Кіріспе
Бір нәрсені (немесе біреуді) демеушілік ету – бұл іс-шараны, қызметті, адамды немесе ұйымды қаржылай немесе қызметтер арқылы қолдау. Мұндай қолдауды көрсететін жеке немесе топ демеуші деп аталады.
Sponsoring something (or someone) is the act of supporting an event, activity, person, or organization financially or through the provision of products or services. The individual or group that provides the support, similar to a benefactor, is known as the sponsor.
Анықтама
Спонсорлық – бұл спорт, өнер, ойын-сауық немесе әлеуметтік мақсаттар сияқты белгілі бір нысанға (мүлікке) қолжеткізу үшін төленетін ақшалай және/немесе заттай жарна. Демеушілік алатын нысан (мүлік) коммерциялық емес ұйым болуы мүмкін, бірақ қайырымдылықтан өзгеше, спонсорлықтан коммерциялық пайда алу күтіледі. Спонсорлық көбінесе танымалдықты арттырып, бренд құруға және сатып алуға ынталандырады, алайда ол жарнамадан ерекшеленеді. Жарнамадан айырмашылығы, спонсорлық нақты өнімнің сипаттамаларын көрсетуге мүмкіндік бермейді. Сондай-ақ, спонсорлық жеке өзі жеткіліксіз, оған қосымша қолдау шаралары қажет.
Теориялар
Коммерциялық демеушіліктің тұтынушылар аудиториясына қалай әсер ететінін түсіндіру үшін психологиялық және коммуникациялық теориялар пайдаланылды. Көптеген теориялар бренд (демеуші) пен шара (демеу алатын тарап) демеушілік арқылы естелікте байланысады деген пікірді қолдайды, нәтижесінде бренд туралы ойлау шарамен байланысты ассоциацияларды тудыруы мүмкін. Корнвелл, Уикс және Рой (2005) коммерциялық демеушіліктің әсерін түсіндіруге қолданылған теориялардың кең ауқымды шолуын жариялады. Демеушілік саласындағы ең көп кездесетін нәтижелердің бірі – демеуші мен демеу алатын тарап арасындағы логикалық үйлесім болғанда ең жақсы нәтижелерге қол жеткізіледі, мысалы, спорттық бренд спорттық шараны демеулесе. Алайда, Корнвелл және оның әріптестерінің зерттеулері логикалық байланысы жоқ брендтер де, кем дегенде есте сақтау тұрғысынан, демеушілік негізін аудиторияға түсіндірсе, пайда көре алатынын көрсетті.
Санаты
Сериалдың демеушісі – демеушіліктің ең жоғары деңгейі болып табылады. Көбінесе, серия атауына (мысалы, NASCAR Cup Series) демеушінің аты мен логотипі енгізіледі. Бұл деңгей компанияларға бірдей бизнесте жұмыс істейтін басқа компаниялардың демеушілері арасындағы қатысу мәселесінде шешуші дауыс беруге, командаларды, команда мүшелерін, ойыншыларды, жаттықтырушыларды және жарнамалық шараларды өткізу үшін санкция беруші ұйымды пайдалануға басымдық құқығын, спорттық іс-шараға арналған барлық ресми шараларға қатысу құқығын, команда атынан жүргізілетін барлық іс-шараларда міндетті түрде атауды, қаржылық қолдауымен жасалған фильмдер мен телебағдарламалардың титрлерінде демеушінің атын көрсетуді, логотиптер мен баннерлерді орналастыруды қамтамасыз етеді. Көбінесе, әрбір қатысушының көзге түсетін бөлігіне (форма, жарыс машинасы, жарнама тақтасы) жапсырма немесе стикер орналастырылуы немесе киілуі қажет, тіпті олардың жеке демеушісі серия демеушісімен тікелей бәсекелессе де. Атау демеушісі – бұл іс-шараны ұйымдастыру мен өткізуге компанияның ең маңызды үлесін білдіреді. Мұндай демеушінің аты көбінесе жарыс, команда, жеке спортшылар атауымен бірге қолданылады және олармен байланысты болады (мысалы, атау демеушісінің логотипі стадион немесе трассаның әртүрлі жерлерінде орналастырылады – ішкі алаңдағы шөпке немесе асфальтқа, қабырғаларға, алаңдағы әртүрлі орындарға, алаңның шетіндегі жарнама тақталарына және т.б., автожарыс іс-шарасының ресми аты немесе американдық футбол колледжінің ойынының аты). Атау демеушісі болған жағдайда, бас демеуші лауазымы бос қалуы мүмкін. Бас демеуші – ең ірі үлес қосушы (атау демеушісі болмаған жағдайда – әдетте, барлық демеушілік қаражаттың 50% астам бөлігін құрайды) және осыған байланысты жарыстың имиджін пайдалану және кең медиа жарияланым құқығын алады. Қажет болған жағдайда, бас демеуші статусына белгілі бір санаттар бойынша қосымша бас демеушілер, сондай-ақ негізгі демеушілер қосылуы мүмкін. Команда демеушісі жеке командаларға қаржылай көмек көрсетеді. Берілген қаржы көлеміне байланысты (негізгі демеушіге қарағанда екінші демеушіге қарағанда) орналасу ауданы мен көзге түсетін орны анықталады. Кейде команда демеушісі негізгі және екінші демеуші рөлінің арасында ауыса алады. Бұл көбінесе үлкен аумақты аралап жүретін автожарыс командаларында кездеседі. Команда демеушісі өзінің филиалы бар аймақта жарыста негізгі демеушілік рөлді атқара алады, мысалы, дүкендер желісінде. Ал басқа аймақта, онда олардың өкілдігі аз немесе мүлдем жоқ немесе заңмен сатуға тыйым салынған (мысалы, алкоголь немесе темекі өнімдері) жағдайында, бұл демеуші екінші демеушілік рөлді атқара алады немесе тіпті жарыс машинасына орналастырылмауы мүмкін. Ресми демеуші – жиналған қаражаттың белгілі бір бөлігін (20-25%) беретін демеуші. Әдетте, мұндай мәртебе санат бойынша беріледі ("ресми сақтандыру серіктесі", "ресми автокөлік серіктесі" және т.б.). Техникалық демеуші – спорттық іс-шараларды ұйымдастыруға тауарлар мен қызметтерді (мысалы, медициналық жабдық, фитнес, көлік және тұру шараларын ұйымдастыру) ішінара немесе толық төлеу арқылы көмектесетін демеуші. Қатысушы демеуші – демеушілік жарнасының мөлшері жиналған қаражаттың 10% аспайтын компания. Ақпараттық демеуші – бұқаралық ақпарат құралдары арқылы ақпараттық қолдау көрсететін, PR-шаралар, бірлескен іс-шаралар және т.б. ұйымдастыратын ұйым.
Informational sponsor is an organization that provides informational support through media coverage, conducting PR actions, joint actions, etc.
Негізгі қағидалар
Барлық демеушілік демеуші мен демеушілік алатын тарап арасындағы шарттық міндеттемелерге негізделуі керек. Демеушілер мен демеушілік алатын тараптар демеушілік келісімнің барлық жақтарына қатысты күтілетін нәтижелерді анықтау үшін барлық басқа да қатысушы серіктестермен нақты шарттар мен талаптарды белгілеуі керек. Демеушілік осы ретінде анық көрінуі тиіс. Демеушілік шарттары мен жүргізілуі демеушілікке қатысқан барлық тараптар арасындағы сенімділік пен адалдық принципіне негізделуі керек. Сатылатын нақты құқықтар туралы түсініктілік болуы керек және олардың құқық иесінен демеушілікке қолжетімді екені расталуы керек. Демеушілік құқықтарын ұсынатын тараптар, олармен келісімшарт жасасқан демеушінің лайықтылығын шешуге толық құқылы.
Сату
Спонсорларды сату циклі көбінесе үзақ процестен тұрады, ол перспективаларды зерттеу, компанияның бизнес мақсаттарына сәйкес келетін жеке ұсыныстар жасау, компания ішінде дұрыс байланыстарды табу, көптеген адамдардың қолдауын алу және соңында артықшылықтар/бағаны келісуден құралады. Кейбір сатылымдар бір жылға дейін созылуы мүмкін, сатушылар әрбір компанияны потенциалды спонсор ретінде қарастырып зерттеуге 1–5 сағат жұмсайды.
Леверидж және белсендіру
Бұл көптеген демеушілік кәсіпкерлері қолданатын терминдер, олар демеушінің демеушілік келісімшартының шарттарына сәйкес берілген мүмкіндіктерін қалай пайдаланатынын көрсетеді. Weeks, Cornwell және Drennan (2008) «леверингті» — «демеуші мен демеу алған тарап арасындағы байланыстың коммерциялық әлеуетін пайдалану үшін қосымша маркетингтік коммуникацияларды қолдану әрекеті» деп анықтаған, ал «активацияны» — «демеушілік аудиториясының спонсормен араласуын, қатысуын немесе өзара әрекеттесуін ынталандыратын коммуникациялар» деп түсіндіреді. Активацияға жұмсалатын қаржы демеушілік етілген активке төленген құқық ақысынан асып түседі және көбінесе құқық ақысынан әлдеқайда жоғары болады. IEG болжамы бойынша, 2018 жылы әлемдік демеушілік шығындары 4,5 пайызға өсіп, 65,8 миллиард долларға жетеді, оның ішінде Солтүстік Америкада 24,2 миллиард доллар (2017 жылғы 24,1 миллиард доллардан 4,5% өсім). Еуропа – демеушілік шығындарының ең ірі көзі, 2014 жылы ЕО-ға мүше елдерде 26,44 миллион еуро (29 миллион АҚШ доллары) жұмсалды, одан кейін Солтүстік Америка және Азия-Тынық мұхиты аймақтары. 2010 жылы Орталық және Оңтүстік Америкадағы өсім күтілгендей болмады – 3,8 пайыз, ал болжам 5,7 пайызды көрсеткен. 2010 жылғы әлем чемпионаты аяқталғаннан кейін демеушілік белсенділігі күшейе бастауы керек, сондықтан аймақ Солтүстік Америкадан тыс демеушілік қаражатының ең жылдам өсіп жатқан көзі болады деп күтілуде, 2011 жылға арналған өсім көрсеткіші 5,6 пайызды құрайды. Ұлыбританияда өнімді орналастыруға қатысты телеиндустрия заңнамасының жеңілдетілуі телебағдарламаларды демеушілік етудің аз, бірақ тұрақты өсуіне әкелді. Алайда, британдық спорт командалары мен ойыншыларын коммерциялық демеушілік ету – миллиардтаған фунт стерлингтік индустрия. Мысалы, Adidas 2014 жылы 750 миллион фунт стерлингтің (1,1 миллиард АҚШ долларынан астам) кепілдік берілген ең төменгі құнымен Манчестер Юнайтедтің формасын спонсорлыққа алып, жеткізушісі болды. IEG мәліметінше, соңғы екі-үш онжылдық бойында демеушіліктің өсім қарқыны жарнама және сату акцияларынан жоғары болады.