Кіріспе

Шығыс Англия королі (653–655 жж. билік еткен)

Этельхер (15 қараша 655 ж. қайтыс болған) – 653 немесе 654 жылдан өліміне дейін Шығыс Англия королі болды. Ол биліктегі Вуффингс әулетінің мүшесі және Шығыс Англияны христиан патшалары ретінде басқарған Энидің үш ұлының бірі еді. Ол – Рæдвальдтың сіңілі баласы, Вуффингс әулетінен аты-жөні белгілі болған алғашқы адам. Рæдвальд пен оның ұлы Эорпвальд христиан дініне кірмес бұрын, екі патша да бұтқа табынып билік жүргізген. 627 жыл шамасында Эорпвальдты өлтіргеннен кейін, Шығыс Англиялықтар қысқа мерзімге бұтқа табынуға қайта оралды, бірақ Зигеберт христиан дінін қайта орнатты. Зигеберт ақырында өзінің әріптес билеушісі Эггриктің пайдасына тақтан бас тарды, содан кейін Шығыс Англиялықтарды олардың королі Пенда бастаған мерсиялықтар жеңіп, Эггрик пен Зигеберт қаза тапты. 651 жылы Пенда Кнобересбургтегі монахтарды қуды, ал Эггриктің мұрагері Анна уақытша жер аударылды. 653 жылы Пенда тағы да Шығыс Англияға шабуыл жасады және Булкамп шайқасында Анна мен оның ұлы қаза тауып, Шығыс Англия армиясы жеңілді. Содан кейін Этельхер Шығыс Англия королі болды, мүмкін, оның аман қалған бауыры Этельвольдпен бірге билік еткен. Этельхердің қысқа билігі кезінде Икендегі Ботольф монастырының салынғаны белгілі болды. 655 жылы Этельхер Пендамен бірге Нортумбрияға басып кірген, отыз асыл әскердің бірі болды, Осуи мен кішкентай Нортумбрия армиясын қоршады. Шабуыл 655 жылдың 15 қарашасында Уинваэд өзенінің жанында болды, ол өзеннің қайда екені белгісіз. Нортумбриялықтар жеңіске жетіп, мерсиялықтар мен олардың одақтастарының көптегені қаза тапты немесе суға батты. Шайқаста Пенда және оның барлық әскербасылары, соның ішінде Этельхер де қаза тапты.

Өмірбаян

Британиядағы римдік биліктің аяқталуынан кейін, қазіргі Шығыс Англия деп аталатын аймақты солтүстік германдық тайпа – англдар қоныстандырды. Алайда, аймақтың басқа халықтардың аз бөлігі, мысалы, қазіргі Суафхам қаласының маңына қоныстанған швабтар да мекендегендігінің куәліктері бар. 600 жылға қарай, англдар, сакстар, юттар және фриздер басып алған Оңтүстік Британия аумақтарында бірнеше мемлекеттер құрыла бастады. Шығыс Англияның билеуші әулеті – Уффингтер, олардың аты ертедегі патша Вуффаның есімімен байланысты. Бірінші патша – Редвальд. Этельхер, Редвальдтың інісі Энидің екінші ұлы болған. Төрт ұлы белгілі: Элдвульфтің әкесі Этилрик, Анна, Этельхер және оның мұрагері Этельвольд. Барлық ағалар христиандық дінге берілгендігін көрсетті: Этилрик, Нортумбриялық Эдвиннің шөбересі Хересвитке үйленді. Беда Аннаны дерлік қасиетті тұлға деп сипаттаған, оның отбасы өте діншіл болды және Вессекстің Ценвалды дінге көшірді, ал Этельвольд Эссекстің Свительмінің крещениесіне демеуші болды. Этельхер Редвальдтың билігі кезінде және одан кейін әулетінің тағдырын көрді. Редвальд билік еткен кезде Шығыс Англия христиан дініне енді, бірақ шамамен 627 жылы, оның ұлы Эорпвальдтың тұсында, олар қайтадан жазықшылдыққа қайтты. Бұл Эорпвальд таққа отырғаннан кейін көп ұзамай, бір жазықшыл оны өлтіргеннен кейін болды. Осыдан кейін, Рикберт шамамен бірнеше жыл патшалықты билеген болуы мүмкін, содан кейін Сигеберт билікке келді, ол мемлекетте христиан дінін қайта орнатты және шіркеудің қамқоршысы болған алғашқы Шығыс Англия патшасы атанды.

