Кіріспе

Гипотетикалық тіл макроотбасы

Үнді-Тынық мұхиты – 1971 жылы Джозеф Гринберг ұсынған, бірақ қазірде негізсіз деп саналатын гипотетикалық тіл макроотбасы. Ол Жаңа Гвинея және Меланезияның папуа тілдерін, Андаман аралдарының тілдерімен (немесе кемінде Ұлы Андаман тілімен) және Тасмания тілдерімен топтастырды, олардың екеуі де Жаңа Гвинеядан шалқап жатыр. Гринберг тапқан нақты туыстықтар Trans-Жаңа Гвинея тіл отбасының туындылары болып шықты. Соңғы кезде, көбінесе оқшау тіл ретінде қарастырылатын Кусунда тілі (және басқа да жіктемелген жоқ тілдер) Үнді-Тынық мұхиты ұсынысына қосылды. Гринберг 1971 жылғы бастапқы ұсынысына «австралиялық» тілін қоспаған.

Ұсыныс

Индо-Тынық мұхиты аймағы туралы ұсыныс, Жаңа Гвинеяның австронезиялық емес тілдерін Жаңа Гвинеяның шығысы мен батысындағы аралдарда сөйленетін кейбір тілдермен біріктіруді, алғаш рет 1971 жылы Гринберг енгізген. Гринбергтің жақтасы Мерит Руллен Индо-Тынық мұхитын өте алуан түрлі және көне тілдер отбасы деп есептейді, ол австронезиялық тілдерден әлдеқайда ертерек, оңтүстік-шығыс Азиядан болған шамамен 6000 жылдық қоныс аударуды көрсетеді; ол Жаңа Гвинеяда кем дегенде 40 000 жыл бұрын қазіргі адамдар қоныстанғанын, ал мүмкін, одан 10 000-15 000 жыл бұрын да адамдар болғанын айтады. Луиджи Лука Кавалли Сфорца Индо-Тынық мұхиты аймағын 700 тілді қамтитын өте әртүрлі отбасы ретінде қарастырады және оның жасы 40 000 жылдан асып кетуі мүмкін деп санайды.

Қабылдау

Гринбергтің ұсынысы лексикалық ұқсастық пен типологиялық ұқсастықты шамамен бағалауға негізделген және стандартты салыстырмалы әдіспен расталатын кезеңге жетпеген, оның ішінде прототілді қайта құру. Тасмания тілдері жойылып кеткен және нашар куәландырылған, сондықтан көптеген тарихи лингвистер оларды жіктеуге болмайды деп санайды. Роджер Бленч Үнді-Тынық мұхит аймағы туралы ұсынысты мүмкін емес деп қабылдамады, ол "таза лингвистикалық жаттығу деп есептелетін болса да, бұл аймақтағы қисық шашты халықтың барлық аустралиялық емес тілдерін ыңғайлы түрде алып тастады" деп атап өтті. Ол Папуа тілдері мен тарихқа дейінгі кезеңдер туралы онжылдықтар бойы зерттеулер жүргізілгеніне қарамастан, Үнді-Тынық мұхит аймағы әлі де мамандар тарапынан танылмай отырғанын және оның "сенушілердің көзінде ғана бар екенін" жазды. Джордж ван Дрием (2001) былай деп жауап береді: нәсілдік ұғымдар тіл топтамаларына сынсыз қолданыла берді. 1971 жылы Джозеф Гринберг "Океанияның австронезиялық емес тілдерінің басым бөлігі Бенгалия шығанағының батысындағы Андаман аралдарынан оңтүстік-шығыстағы Тасманияға дейін генетикалық жағынан туысқан тілдердің бір тобын құрайды, оларға Үнді-Тынық мұхиты атауы ұсынылады" деген ескі идеяны қайта тірілтті. Бұл гипотеза Финктің 1909 жылғы "Sprachen der ozeanischen Neger" отбасына ұқсас, бұл топ "Индо-Тынық мұхиты" атауы бұрыннан қолданыста болған, оның тамыры физикалық антропологтардың "Пан-Негрито теориясында" (бағ. Скит пен Благден 1906: 2528). Роджер Бленч Үнді-Тынық мұхит гипотезасын "негізінен қырқыраған шашты гипотеза" деп сипаттады. Гринбергтің Үнді-Тынық мұхиты үшін келтірген лингвистикалық дәлелдері сендірмейтін, ал лексикалық көрініс ұқсастықтары мен тілдердің үстірт типологиялық ұқсастықтары тек қана сөйлеушілердің физикалық атрибуттары негізінде жасалған лингвистикалық қатынастар теориясын сендіре алмайды. Гринбергтің еңбегінен бастап, Стивен Вурм Жаңа Гвинея тілдерін жан-жақты зерттеді. Вурмның Транс Жаңа Гвинея тілдер отбасына Гринбергтің Үнді-Тынық мұхитына кіретін тілдерінің шамамен 70 пайызы кіреді, Паули (2008) бұл ұсыныстың жалғыз толық шолуы. Гринберг Индо-Тынық мұхитының тасмания және андаман тілдерінен басқа барлық салаларына Транс-Жаңа Гвинея тілдері кіретінін анықтады. Бұл Гринберг ұсынған ана тілдерінің ана тілдерімен араласуын түсіндіреді, бірақ бұл Транс-Жаңа Гвинея тілдері осы салалардағы басқа отбасылар тілдерімен араласып кеткендіктен, тармақтарды байланыстыратын ана тілдері Гринбергтің барлық папуа тілдері туыс деген ұсынысын қолдамайды.