Кіріспе

Кантус (лат. "ән салу", cantare сөзінен туындаған) – бельгиялық, голландтық, неміс, француз және балтық студенттік бауырластықтары ұйымдастыратын шара. Кантус көбінесе дәстүрлі әндер орындау және сыра ішуден тұрады. Ол қатаң дәстүрлермен реттеледі. Бұл дәстүр бірнеше ғасыр бұрын пайда болған және неміс студенттік ұйымдарының ықпалымен қалыптасқан, бірақ кейбір әндердің тарихы орта ғасырларға дейін жетеді. Кантус, вероятно, коммерциум, сиссит және столымен ортақ түбірлерге ие. Қазіргі таңдағы ең ірі дәстүрлі кантустың әлемдік рекордын Роттердамдағы Eurekaweek ұстап тұр, олар 2019 жылы 4594 ресми тіркелген қонақты, ал 2023 жылы 6200 қонақты қабылдады.

Кодекс

Әндер студенттер «кодекс» деп атаған кітапшаға жинақталған, онда студенттік ұйымдардың гимндері мен голланд, француз, ағылшын, неміс, латын және африкаанс тілдерінде жүздеген әндер бар. Әдетте, олардың мелодиялары оңай әрі таныс болады. Әндердің көбісі Екінші дүниежүзілік соғысқа дейін жазылған және ішімдік ішу, студенттік (махаббат) өмір немесе туған елдің, қаланың немесе аймақтың тарихы мен өткені туралы айтады. Сондықтан, кейбір әндерді көбінесе бір қаланың студенттері ғана орындайды, мысалы, Генттен келген студенттер Лёвен туралы әндерді айтпайды, керісінше, немесе бір қаланың атын екіншісімен ауыстырады. Әндердің көне болуына байланысты, кейбіреулері соңғы жылдары сексистік, оңшыл немесе расистік көзқарастарды қолдайтындықтан, дау тудырып отыр. Антверпен, Хассельт, Лёвен және Аальст қалаларында KVHV (Katholiek Vlaams Hoogstudentenverbond немесе Католик Фламанд студенттер одағы) басып шығарған кодекс қолданылады. Дегенмен, KVHV мен LOKO (Лёвендегі студенттік бірлестіктердің бас ұйымы) арасындағы келіспеушіліктерге байланысты 2023 жылы «Leuvens Liedboek» деп аталатын Лёвенге арналған жаңа кодекс жасалды. Брюссельде фламанд кодексін Polytechnische Kring және Brussels Senioren Konvent бірлесіп басып шығарады. Гент қаласында бұрын KVHV кодексі қолданылған, бірақ 2012 жылдан бері Гент SC (Studentikoos Centrum Ghent) Генттегі студенттік қоғамдарға арналған кодексті жариялай бастады. Сол жылдың соңында Гент SC батыс Фландриядағы қоғамдарға, әсіресе Кортрайға арналған кодекс шығара бастады. Брюссельдегі француз тілді студенттер Guilde Polytechnique басып шығарған Carpe Diem немесе ULB-ның бұрынғы студенттер одағы басып шығарған Les Fleurs du Mâle кодексін пайдаланады. Брюссель мен Валонияның католик мектептері мен университеттерінен келгендер көбінесе Academicus Sanctae Barbae Ordo басып шығарған Le Bitu Magnifique кодексін таңдайды. Бельгиядағы ең үлкен кодекс – Corporation Brabantia Bruxelliensis басып шығарған Florex, ол француз және голланд тілдерінде екі бөлімге бөлінген 2300-нан астам беттен тұрады.

Кантустың құрылымы

Кантусты үлкен аға басқарады. Көп жағдайда, үлкен аға – кантусты ұйымдастыратын студенттік ұйымның президенті болады. Ол кантуста тәртіпті сақтауға жауапты және оны бұзғандарды жазалай алады. Бұл жазалар көбінесе кінәлі адам ауыр қылмыс жасаған жағдайда, ерекше, әзіл-қалжыңмен немесе кейде қорлаушылықпен сыра ішуді қамтиды. Қалған қатысушылар «корона» (латынша «шеңбер») деп аталады. Үлкен ағаға аб-актис пен кантор (латынша «әнші») көмектесе алады. Кантуста ерекше мәртебеге ие тағы бір топ – студенттер клубының бұрынғы президенттері, просениорлар (жеке тұлға – просениор). Кантуста ерекше топ болып «шахтен» (голланд тілінде) немесе «блюс» (француз тілінде) саналады. Олар көбінесе бірінші курс студенттері және кантустағы ең төменгі мәртебеге ие, бірақ студенттер оқуының кейінгі жылдарында клубқа қосылуға шешім қабылдай алады. Кейбір клубтарда тіпті шахт мәртебесіне жету үшін, алдында «ұрық» (fetus) мәртебесі болатын арнайы рәсімдер бар. Шахтендер, басқалармен қатар, сыраны таратуға жауапты. Олар коронаның құрамына кірмейді және оларды тек үлкен ағаның өкілеттігіне жауап беретін шахтенмейстер немесе шахтентеммер (голланд тілінде «жаңа келгендерді тәлімдейтін») (француз тілінде «Président de baptême» немесе «maître des bleus») бақылайды. Кантуста арнайы формулалар қолданылады, көбінесе латын тілінде. Мысалы, әннен кейін үлкен аға коронаға бірге ішуді бұйыра алады. Ол мұны бірнеше рет «prosit corona» деп айту арқылы (содан кейін корона «prosit senior» деп жауап береді) немесе «ad exercissimum sanctissimi salamandris omnes commilitones qui adsunt, surgite» формуласын қолдану арқылы жасай алады, оған корона «surgimus» деп жауап береді («ең қасиетті саламандраның жаттығуына барлық студенттер, тұрыңдар!» және «біз тұрайық!»). Содан кейін үлкен аға «ad libitum» (қалауынша ішу, латынша «ad libidinem» дұрысырақ) немесе көбірек танымал және жаман атқа ие «ad fundum» (сөзбе-сөз: түбіне дейін, яғни шыны бос қалғанша ішу) таңдай алады. Корона да осындай ішу рәсімін бастауы мүмкін, егер ұжымдық түрде «prosit senior» деп бастаса. Бұл көбінесе үлкен ағаны әйелдеу немесе олардың көп мөлшерде алкогольге төзу қабілетін сынау тәсілі. Әдетте, кантуста адамдар үндемеуі керек (бірақ көптеген үлкен ағалар бұл тұрғыда өте төзімді), егер олар коронаға немесе үлкен ағаға сөйлегісі келсе, алдымен үлкен ағадан рұқсат сұрауы керек, «үлкен аға, peto verbum» (үлкен аға, мен сөйлеуге рұқсат сұраймын, лат. «сөз сұраймын»). Олар «habeas» (лат. «рұқсат») немесе «non habeas» (лат. «рұқсат жоқ») деп жауап береді. Көбінесе өтініш қанағаттандырылады. Кантуста адамдар студенттік өмірдегі мәртебесін көрсететін бас киімдер мен белбеулер тағады (мысалы, президиум мүшелері үшін кең белбеулер, әскери қызметшілер үшін оң иықтың үстінен тағылатын кішкентай белбеулер және шахтендер үшін сол иықтың үстінен тағылатын кішкентай белбеулер). Алайда, барлық студенттік клубтар бұл дәстүрді сақтап қалмайды. Кейбір қалаларда бас киімдер мен/немесе белбеулерді қолдану өте оңшыл идеологиямен байланыстырылады.