Мерция шығыс бұрыштарының тұрақсыздануы

Зигеберт өзінің әріптес билеушісі Эггрик пайдасына тақтан бас тарды және дінге келіп, шеттеу өмір бастады, бірақ көп ұзамай Шығыс Англияға олардың патшасы Пенда бастаған Мерсия әскерлері шабуыл жасады. Эггрик әскерімен бірге Сигебертті Мерсияға қарсы шайқасқа шақырды, бірақ ол қатысудан бас тартты. Ол монастырінен күштеп майданға әкелінді, онда қару ұстауға немесе соғысуға бас тартқандықтан, ол және Эггрик қаза тауып, жеңілген Шығыс Англия армиясы талқандалды. Эггриктың ізбасары Анна өзінің билігінің кезеңінде Пенданың күшейіп келе жатқан билігіне қарсы тұрды. 645 жылы Уэссекс патшасы Ценвалл Пенданың қарындасы болған әйелінен бас тартқаннан кейін, Пенда оны патшалығынан қуды және жер аударып жіберді. Анна Ценваллдың Шығыс Англия сарайына паналағанда қорғауға лайық болды: ол сол жерде христиан дініне көшті және 648 жылы христиан патша ретінде Уэссексті басқаруға оралды. Анна, әлдебір, Ценваллдың таққа қайта оралуына әскери көмек көрсеткен болуы мүмкін. 640-жылдардың аясында ирланд абызы Фурси бір жыл бойы жалғыз өмір сүргеннен кейін Шығыс Англиядан Галлияға кетті. Оның Кнобересбургтегі (кейбіреулер Бург қамалымен теңейді) монастырі жартылай бауыры Фоилланға аманат қалды. 651 жылы, оның кеткенінен кейін көп ұзамай, ол болжаған бұзық күш шындыққа айналды, өйткені Пенданың әскерлері Фоиллан мен оның қауымын қуды, ал Кнобересбургте Пендамен кездескен Анна жер аударылды.

Билік

653 жылы немесе 654 жылдың басында Анна жер аударылудан оралғаннан кейін, Пенда Шығыс Англияға әскери шабуыл жасауға мүмкіндік алды. Мерция және Шығыс Англия әскерлері Булкампта (Суффолк графтығындағы Блайтбургке жақын) шайқасты, онда Анна мен оның ұлы қаза тапты, ал Шығыс Англия әскері көптеп қырылды. Содан кейін Этельхер ағасының орнына Пенданың қарастырылған патшасы болды, бірақ Барбара Йорк Этельхер мен оның аман қалған ағасы Этельвольд бірлесіп билік еткен болуы мүмкін деп ұсынды, себебі Беде екеуін де Аннаның мұрагерлері деп еске алады. Этельхердің қысқа билігі кезінде Бригильс Доммок епископы қызметін жалғастырды, сондай-ақ Икенде Ботольф монастыры салынды. Бұл орын Рендлшем және Саттон-Ху аймағында орналасқан. Этельхер ағасының жаназасын ұйымдастырған болар, оның бейіті Блайтбургте деп есептеледі.

Винвид шайқасы

655 жылы Этельхер Пендамен бірігіп, Нортумбрияға шабуыл жасады. Стивен Планкетт Этельхердің жақ ауыстыру себебін Пенданың назарын Шығыс Англиядан және оның мемлекетінің қирауынан аудару болды деп санайды. Пенда Нортумбрияға өзінің басшылығымен отыз герцог (немесе корольдік сардарлар) басқаратын әскермен шабуыл жасады, олардың арасында көптеген британдықтар да болды. Ол Освиуді Лоидис аймағындағы Мейс Гайде қоршады, ол сол кезде Регед британдық мемлекетінің ықпал аймасына кірген болуы мүмкін. Освиу оған көптеген қазыналық сыйлықтар ұсынды, Беденің сөзіне сенсек, ол одан бас тартты (ал Historia Brittonum бойынша қабыл алып, таратып берді) – қандай жағдайда болса да Пенда соғыс жасаймын және Нортумбриялықтарды жоямын деп шешті. Освиудің әскері одан әлдеқайда аз болды, бірақ Гвинед патшасы Кадфелдің уэльс әскерлері шайқас алдында орналасқан жерлерін тастап кетті, ал Пенданың одақтасы Дейраның Этельвальд оқиғаның аяқталуын күтіп тұрды. Барбара Йорк айтқандай, "шешуші шайқас" 655 жылдың 15 қарашасында Уинвед өзенінің жағасында болды, оның орны әлі анықталған жоқ. Көп жауған жаңбырдың нәтижесінде Уинвед өзенінің суы көтеріліп, жер суға батқан еді. XII ғасырға жататын Historia Anglorum бойынша, бес англосаксон патшасының өлімі үшін кек қайтарылды: