Кіріспе

Аңыздағы фондық ақпарат; төрт риторикалық стильдің бірі. Аңыздың баяндамасы, қазір көбінесе жай ғана баяндама деп аталады, – бұл оқиға немесе аңыз ішіндегі фондық ақпаратты енгізу. Бұл ақпарат оқиғаның орны, кейіпкерлердің өмірі, бұрынғы оқиғалар, тарихи жағдай сияқты мәліметтерді қамтуы мүмкін. Әдебиетте баяндама, аңызға енгізілген баяндамалық мәтін түрінде кездеседі.

Демпингке әкеп соқтыратын

Ақпараттық шөгінді (қазір көбірек қолданылатын, infodump) – автордың сюжетті әрі қарай дамыту үшін қажет деп санайтын маңызды ақпаратты бірден көп беруі. Бұл повестьте жаман тәжірибе, ал диалогта қолданғанда тіпті нашар. Ақпараттық шөгінді кейбір жағдайларда тиімді болуы мүмкін, бірақ көбінесе сюжетті баяулатып, оқырмандардың оқиғаға толыққанды енуіне кедергі келтіреді. Экспозиция ең жақсы жағдайда автордың тек қана қажетті ең төменгі деңгейдегі ақпаратты ұсынып, оқырмандарға өздері ашуға мүмкіндік беруімен жұмыс істейді.

Тікелей емес әсер/оның ішінде

Кешіктірілген экспозиция, кейде жасырын экспозиция деп те аталады, – оқиға өтетін әлем туралы негізгі ақпаратты оқырманға біртіндеп жеткізу арқылы әлем құрудың бір тәсілі. Мақсаты – автор құрастырып жатқан әлем туралы оқырмандарды ең болмаса байқамай-ақ хабардар ету. Бұл әртүрлі жолдармен жасалуы мүмкін: диалогтар, флэшбэктер, кейіпкерлердің ойлары немесе баяндаушының оқиғаны айтуы арқылы. Кешіктірілген экспозиция әңгіме айтуда әрдайым кездесетін нәрсе, бірақ қазіргі әдебиетте бұл техника алғаш рет Рудьярд Киплингтің шығармаларында нақты анықталды. "Жұңғар кітабы" сияқты Үндістандағы оқиғаларында Киплинг батыс оқырмандарының сол елдің мәдениеті мен ортасы туралы білімі жетпеуіне тап болды, сондықтан ол мысалдар арқылы түсіндіру тәсілін бірте-бірте дамытты. Бірақ бұл, Киплингтің ғылыми-фантастикалық әңгімелерімен салыстырғанда, салыстырмалы түрде нәзік болды, онда ол осы тәсілді әлдеқайда айқын және қажетті түрде қолданды, кез келген оқырманға беймәлім, толығымен фантастикалық әлемді түсіндіру үшін – "Түнгі поштамен" (1905) повесінен бастап, оның Әуелік Бақылау кеңесі әлемінде. Киплингтің шығармалары басқа ғылыми-фантастика жазушыларына да әсер етті, әсіресе "Ғылыми фантастиканың деканы" атанған Роберт Хайнлайнға, ол өзінің жетілген риторикалық және әңгімелеу тәсілдерімен, соның ішінде кешіктірілген экспозициямен танымал болды. "Инклюзия" сөзі фантастика және ғылыми-фантастика авторы Джо Уолтонға жатқызылады. Ол оны "мәтін арқылы ақпаратты біркелкі тарату процесі, оқиғаны тоқтатып, ақпарат берудің орнына" деп анықтады. "Ақпараттық төмпе" (немесе ақпарат төмпесі) – жазушыларден сақтануға тиіс ашық экспозицияға берілген термин. "Ақымақ лекциясында" кейіпкерлер бір-біріне аудитория үшін түсіндірілуі керек, бірақ әлемдегі кейіпкерлер бұрыннан білетін ақпаратты айтады. Жазушыларға "Сіз жақсы білесіз, профессор, жай сан..." деген сөздермен басталатын диалогтардан аулақ болу ұсынылады.