Кіріспе

1947 жылы түсірілген Чарли Чаплиннің "Месье Верду" фильмі – 1947 жылғы американдық қара комедиясы. Бұл фильмді Чарли Чаплин түсірген және оның өзі басты рөлде ойнайды, ол серийлі кісі өлтіруші Анри Дезире Ландрудан шабыттанған, әйелін өлтіретін көп әйелді күйеу ретінде бейнеленеді. Фильмде Марта Рей, Уильям Фроули және Мэрилин Нэш сияқты актерлер де ойнайды. Фильмде банк кассирі үш он жылдық еңбек еткеннен кейін жұмыстан босатылады. Жұмыссыз ер адам әйеліне және баласына қаржылық көмектесуге міндетті. Ол бай жесірлермен заңсыз некеге тұрып, оларды бірінен соң бірін өлтіреді. Бірнеше жыл өткен соң, ол банкрот болып, отбасын жоғалтады. Ескі танысымен кешкі ас ішкенде, оны құрбандарының бірінің туыстары таниды. Ол кісі өлтіргені үшін сотталып, өлім жазасына кесіледі, бірақ оның салыстырмалы түрде аз құрбандарын пайда үшін жүргізілген соғыстарда қаза тапқан миллиондаған адамдармен салыстырады. Фильм қылмыскердің өлім жазасын атқаруға баруымен аяқталады.

Сюжет

Генри Верду отыз жыл банкте кассир болып жұмыс істеді, содан кейін жұмыстан босатылды. Әйелі мен баласын асырау үшін, олардың мүгедек арбада отыруын қамтамасыз ету үшін, ол бай жесірлерге үйлену және оларды өлтіру бизнесіне кіріседі. Куве отбасы Тельма Куве барлық ақшасын алып, "Варнай" деген ер адамға үйленгеннен кейін екі аптадан соң жоғалып кеткенде күдік тудырады, оны олар тек суретінен ғана таниды. Верду (Чаплин) Тельма Куве үйін сатуға дайындалып жатқанда, жесір Мари Гроней (Изобель Элсом) келеді. Верду оны тағы бір "бизнес" мүмкіндігі ретінде көріп, оны әсер етуге тырысады, бірақ ол бас тартады. Келесі апталарда Верду гүл сатушы қызға (Барбара Слейтер) Гронейге гүлдерді қайта-қайта жіберуді тапсырады. Инвестиция үшін ақша қажет болғандықтан, Верду, М. Флорей ретінде, Лидия Флорейге (Маргарет Хоффман) барады және ол өзінің жоқ күйеуі екеніне сендіреді. Ол инженерлік жұмысының оны ұзақ уақытқа кетіргеніне шағымданады. Сол түні Верду оны ақшасы үшін өлтіреді. Нағыз әйелі мен олардың досы, жергілікті химикпен бірге кешкі ас ішкенде, Верду одан жануарларды ауырсынусыз жою үшін жасаған дәрісі туралы сұрайды. Химик формуласын түсіндіреді және жергілікті фармацевтикалық кеңес оны тыйым салғаннан кейін оны жасауды тоқтатуға мәжбүр болды, сондықтан Верду дәріні қайта жасауға тырысады. Біраз уақыттан соң Верду қызды (Мэрилин Нэш) жаңбырдан қорғану үшін есіктің алдында табады және оны үйіне алып келеді. Ол қыздың түрмеден жаңа ғана босатылғанын және баруға еш жері жоқ екенін білгенде, ол жаңадан жасаған уытымен араластырылған шараппен оған кешкі ас дайындайды. Шарапты ішпес бұрын, ол оған мейірімділігі үшін алғыс айтады және түрмеде болғанда қайтыс болған күйеуі туралы әңгімелейді. Ол күйеуінің мүгедек екенін және оны одан да жақын сезінгенін айтқаннан кейін, Верду шарапта тығын бар деп ойлап, оны уланбаған шарапқа ауыстырады. Ол оның зұлым ниетін білмей кетеді. Верду Аннабель Боньорды (Марта Рей) өлтіруге бірнеше рет тырысады, ол Вердусты жиі саяхатта болып тұратын теңіз капитаны Боньор деп санайды, оның ішінде қайықпен жүзу кезінде мойнын қысып өлтіру және уланған шарап беру арқылы, бірақ ол өлімнен бірнеше рет құтылып, тіпті оны сезбейді, сонымен бірге Вердусты қауіпке немесе өлімге жақын алып келеді. Темірде Гроней Вердудың гүлдерінен жұмсарып, оны өз үйіне шақырады. Ол оны үйленуге көндіреді, ал Гронейдің достары Вердустың наразылығына қарамастан, үлкен той өткізеді. Күтпеген жерден Аннабелла Боньор тойға келеді. Үрейленген Верду көрінбеу үшін ауруға шалдыққандай болып, соңында тойдан қашып кетеді. Екінші дүниежүзілік соғысқа дейінгі жылдары еуропалық нарықтар құлдырады, соның салдарынан банктер банкротқа ұшырады, Верду банкрот болады. Экономикалық дағдарыс Еуропа бойынша фашизмнің өркендеуіне әкеледі. Бірнеше жылдан кейін, 1937 жылы, Испанияда Азамат соғысы жүріп жатқанда, қазір жақсы киінген және сәнді қыз Вердуны Париждің көше бұрышында тағы да кездестіреді. Ол оны жоғары деңгейдегі мейрамханада кешкі асқа шақырады. Қыз бай қару-жарақ өндірушісіне үйленген, бірақ оны сүймейді. Верду отбасын жоғалтқанын айтады. Мейрамханада Куве отбасының мүшелері Вердуны таниды және оны қууға тырысады. Верду оларды тергеушілер ұстап алмастан бұрын аты-жөні белгісіз қызбен қоштасуға үлгереді. Вердуның қылмысы ашылып, ол кісі өлтіргені үшін сотталады. Сотта ол өкініш білдірмейді, керісінше, әлем қатаңдап өлтірушілерді қолдайды, ал қазіргі заманғы қару-жарақ жасаушылармен салыстырғанда ол тек әуесқой екенін айтады. Кейіннен, оны гильотинаға алып барар алдында, журналист (Герб Вигран) одан моральдық сабақ бар оқиғаны сұрайды, бірақ ол оны жоққа шығарып, оның өлтірген бірнеше адамды соғыста өлтірген көптеген адамдардан кем емес деп жауап береді, "Соғыстар, қақтығыстар - бұл барлық бизнес. Бір кісі өлтіру - зұлымдық, миллиондаған адам - батырлық. Сандар қасиетті, жақсы досым!" Оның өлімге әкеліну алдындағы соңғы қонағы - дін қызметкері (Фриц Лейбер). Оны гильотинаға алып бара жатқан күзетшілер оған темекі ұсынады, ол бас тартады, содан кейін бір стакан ром ұсынады, ол да бас тартады, бірақ содан кейін ойынан қайтады. Ол: "Мен ешқашан ромның дәмін татқан емеспін", - деп, стаканды бірден ішіп қояды, ал дін қызметкері күзетшілер оны алып кеткенде латын тілінде дұға оқуды бастайды, фильм осы сәтте аяқталады.

