Кіріспе

Екінші дүниежүзілік соғыс аяқталғаннан кейін Польшаның халықаралық шекарасының орналасуы үлкен өзгерістерге ұшырады. 1945 жылы нацистік Германия жеңілгеннен кейін Одер-Найс сызығы оның батыс шекарасы болды, соның нәтижесінде Германиядан алынған жерлер Польшаға қосылды. Керзон сызығы оның шығыс шекарасы болды, соның нәтижесінде Шығыс шекаралық аймақтары Совет Одағына берілді.

Шешім

Бұл шешімдер 1943 жылғы Тегеран конференциясында одақтастар алғаш қабылдаған шешімдермен сәйкес келеді, онда Кеңес Одағы 1920 жылы британдық сыртқы істер министрі лорд Керзон ұсынған шекараны мойындауды талап етті. Иосиф Сталин осы кеңестік позицияны 1945 жылдың ақпан айында Франклин Д. Рузвельт және Уинстон Черчилльмен Ялта конференциясында қайталады, бірақ Германияның жеңіліске қадам басқан тұсында бұл талап әлдеқайда күштірек болды. Жаңа шекаралар 1945 жылдың тамызында Потсдам конференциясында Сталин ұсынғандай нақты бекітілді, ол сол кезде Шығыс Орталық Еуропаның барлық аймағын бақылауда ұстады. Мәскеудің қолдауымен құрылған Польша үкіметі Польшаның Екінші Республикасының ірі аумақтарын Кеңес Одағына өткізді, және бұл аумақтар бүгінде Литва, Беларусь және Украинаның құрамына кіреді. Польшаға Одер және Нейсе өзендерінің шығысындағы германиялық аймақтар берілді (Қайтарылған аумақтарға қараңыз), Германиямен бейбіт келісімге қол жеткізуге дейін. Бірақ ешқашан бейбіт келісім өткізілмегендіктен, Германия бұл жерлерден тиімді түрде бас тартты.

Халықтың көшірілуі

1945-1946 жылдардағы поляк және неміс халқының қоныс аударуы миллиондаған адамды қамтыды. Польшаның 1919-1939 жылдардағы аумағы шамамен 386,000 км² құрады. Бірақ 1947 жылдан бастап Польшаның аумағы шамамен 386,000 км²-ға дейін қысқартылды, нәтижеде ел аумағының бір бөлігінен айырылды. Бұл айырмашылық шамамен Чехияның аумағына тең, алайда Польша 1939 жылғы шекараларымен салыстырғанда Балтық теңізіндегі жағалау сызығын ұзартуға қол жеткізді. Сонымен қатар, Германияның бұрынғы шығыс аумақтарындағы инфрақұрылым Совет Одағына өткен аумақтардағыдан жақсы дамыған еді.

Нәтиже

1939 жылы Польшаға нацистік-советтік басқыншылығы кезінде Қызыл Армия басып алған Крессинің соғысқа дейінгі шығыс польшалық аумақтары (Бялысток аймағын қоспағанда) жаңа польшалық коммунистік үкімет тарапынан КСРО-ға берілді және олардың көптеген польшалық тұрғындары күштеп шығарылды. Польшаның эмигранттық үкіметі шақырылмаған Потсдам келісімі нәтижесінде Польша шығыстағы соғысқа дейінгі аумақтарының 45%-ын жоғалтты, оның ішінде 12 миллионнан астам азаматы болды, олардың 4,3 миллионы польша тілінде сөйлегендер еді. Бүгінде бұл аумақтар тәуелсіз Беларусь, Украина және Литваның құрамына кіреді. Соғыстан кейін Польшаға батысқа қарай әлдеқайда кішігірім аумақтар берілді, соның ішінде соғысқа дейінгі Данциг еркін қаласы және Германияның бұрынғы аумағы, Одер-Нейссе сызығының шығысында, Шығыс Пруссияның оңтүстік бөлігі мен Померанияның көп бөлігі, Неймарк (Шығыс Бранденбург) және неміс Силезиясы. Бұдан өзге, Польша Потсдам келісіміне сәйкес Узедом аралындағы Свинемунде (қазіргі Świnoujście) қаласын және Одер өзенінің батыс жағалауындағы Штеттин (қазіргі Штецин) қаласын алды. Сондықтан, бұл аумақтар сол кезде Германияның Кеңес оккупациялық аймағының немесе кейіннен құрылған Шығыс Германияның құрамына кірмеді. Өз үйлерінде қалған немесе үйлеріне оралған неміс халқы, осы қайта жаратылған аумақтар (ресми термин) Орталық Польшадан келген поляктармен және шығыс аймақтардан, сондай-ақ Орталық Польшадан шығарылған поляктармен қоныстандырылмас бұрын күштеп шығарылды. Польшаның шекарасы, Белосток қаласын қоспағанда, Екінші дүниежүзілік соғыста Германияның Ресейге тиген аумақтарының шекарасына ұқсас болды. Бұл Curzon сызығы деп аталады. 1938 жылдың соңында Польшаға қосылған Транс-Ользаның шағын аумағы Сталиннің бұйрығымен Чехословакияға қайтарылды.