Кіріспе

Жаңа Зеландияға қоныс аударған Фредерик Эдвард Мэннинг (5 шілде 1812 – 25 шілде 1883) – Жаңа Зеландияның алғашқы қоныс аударғандарының бірі, жазушы және Туған жерлер сотының судьясы. Ол "Пакеха маори" деген псевдониммен екі кітап жариялады.

Ерте өмір

Манинг Ирландияның Дублин округіндегі Джонвилл қаласында, орташа дәулетті, протестант англо-ирландтық ата-ананың тұңғыш ұлы болып дүниеге келді. Оның әкесі Фредерик Манинг 1824 жылы әйелі мен үш ұлымен бірге шаруашылықпен айналысу үшін Ван Димен жеріне көшті. Жас Манинг шебер дала адамы болды және өзінің алты фут үш дюймдік бойына сай физикалық күшін арттырды. 1829 жылы әкесі Хобартта кеден қызметкері болып тағайындалды және отбасымен бірге сол жерге көшті. Манингтің сол кездегі танымал "Қара желіге" қатысқаны және кем дегенде "Қара соғыстың" бір бөлігін көргені мүмкін. Кейінірек ол өмірінде бұл кезең туралы көп айтқан жоқ. Осы оқиғалар оның Хобартты тастап кетуіне ықпал еткен болуы мүмкін. 1832 жылы Фредерик Тасманияның солтүстігіндегі шалғайдағы бекетті басқару үшін үйден кетіп қалды. Ұзақ өтпей, Фредерик Жаңа Зеландияда өзін бақытты табуға бел буды.

Жаңа Зеландия

Манинг 1833 жылғы 30 маусымда 22 жасында Хокианга аймағына келді және Ngāpuhi Māori тайпасының арасында өмір сүрді. Манингтің дене бітімі мен бойының ұзындығы, сондай-ақ айтарлықтай жақсы мінезінің арқасында ол тез арада тайпаның құрметіне ие болды. Ол Pākehā Māori (еуропалықтан маори болып кеткен) ретінде танылды және оның Жаңа Зеландияға келгені оның "Ескі Жаңа Зеландия" кітабының алғашқы тарауларында баяндалады. 1837 жылы ол меншігін сатып, Хобартқа оралды. 1839 жылы наурыз айында Хокиангаға қайта оралып, қыркүйек айында Вириникаи өзенінің сағасындағы Оноке шаруашылығына 200 акр (0.8 км²) жер сатып алды. Ол сол жерде үй салды, ол 2004 жылы өртенгенге дейін тұрды. Маори әйелін, Моэнгароаны, Ngāpuhi тайпасының Те Хикуту руынан алды, және олардың Сюзан, Мария Амина, Хаураки Херевард және Мэри деген төрт баласы болды. 1840 жылы Манинг Уайтанги шарты туралы кеңесулерде аудармашы болып жұмыс істеді және жергілікті маорилерге оған қол қоймауға кеңес берді. Оның шартына қарсылығының басты себебі – ол маорилермен Еуропа өркениетінің шектеулерінен қашу үшін қоныстанған еді. Ол еуропалық үлгідегі заңның енгізілуі өмір салтына және кәсіпкерлік саудасына кедергі келтіреді деп қорқып жүрді. Ол маорилерді еуропалық отарлаудың олардың мәртебесін төмендететіні туралы ескертті. Губернатор Уильям Хобсон маорилерге британдық заң болмаса, маори құқықтарын ескермейтін, пайдакүнемді еуропалықтар олардың барлық жерлерін тез арада басып алатынын айтты. Манингтің "Ескі Жаңа Зеландия" кітабының бір бөлігі – еуропалық билік орнағанға дейін болған бостандықтың жоғалғанына арналған ағым. 1845–1846 жылдары Жаңа Зеландия соғыстары кезінде ол маорилерге ықпалын пайдаланып, отарлаушылардың игілігі үшін араласты. Ол сондай-ақ үкіметтің маори жақтастарына қажетті жабдықтарды ұйымдастырды. Алайда ол өзінің екінші кітабын, "Жаңа Зеландияның солтүстігінде бас Хекеге қарсы соғыстың тарихы" кітабын, үкіметке қарсы күрескен басты қарсыластардың бірі болған Хоне Хекедің қияли жақтасының көзқарасынан жазды. Манинг тіпті Хоне Хекемен бірге Тамати Вака Нене одақтастарының бірі, Хокианга басшысы Макоаре Те Таонайға қарсы Те Аху Аху шайқасында соғысқан болуы мүмкін. Бірақ бұл күмәнді көрінеді, өйткені ол соғыстың соңында үкімет пен Вака Нене жағында болған. 1850 жылдары Манинг негізінен ағаш және қызылша саудасымен айналысты. 1860 жылдардың басында ол кәсіби қызметтен бас тартты. 1865 жылы ол мемлекеттік қызметке қабілетті Жергілікті сот судьясы болып кірді, онда оның маори тілі, әдет-ғұрыптары, салт-дәстүрлері және мінез-құлқы туралы теңдесі жоқ білімі пайдалы болды.

Кейінгі өмірі

Манинг 1876 жылы зейнетке шықты, бірақ 1881 жылы Таупода өткен маңызды жер дауының тыңдалуына көмектесті. Соңғы жылдары ол балаларынан шеттенді. 1882 жылдың қарашасында ол операция жасату үшін Лондонға барды, бірақ 1883 жылдың 25 шілдесінде қатерлі ісіктен қайтыс болды. Оның өтініші бойынша денесі Жаңа Зеландияға қайтарылып, 1883 жылдың желтоқсан айында Оклендтегі Симмондс көшесіндегі зиратқа жерленді. Манинг ең алдымен екі кішкентай кітабының авторы ретінде танылады: "Ескі Жаңа Зеландия" және "Жаңа Зеландияның солтүстігіндегі бас Хекеге қарсы соғыстың тарихы". Екі кітап та көп рет қайта басылып, Жаңа Зеландия әдебиетінің классикасына айналды.