Қабылдау

Бұл Чаплиннің кейіпкері өзінің әйгілі "Трамп" кейіпкеріне ешқандай ұқсастығы жоқ алғашқы көркем фильмі болды ("Ұлы диктатор" фильмінде Трамп болмаған, бірақ оның "еврей шаштаразы" кейбір ұқсастықтарды сақтаған). Екінші дүниежүзілік соғыс аяқталғаннан кейін Атлант мұхитының екі жағында көптеген фильмдер пайда болды, оның ішінде 1946 жылғы "Өмірдің ең жақсы жылдары", "Бұл керемет өмір" және "Өмір мен өлім туралы" фильмдері, көптеген адамдардың жақындарын жоғалту тәжірибесіне ден қойып, біршама жұбаныш сыйлады. Ал "Мсье Верду" фильмі өзінің қылмыстарын жасауында өзін ақтауға тырысатын кісі өлтірушіні басты кейіпкер етіп, кешірімсіз қараңғы тонға боялған. Осы себепті ол Америкада көрсетілген кезде жақсы қабылдамады. Одан бөлек, Чаплиннің танымалдылығы мен беделі фильм шығар алдында көптеген жанжалдар мен саяси даулардың салдарынан қайта орнамасқан зақымдарға ұшырады. Фильмнің әлемдік тұсаукесері 1947 жылдың 11 сәуірінде Нью-Йорктегі Бродвей театрында өтті. Чаплин фильмді насихаттау кезінде баспасөз тарапынан ерекше жаулыққа ұшырады, сондай-ақ оның қысқа мерзімді көрсетілімінде бірнеше бойкоттар ұйымдастырылды. The New York Times газетінің сыншысы Босли Кроутер фильмнің көп бөлігінің "керексіз баяу" екенін айтса да, Чаплиннің "ойнауы өте шебер және оған көмектескендер, әсіресе Мисс Рей, өте жақсы ойнаған" деді. Теннесси штатының Мемфис қаласындағы цензуралық комиссия "Мсье Верду" фильмін толығымен тыйым салды. Фильмді насихаттау мақсатымен өткен баспасөз конференциясында Чаплин баспасөз өкілдерінен "Қырқыла беруге болады" деген сөздермен сұрақтарды қабылдады. Ричард Коу The Washington Post газетінде "Мсье Верду" фильмін "батыл, керемет және қызықты" деп мақтады. Джеймс Эджи де фильмді жоғары бағалап, оны "үлкен поэма" және "біздің заманымыздың ең қажетті туындыларының бірі" деп атады. Эвелин Во фильмде "жағымсыз хабар бар" деп ойлағанын айтса да, "Мсье Верду" фильмін "таң қалдыратын және жетілген өнер туындысы" деп бағалады. Фильм Францияда танымал болды, оны 2 605 679 адам көрді. 1948 жылы Париж тұрғыны және банк қызметкері Верду Чаплинге қарсы сотқа жүгінді, оның әріптестері фильмнің жарнамасы кезінде оның аты үшін оны мазақтағанын айтты. Фильмнің коммерциялық сәтсіздігіне қарамастан, ол 1947 жылғы "Үздік түпнұсқа сценарий" номинациясына ие болды. Сонымен қатар, ол Ұлттық киносыншылар кеңесінің "Үздік фильм" сыйлығын және Bodil сыйлығын "Үздік американдық фильм" номинациясы бойынша жеңіп алды. Шығарылғаннан бері өткен жылдарда "Мсье Верду" фильмінің беделі артып келеді. 2008 жылы француз журналы Cahiers du cinéma ұйымдастырған "100 ең ұлы фильм" тізімінде фильм 63-орынды иеленді.