықталған сөзді тану орнымен сәйкес, uncinate fasciculus алдыңғы жоғарғы шеңберлік аймақтарды Брока аймағымен байланыстырады.

Оң жақ гомологтық аймақ

Транскраниалды магниттік стимуляцияны қолданатын зерттеулер, Верникке аймағына сәйкес келетін аймақтың басым емес ми жарты шарында екіұшты сөздердің бағынышты мағыналарын түсіну және ажыратуда маңызды рөл атқаратынын көрсетеді, мысалы, екіұшты сөз "банк" берілгенде "өзен" мағынасын. Ал, басым ми жарты шарындағы Верникке аймағы, сөздердің басым мағыналарын өңдейді ("банк" сөзіне "қасыршақ" мағынасы берілгенде).

Қазіргі заманғы көзқарастар

Жаңа зерттеулер, соның ішінде жетілдірілген нейросуреттеу зерттеулері, тілді өңдеуге қатысатын ми аймақтарының кең таралған желісін көрсетеді, бұл Вернике және Брока аймақтарының дәстүрлі екіұштылығына қарсы келеді. Бұл Вернике аймағының басқа ми аймақтарымен бірлесіп, ауызша және ауызша емес естімелік ақпаратты өңдеу жолдарын, оның функционалдық маңыздылығын түсінуді өзгертетін жаңа тұжырымдамаларды қамтиды. Сөйлеуді өңдеуге қатысатын кең ауқымды аймақтарға қолдау Рочестер университетінде жүргізілген соңғы зерттеуде күшейді, онда американдық қол тілінде еркін сөйлейтін адамдар қарым-қатынасты анықтайтын сөйлемдерді түсіндіру кезінде МРТ-ға түсті, бұл қарым-қатынас синтаксис (сөздердің ретімен анықталады) немесе морфология (қолдардың кеңістіктегі қозғалысы немесе денедегі белгілі бір жаққа қол қою арқылы анықталады) арқылы белгіленген. Мидың әртүрлі аймақтары белсендірілді, ал маңдай бөлігі (ақпаратты тізбекке қою қабілетімен байланысты) синтаксистік жағдайда белсендірек болды, ал уақытша бөліктері (ақпаратты құрамдас бөліктерге бөлумен байланысты) морфологиялық жағдайда белсендірек болды. Дегенмен, бұл аймақтар бір-бірінсіз емес және үлкен дәрежеде үстігіп жатыр. Бұл тұжырымдамалар сөйлеуді өңдеу өте күрделі процесс болғанымен, ми өте қарапайым, бұрыннан бар есептеу әдістерін қолдануы мүмкін екенін көрсетеді. Жаңа нейросуреттеу зерттеулері Вернике аймағының тілді өңдеудің нюанстық аспектілерінде, соның ішінде мағынасы екіұшты сөздерді түсіндіруде және тілдік контексті біріктіруде маңызды рөл атқаратынын көрсетеді. Оның функциялары жай ғана сөйлеуді түсінуден асып, семантикалық өңдеу, метафоралық тілді ажырату сияқты күрделі когнитивтік тапсырмаларды қамтиды, тіпті коммуникациядағы тілдік емес элементтерді түсінуге де үлес қосады. Салыстырмалы неврологиялық зерттеулер Вернике аймағының эволюциялық аспектілерін ашып көрсетті. Адам емес приматтарда ұқсас аймақтар анықталды, бұл тіл және коммуникация дағдыларының эволюциялық жолын көрсетеді. Бұл салыстырмалы тәсіл тілдің негізгі нейробиологиялық негіздерін және оның эволюциялық маңыздылығын түсінуге көмектеседі.

Афазия

Верник аймағы – неміс неврологі және психиатры Карл Верникке құрметіне аталған. 1874 жылы ол жоғарғы шеңберлік жиырының сол жақ артқы бөлігі мен сөйленген сөздердің сезімдік және моторлық бейнелерін байланыстыратын сөздер мен буынның рефлекстік қайталауы арасындағы байланыс туралы гипотеза қалыптастырды. Ол мұны афазияға себеп болған ми зақымдануларының орналасқан жерін анықтау арқылы жасады. Мұндай қабілеттер сақталған рецептивті афазия Верник афазиясы деп те аталады. Бұл жағдайда тілді түсіну қабілеті күрт төмендейді, ал сөйлеу табиғи дыбыс ырғағын және салыстырмалы түрде дұрыс синтаксисті сақтайды. Нәтижесінде тілдің мағынасы көбінесе жоқ болады (кейде бұл жағдай ағылшын тілінде «сөздердің шатасуы» немесе жаргондық афазия деп аталады). Верник аймағы есту қабығынан ақпаратты қабылдайды және сөздердің мағынасын анықтау функциясын атқарады. Сондықтан осы аймақтың зақымдануы мағынасыз сөйлеуге әкеледі, көбінесе парафазиялық қателермен және жаңадан құрастырылған сөздермен немесе тіркестермен. Парафазия – бір сөзді екінші сөзбен ауыстыру (семантикалық парафазия) немесе бір дыбысты немесе буынды екіншісімен алмастыру (фонемиялық парафазия) болып табылады. Мұндай сөйлеу көбінесе «сөздер салаттағысы» деп аталады, себебі сөйлеу ағылшынша естіледі, бірақ түсініксіз болады. Дұрыс сөйлем құрылымы мен прозодия, қалыпты интонация, инфлексия, жылдамдық және ырғақ сақталады. Электроэнцефалография (ЭЭГ) өткінші афазиясы бар пациенттерде де пайдалы болуы мүмкін, мұндағы нәтижелер ұстамаларға байланысты болуы мүмкін, бірақ бұл азау себеп емес. Бұл біз бұрынғыдай жұмыс істеп жатырмыз ба? Жарайды. Мен неліктен осындамын? Мен өзім болдым, бірақ таенз мендегі уақыт аралығында бірдеңе алып қойды, содан кейін олар осы жердегі уақытты алып қойды, мен осы жерде жүріп оларды көрдім, бұл менімен басталды, менде уақыт болмады және мен [бастадым] басқа ештеңе істемеймін. Дәрігер мені осылай тапты. Верник афазиясын диагностикалау кезінде клиникалық дәрігерлер сөйлеудің еркіндігін, түсінуін және қайталау қабілеттерін бағалау үшін бірқатар әдістерді қолданады. Емдеу стратегиялары дәстүрлі логопедиядан асып, музыкалық терапия және көмекші коммуникациялық технологиялар сияқты көп режимді тәсілдерді қамтиды. Афазияның клиникалық көрінісінің әртүрлілігін түсіну жеке терапиялық шараларды жасау үшін маңызды. Верник аймағының зақымдануынан туындаған пациенттерде түсіну тапшылықтары болған жағдайда, олар көбінесе тек тілдік өңдеумен ғана шектелмейді. Мысалы, бір зерттеуде артқы жақ зақымданулары бар пациенттердің жануарлар мен машиналардың дыбыстарын түсінуде қиындықтар туындағаны анықталды. Шын мәнінде, Верник аймағы үшін тілдік емес дыбыстардағы бұзылулар тілдік дыбыстарға қарағанда статистикалық тұрғыдан күштірек болды.