Кіріспе

Көпжақты қарусыздану форумы

Қарусыздану жөніндегі конференция (ҚЖК) – қару-жарақтарды бақылау және қарусыздану келісімдерін келісу мақсатымен халықаралық қауымдастық құрған көпжақты қарусыздану форумы. Конференция Женевадағы Palais des Nations-те орналасқан және жыл сайын үш жеке сессияда жиналады.

Тарих

Конференция 1979 жылы халықаралық қауымдастықтың қарусыздану бойынша жалғыз көпжақты келіссөздер алаңы ретінде Қарусыздану комитеті болып құрылған.

Біріккен Ұлттар Ұйымымен қарым-қатынас

Конференция Біріккен Ұлттар Ұйымынан ресми түрде тәуелсіз. Дегенмен, ол ресми түрде БҰҰ ұйымы болмаса да, түрлі жолдармен оған байланысты. Біріншіден, Біріккен Ұлттар Ұйымының Женевадағы кеңсесінің бас директоры Конференцияның Бас хатшысы қызметін атқарады. Бұдан өзге, Конференция өз ішкі қағидаларын және күн тәртібін қабылдаса да, Біріккен Ұлттар Ұйымының Бас Ассамблеясы Конференцияға нақты тақырыптарды ұсынуға бағытталған қарарлар қабылдауы мүмкін. Соңында, Конференция жыл сайын немесе қажет болған жағдайда одан да жиірек Бас Ассамблеяға өз қызметі туралы есеп береді. Біріккен Ұлттар Ұйымының қарусыздандыру жөніндегі істер жөніндегі кеңсесінің Женевадағы Конференция хатшылығы және Конференцияға қолдау көрсету бөлімі, халықаралық қауымдастықтың қарусыздандыру жөніндегі жалғыз көпжақты келіссөздер алаңы – Қарусыздандыру жөніндегі конференцияға ұйымдастыру және мазмұндық қолдау көрсетеді.

Конференцияның жұмысы

Бастапқыда Конференция және оның алдыңғылары өздерінің мандаттарын сәтті орындады. Олар көптеген қару-жарақтарды бақылау туралы келісімдерді әзірлеуде маңызды рөл атқарды: ең бастысы, Ядролық қаруды таратпау туралы шарт (1968), Биологиялық қару туралы конвенция (1972), Химиялық қару туралы конвенция (1993) және Ядролық сынақтарға толық тыйым салу туралы шарт (1996). Алайда, бұл органның жұмысы он жылдан астам уақыт бойы тоқтап қалды, себебі мүшелер Ядролық сынақтарға толық тыйым салу туралы шарт қабылданғаннан кейін жұмыс бағдарламасы бойынша келісе алмады. Қиындықтар негізгі қатысушылар арасындағы шиеленіскен қарым-қатынас, мүшелер арасындағы мәселелерді басымдыққа қоюдағы келіспеушіліктер және кейбір елдердің бір саланың табысын басқа салалардағы табысқа байланыстыруға тырысуы болды. 2009 жылы Конференция бірнеше жұмыс тобын құрып, Конференцияның құзыретіне жататын түрлі тақырыптарды қарастырды. Бұл топтар ядролық қару үшін бөлінетін материалдарды өндіруге тыйым салатын келісімді келіссөздер жүргізу, ядролық қаруды азайту үшін нақты қадамдар жасау, ғарыштағы қару жарысының алдын алу және теріс қауіпсіздік кепілдіктері мәселелеріне назар аударды. Конференцияның жалпы жұмыс істемеуіне және оның мүшелерінің шектеулі санына байланысты, 2017 жылғы Ядролық қаруды тыйым салу туралы шарт бойынша келіссөздер Конференцияда емес, Біріккен Ұлттар Ұйымында өтті.

Мүшелік

Қазіргі уақытта конференция 65 ресми мүшеден тұрады, олар әлемнің барлық аймақтарын және барлық белгілі ядролық қаруға ие мемлекеттерді ұсынып тұр. Бұдан өзге, мүшелер конференцияның пленарлық мәжілістеріне дайындық жасау және оларда өкілдік етуді жеңілдету үшін бірнеше бейресми аймақтық топтарға біріккен.