Кіріспе
Модуль, субмодульдердегі төмендеу тізбегі шартын қанағаттандырады. Математикада, әсіресе абстрактілі алгебрада, Артиний модуль – субмодульдер жиынында төмендеу тізбегі шартын қанағаттандыратын модуль. Олар модульдер үшін Артиний сақиналар сақиналар үшін не нәрсе болса, сондай, ал сақина Артиний болады, егер ол өзінің үстінде Артиний модуль болса (солға немесе оңға көбейту арқылы). Екі ұғым да Эмиль Артиннің құрметіне аталған. (Тәуелді) таңдау аксиомасы болған жағдайда, төмендеу тізбегі шарты ең төменгі шартқа эквивалентті болады, сондықтан оны анықтамада пайдалануға болады. Ноэтериан модульдер сияқты, Артиний модульдер де келесі мұрагерлік қасиетке ие: Егер M – Артиний R модулі болса, онда кез келген субмодуль және M-нің кез келген фактор-модулі де Артиний болады. Керісінше де дұрыс: Егер M кез келген R модуль болса және N кез келген Артиний субмодуль болса, сондай-ақ M/N Артиний болса, онда M Артиний болады. Салдарынан, Артиний сақинадағы кез келген шекті жасалған модуль Артиний болады. Артиний сақина сонымен қатар Ноэтериан сақина болып табылады, ал Ноэтериан сақинадағы шекті жасалған модульдер Ноэтериан болады, сондықтан Артиний сақина R үшін кез келген шекті жасалған R модуль Ноэтериан және Артиний болып табылады, және оның шекті ұзындығы бар деп айтылады. Сондай-ақ, кез келген шекті жасалған Артиний модуль R Артиний болмаса да Ноэтериан болады. Дегенмен, егер R Артиний болмаса және M шекті жасалмаса, онда кері мысалдар бар.
In mathematics, specifically abstract algebra, an Artinian module is a module that satisfies the descending chain condition on its poset of submodules. They are for modules what Artinian rings are for rings, and a ring is Artinian if and only if it is an Artinian module over itself (with left or right multiplication). Both concepts are named for Emil Artin. In the presence of the axiom of (dependent) choice, the descending chain condition becomes equivalent to the minimum condition, and so that may be used in the definition instead. Like Noetherian modules, Artinian modules enjoy the following heredity property:
If M is an Artinian R module, then so is any submodule and any quotient of M.
The converse also holds:
If M is any R module and N any Artinian submodule such that M/N is Artinian, then M is Artinian. As a consequence, any finitely generated module over an Artinian ring is Artinian. Since an Artinian ring is also a Noetherian ring, and finitely generated modules over a Noetherian ring are Noetherian, it is true that for an Artinian ring R, any finitely generated R module is both Noetherian and Artinian, and is said to be of finite length. It also follows that any finitely generated Artinian module is Noetherian even without the assumption of R being Artinian. However, if R is not Artinian and M is not finitely generated, there are counterexamples.
Сол және оң артинийлік сақиналар, модульдер және бимодульдер
R сақинасын оң жақ модуль ретінде қарастыруға болады, онда әрекет оң жақтағы сақина көбейту арқылы берілген табиғи әрекет болып табылады. R оң жақ модулі R Артинин модуль болған кезде R оң жақ Артинин сақинасы деп аталады. "Сол Артинин сақинасының" анықтамасы да осыған ұқсас жасалады. Коммутативті емес сақиналар үшін бұл айырмашылық қажет, өйткені сақинаның бір жағында Артинин болуы мүмкін, бірақ екінші жағында емес. Модульдер үшін солдан оңға сипаттамалар қажет емес, өйткені модуль M әдетте бастапқыда сол немесе оң R модуль ретінде беріледі. Алайда, M-де сол және оң R модульдік құрылымы болуы мүмкін, сонда M-ді Артинин деп атау екіұшты болып табылады және қай модульдік құрылымның Артинин екенін нақтылау қажет болады. Екі құрылымның қасиеттерін ажырату үшін терминологияны шартты түрде пайдалануға болады және M-ді сол жақ Артинин немесе оң жақ Артинин деп атауға болады, әдетте айтқанда, сол R модульдік құрылымы бар M Артинин деп айту дұрыс. Сол және оң құрылымды модульдердің пайда болуы сирек емес: мысалы, R-дің өзінде сол және оң R модульдік құрылымы бар. Шын мәнінде, бұл бимодулдің мысалы және басқа сақина S үшін Абель тобы M-ді сол R, оң S бимодуліне айналдыру мүмкін. Шын мәнінде, кез келген оң модуль M үшін ол автоматты түрде Z бүтін сандар сақинасының үстіндегі сол модуль болып табылады, сонымен қатар Z R бимодулі болып табылады. Мысалы, рационалды сандар Q-ны Z Q бимодулі ретінде табиғи жолмен қарастырайық. Содан кейін Q сол жақ Z модуль ретінде Артинин емес, бірақ оң жақ Q модуль ретінде Артинин. Артинин шартын бимодульдік құрылымдар бойынша да анықтауға болады: Артинин бимодуль – бұл бимодуль, оның қосалқы бимодульдерінің жиынтығы төмендеу тізбегі шартын қанағаттандырады. R S бимодулі M-нің қосалқы бимодулі сол R модуль болып табылады, егер M сол R модуль ретінде қарастырылса, онда M автоматты түрде Артинин бимодулі болып табылады. Алайда, бимодульдің сол немесе оң құрылымдары Артинин болмай, Артинин болуы мүмкін, мысалы төмендегі мысалда көрсетілгендей. Мысал: Қарапайым сақина оңға Артинин болса ғана солға Артинин болып саналатыны белгілі, мұндай жағдайда ол жартылай қарапайым сақина болып табылады. R – оңға Артинин емес қарапайым сақина болсын. Онда ол солға да Артинин емес. R-ді R R бимодулі ретінде табиғи түрде қарастыра отырып, оның қосалқы бимодульдері R-дің идеалдары болып табылады. R қарапайым болғандықтан, тек екеуі ғана бар: R және нөлдік идеал. Осылайша, бимодуль R бимодуль ретінде Артинин, бірақ өзінің сол немесе оң R модулі ретінде Артинин емес.
Ноэтериандық жағдаймен байланысы
Сақиналардан айырмашылығы, Noetherian модуль емес Artinian модульлер бар. Мысалы, p негізгі компонентін қарастырайық, яғни , бұл модуль ретінде қаралатын p квазициклдік тобына изоморфты. Бұл тізбек аяқталмайды, сондықтан (демек) Noetherian емес. Дегенмен, (жалпылықты жоғалтпай) тиісті субмодульдердің кез келген төмендеу тізбегі аяқталады: әрбір мұндай тізбек кейбір бүтін сандар үшін мынадай түрде болады және оның кіріктірілуі соның оң бүтін сандардың төмендеу тізбегін бөлу керектігін білдіреді. Осылайша, тізбек аяқталады, бұл оны Artinian жасайды. Сондай-ақ, бұл адал модуль екенін ескеріңіз. Осылайша, бұл артиниялық емес сақинадағы адал Artinian модульдің мысалы болып табылады. Бұл Noetherian жағдайында болмайды; егер M А-ға адал Noetherian модуль болса, онда А да Noetherian болады. Коммутативті сақинадағы кез келген циклдік Artinian модуль де Noetherian болады, бірақ коммутативті емес сақиналарда циклдік Artinian модульдері Хартлидің мақаласында көрсетілгендей және Хартлидің естелігіне арналған Пол Конның мақаласында жақсы қорытындыланғандай, санаусыз ұзындыққа ие болуы мүмкін. Тағы бір маңызды нәтиже – Акизуки-Хопкинс-Левитски теоремасы, онда Artinian және Noetherian шарттары жартылай бастапқы сақинадағы модульдер үшін эквивалентті екені айтылады.