Кіріспе

Әр түрлі мерзімі бар облигациялардың табыстылығы арасындағы қатынастар

Қаржы саласында табыстылық қисығы – борыштық құралдардың (мысалы, облигациялардың) табысының олардың мерзіміне дейін қалған жылдар санына байланысты қалай өзгеретінін көрсететін график. Әдетте, графиктің көлденең (x) осі мерзіміне дейін қалған айлар немесе жылдар бойынша уақыт сызығын көрсетеді, ең қысқа мерзімі сол жақта, ал ұзақ мерзімдер оң жақта орналасқан. Тік (y) осі жылдық табыстылықты көрсетеді. Қарыз бен облигация сияқты борыштық құралдарды шығарып, саудалайтындар олардың құнын анықтау үшін табыстылық қисығын пайдаланады. Табыстылық қисығының пішіні мен көлбеулігіндегі өзгерістер инвесторлардың экономика мен пайыздық ставкаларға қатысты күтулерімен байланысты деп есептеледі. Рональд Мелишер мен Мерл Уэлшанс дұрыс құрастырылған табыстылық қисығының бірнеше ерекшеліктерін анықтады. Ол әртүрлі мерзімі бар бағалы қағаздар жиынтығына негізделуі керек, және барлық табыстылық бір уақытта есептелуі тиіс. Кредиттік тәуекелден туындаған табыстылықтың айырмашылығының әсерін жою үшін, табыстылық қисығында өлшенетін барлық бағалы қағаздар ұқсас кредиттік рейтингтерге ие болуы керек. Осы себепті көптеген трейдерлер тәуекелсіз деп саналатын АҚШ Ұлттық қазынасы облигацияларының табыстылық қисығын мұқият бақылайды. Бұл қисық ресми емес түрде «Ұлттық қазына облигацияларының табыстылық қисығы» деп аталады және әдетте оң жақтағы график сияқты бейнеленеді. Бұл қатынастың формалды математикалық сипаттамалары көбінесе пайыздық мөлшерлемелердің құрылымы деп аталады.

Қисық пен пішіннің маңызы

Табыс қисықтары әдетте жоғары қарай асимптотикалық түрде еңкейіп тұрады: мерзімі ұзақ болған сайын, өнімділік жоғарылайды, бірақ шекті өсім азаяды (яғни қисық оңға қарай жылғанда жазыла бастайды). The Economist журналының мәліметінше, табыс қисығының еңістігін екі жылдық және он жылдық АҚШ қазыналық облигацияларының арасындағы айырмашылық, яки "спред" арқылы өлшеуге болады. Спред кең болса, қисық тік болады. Табыс қисығының жоғары қарай еңкейуіне екі негізгі түсінік бар. Біріншіден, нарық тәуекелсіз ставканың өсуін күтуі мүмкін. Инвесторлар қазір инвестиция жасауды кейінге қалдырса, болашақта жоғары ставка алуы мүмкін. Сондықтан, арбитраждық бағалау теориясына сәйкес, ақшасын қазір тоқтататын инвесторлар күтілетін ставка өсуі үшін сыйақы алуы керек – осыдан ұзақ мерзімді инвестицияларға жоғары пайыздық ставка белгіленеді. Екінші түсіндірме – ұзақ мерзімділік инвестор үшін (несие беруші үшін) үлкен тәуекелді білдіреді. Нарықта тәуекел сыйақысы қажет, себебі ұзақ мерзімде белгісіздік артады және инвестицияға әсер ететін оқиғалар болу ықтималдығы жоғарылайды. Бұл түсінік экономиканың жақын емес, алыс болашақта көбірек белгісіздікке тап болатынына байланысты. Бұл эффект өтімділік спреді деп аталады. Егер нарық болашақта жоғары құбылмалылықты күтсе, тіпті пайыздық ставкалар төмендеуі күтілсе де, тәуекел сыйақысының өсуі спредке әсер етіп, өнімділіктің жоғарылауына себеп болуы мүмкін. Керісінше жағдай да болуы мүмкін, онда табыс қисығы "кері" болады, яғни қысқа мерзімді пайыздық ставкалар ұзақ мерзімді ставкалардан жоғары болады. Мысалы, 2004 жылдың қарашасында Ұлыбританияның мемлекеттік облигацияларының табыс қисығы ішінара кері бұрылды. 10 жылдық облигацияның өнімділігі 4,68%-ды құрады, ал 30 жылдық облигацияның өнімділігі – 4,45%-ды. Мұндай жағдайлар нарықтың пайыздық ставкалардың төмендеуін күтуінен туындайды. Егер ұзақ мерзімді инвесторлар нарықта басымдық танытса, теріс өтімділік сыйақысы да болуы мүмкін, бірақ басым пікір оң өтімділік сыйақысы басым екенін көрсетеді, сондықтан пайыздық ставкалардың төмендеуін күту ғана табыс қисығының кері бұрылуына әкеледі. Күшті кері бұрылған табыс қисықтары тарихи тұрғыдан экономикалық рецессияға дейін пайда болған. Табыс қисығының пішіні сұраныс пен ұсынысқа байланысты: мысалы, егер ұзақ мерзімді облигацияларға сұраныс жоғары болса, мысалы, зейнетақы қорлары зейнеткерлерге төленетін міндеттемелерді жабу үшін, ал бұл сұранысты қанағаттандыру үшін жеткілікті облигациялар болмаса, онда ұзақ мерзімді облигациялардың өнімділігі нарық қатысушыларының болашақ оқиғалар туралы пікірлеріне қарамастан төмен болуы мүмкін. Табыс қисығы сондай-ақ, күтілетін пайыздық ставкалардың тұрақты болуына немесе қысқа мерзімді құбылмалылық ұзақ мерзімді құбылмалылықтан басым болуына байланысты тегіс немесе дөңгелек пішіндес болуы мүмкін. Табыс қисықтары нарық ашық болған кезде үнемі қозғалады, жаңалықтарға нарықтың реакциясын көрсетеді. Тағы бір "қалыпты жағдай" – табыс қисықтарының параллель қозғалуға бейімділігі, яғни пайыздық ставкалардың деңгейі өскенде немесе төмендегенде табыс қисығы жоғары және төмен қарай жылжиды, бұл "параллель жылжу" деп аталады.

Өнім қисығының түрлері

Барлық адамдар үшін ақшаның құнын сипаттайтын жалғыз кіріс қисығы жоқ. Кіріс қисығын анықтаудағы ең маңызды фактор – бағалы қағаздардың қай валютада белгіленгені. Әр валютаны пайдаланатын елдер мен компаниялардың экономикалық жағдайы кіріс қисығын анықтаудағы басты фактор болып табылады. Әртүрлі мекемелер несиелік қабілеттеріне қарай әртүрлі пайыздық мөлшерлемелермен ақша алады. Үкіметтер өз валюталарында шығарған облигацияларға сәйкес кіріс қисықтары мемлекеттік облигациялардың кіріс қисығы (мемлекеттік қисық) деп аталады. Жоғары кредиттік рейтингі бар банктер (Aa/AA немесе одан жоғары) бір-бірінен LIBOR мөлшерлемесімен ақша алады. Бұл кіріс қисықтары әдетте мемлекеттік қисықтардан сәл жоғары болады. Олар қаржы нарықтарында ең маңызды және кеңінен қолданылады, және LIBOR қисығы немесе своп қисығы деп белгілі. Своп қисығының құрылысы төменде сипатталған. Мемлекеттік қисық пен LIBOR қисығынан басқа, корпоративтік (компаниялық) қисықтар да бар. Олар корпорациялар шығарған облигациялардың кірісінен құралады. Корпорациялардың несиелік қабілеті көптеген үкіметтер мен ірі банктерге қарағанда төмен болғандықтан, олардың кірісі әдетте жоғары болады. Корпоративтік кіріс қисықтары көбінесе тиісті своп қисығымен салыстырғанда "кредиттік спред" ретінде көрсетіледі. Мысалы, Vodafone үшін бес жылдық кіріс қисығының нүктесі LIBOR +0,25% ретінде көрсетілуі мүмкін, мұнда 0,25% (көбінесе 25 базистік пункт немесе 25) – кредиттік спред болып табылады.

Нормальды кіріс қисығы

Ұлы депрессиядан кейінгі кезеңнен бастап қазіргі уақытқа дейін өнімділік қисығы көбінесе "нормалды" болды, яғни мерзімі ұзарған сайын өнімділік артады (демек, өнімділік қисығының еңістігі оң). Бұл оң еңіс инвесторлардың болашақта экономиканың өсуін күтуін, және ең маңыздысы, бұл өсімнің инфляцияның төмендеуіне емес, көтерілуіне байланысты екендігіне деген үмітін көрсетеді. Инфляцияның күшеретініне деген күтілім орталық банкке қысқа мерзімді пайыздық мөлшерлемелерді көтеріп, экономикалық өсімді тежеу және инфляциялық қысымды азайту арқылы ақша-кредит саясатын қатайту қажеттігін тудырады. Бұған қоса, болашақ инфляция деңгейінің белгісіздігі және оның ақша ағындарының болашақ құнына қатысты тәуекелдеріне байланысты сыйақы талап етіледі. Инвесторлар осы тәуекелдерді өнімділік қисығына енгізіп, ұзақ мерзімді облигациялар үшін жоғары өнімділік талап етеді. Оң еңісті өнімділік қисығында, несие берушілер уақыт өте келе пайда көреді, себебі облигациялар мерзіміне жақындаған сайын өнімділік төмендейді (өнімділік төмендегенде, баға өседі); бұл "төмен қарай жылжу" деп аталады және облигациялық инвестициялардың (яғни, сатып алу және сату, міндетті түрде мерзіміне дейін ұстау емес) табысының маңызды бөлігін құрайды, әсіресе инвестициялардың тиімділігі жоғары болған жағдайда. Дегенмен, оң еңісті өнімділік қисығы әрқашан қалыпты жағдай болған жоқ. 19-шы ғасырдың көп бөлігінде және 20-шы ғасырдың басында АҚШ экономикасы инфляция емес, тұрақты дефляциямен дамыды. Осы кезеңде өнімділік қисығы көбінесе инверттік (кері) болды, себебі дефляция ағымдағы ақша ағындарын болашақ ақша ағындарына қарағанда құндырақ етеді. Осы тұрақты дефляция кезеңінде "нормалды" өнімділік қисығы теріс еңісті болды.

Қисық шығымдылық қисығы

Тарихи тұрғыдан алғанда, 20 жылдық қазынашылық облигациялардың кірісі үш айлық қазынашылық вексельдерінен шамамен екі пайыздық тармаққа жоғары болған. Егер бұл айырмашылық ұлғайса (мысалы, 20 жылдық қазынашылық облигацияның кірісі үш айлық қазынашылық векселінен әлдеқайда жоғары көтерілсе), экономика болашақта жылдам жақсарады деп күтіледі. Мұндай қисық экономикалық өсімнің басында (немесе рецессия аяқталғаннан кейін) байқалуы мүмкін. Бұл жағдайда экономикалық дағдарыс қысқа мерзімді пайыздық ставкаларды төмендетіп жіберді, бірақ экономикалық белсенділіктің артуымен капиталға деген сұраныс қайта жанданып, ставкалар көтеріле бастайды. 2010 жылдың қаңтар айында екі жылдық және 10 жылдық қазынашылық вексельдерінің кірісі арасындағы айырмашылық 2,92 пайыздық тармаққа дейін өсті, бұл рекордтық көрсеткіш.

Жазық немесе дөңесті шығымдылық қисығы

Барлық мерзімдерге шамамен бірдей кіріс түскенде жалпақ кіріс қисығы байқалады, ал қысқа және ұзақ мерзімді кірістер тең болғанда, бірақ орта мерзімді кіріс қысқа және ұзақ мерзімді кірістерден жоғары болғанда, дөңгелек қисық пайда болады. Жалпақ қисық экономикадағы белгісіздік туралы сигналдар береді. Бұл аралас сигнал қалыпты қисыққа қайта оралуы немесе кейіннен кері қисыққа ұласуы мүмкін. Оны төменде талқыланатын Сегменттелген нарық теориясымен түсіндіруге болмайды.

Керіленіп тұрған кіріс қисығы

Жәй күйінде, егер инвесторлар жақын арада экономика рецессияға түседі деп ойласа, олар төмен тәуекелді ұзақ мерзімді қарызға байланысты төмен кірістілікке келіседі. Мысалы, S&P 500 индексі 2007 жылдың ортасында күрт құлдырап, 2013 жылдың басына қарай толыққанды қалпына келді. 2006 жылы 10 жылдық қазына облигацияларын сатып алған инвесторлар 2015 жылға дейін қауіпсіз және тұрақты кіріс алып, сол құбылмалы кезеңде акцияларға инвестиция салғандарға қарағанда жақсы нәтижелерге қол жеткізе алатын еді. Экономист Кэмпбелл Харвидің 1986 жылғы диссертациясы кірістілік қисығының инверсиясы (кері бұрылуы) АҚШ-тың рецессиясын дәл болжайтынын көрсетті. Инверсияланған қисық 1970 жылдан бері сегіз рет болашақта экономикалық жағдайдың нашарлауын көрсетті. Экономикалық төмендеудің ықтимал белгісі болғанымен қатар, инверсияланған кірістілік қисықтары нарық инфляцияның төмен қалуына сенетінін де білдіреді. Өйткені, рецессия болған жағдайда да облигациялардың төмен кірістілігі төмен инфляциямен толықтай өтеледі. Дегенмен, сапаға қашу сияқты техникалық факторлар немесе жаһандық экономикалық немесе валюталық ахуалдар кірістілік қисығының ұзақ бөлігінде облигацияларға сұраныстың артуына алып келуі мүмкін, бұл ұзақ мерзімді ставкалардың төмендеуіне себеп болады. Қысқа мерзімді ставкалар өскен кезде ұзақ мерзімді ставкалардың төмендеуі "Гринспеннің парадоксы" деп аталады.

Экономикалық циклмен байланыс

Табыс қисығының еңістігі болашақ экономикалық өсімді, инфляцияны және рецессияны болжаудың ең қуатты көрсеткіштерінің бірі болып табылады. Табыс қисығының еңістігінің бір өлшемі (яғни 10 жылдық қазыналық облигация мөлшерлемесі мен 3 айлық қазыналық облигация мөлшерлемесі арасындағы айырма) Сент-Луис Федералдық резерв жүйесі жариялаған қаржылық стресс индексіне кіреді. Еңістіктің тағы бір өлшемі (яғни 10 жылдық қазыналық облигация мөлшерлемесі мен федералдық қорлар мөлшерлемесі арасындағы айырма) The Conference Board жариялаған Басты экономикалық индикаторлар индексіне енгізілген. Кері бұрылған табыс қисығы көбінесе рецессияның алғы құбылысы болып табылады. Табыс қисығының оңға қарай еңістігі көбінесе инфляциялық өсімнің алғы құбылысы болып табылады. Артуро Эстрелла мен Тобиас Адрианның жұмысы кері бұрылған табыс қисығының рецессияны хабарлаудағы болжау күшін дәлелдеді. Олардың модельдері көрсетіп тұр, федералдық резервтің тартылу циклының соңында қысқа мерзімді пайыздық мөлшерлемелердің (олар 3 айлық қазыналық вексельдерін пайдаланады) және ұзақ мерзімді пайыздық мөлшерлемелердің (10 жылдық қазыналық облигациялар) арасындағы айырма теріс болса немесе 93 базистік пунктен кем болса, жұмыссыздық деңгейінің өсуі әдетте болады. Нью-Йорк Федералдық резерв жүйесі Эстрелланың жұмысына негізделген және табыс қисығынан туындаған ай сайынғы рецессия ықтималдығын жариялайды. 1970 жылдан бері АҚШ-тағы барлық рецессиялардың алдында табыс қисығы кері бұрылған (10 жылдық және 3 айлық). Осы кезеңде табыс қисығының кері бұрылуының әрбір жағдайы NBER бизнес циклын анықтау комитеті жариялаған рецессиямен аяқталды. Табыс қисығы 2019 жылдың бірінші жартысында 2007 жылдан бері алғаш рет кері бұрылды.

+Рецессия табыс қисығының кері бұрылуынан кейін (барлық мәндер айларда, ескерілмесе)
Рецессия Кері бұрылудың басталу күні Рецессияның басталу күні Кері бұрылудың басталуы мен рецессияның басталуы арасындағы уақыт Кері бұрылудың ұзақтығы Рецессияның басталуы мен NBER хабарламасы арасындағы уақыт Рецессияның аяқталуы мен NBER хабарламасы арасындағы уақыт Рецессияның ұзақтығы Рецессияның аяқталуы мен NBER хабарламасы арасындағы уақыт Кері бұрылудың ең жоғары деңгейі (базистік пункттер)
1970 жылғы рецессия Желтоқсан 68 Қаңтар 70 13 15 8 11 −52
1974 жылғы рецессия Маусым 73 Желтоқсан 73 6 18 3 16 −159
1980 жылғы рецессия Қараша 78 Ақпан 80 15 18 4 2 6 12 −328
1981–1982 жылдардағы рецессия Қазан 80 Тамыз 81 10 12 5 13 16 8 −351
1990 жылғы рецессия Маусым 89 Тамыз 90 14 7 8 14 8 21 −16
2001 жылғы рецессия Шілде 00 Сәуір 01 9 7 7 9 8 20 −70
2008–2009 жылдардағы рецессия Тамыз 06 Қаңтар 08 17 10 11 24 18 15 −51
COVID-19 рецессиясы Мамыр 19 Наурыз 20 10 5 4 −52
TBD Қазан 22 TBD −182
1969 жылдан бергі орташа есеп 12 12 7 10 12 15 −140.11
1969 жылдан бергі стандарттық ауытқу 3.83 4.72 2.74 7.50 4.78 5.45 138.96

Эстрелла және басқалар табыс қисығының банктердің балансы (немесе банк тәрізді қаржы институттары) арқылы бизнес циклына әсер ететінін жорамалдады. Табыс қисығы кері бұрылғанда, банктер көбінесе жаңа ұзақ мерзімді несиелерге қарағанда қысқа мерзімді салымдарға (немесе қысқа мерзімді көтерме қаржыландырудың басқа түрлеріне) көбірек төлейді, бұл кірістіліктің төмендеуіне және несие беруге қарсылыққа әкеледі, нәтижесінде несие дағдарысы туындайды. Табыс қисығы жоғары қарай еңісті болғанда, банктер қысқа мерзімді салымдарды пайдаға алып, жаңа ұзақ мерзімді несиелер бере алады, сондықтан олар қарыз алушыларға несие беруге құштар. Бұл ақырында несиелік көпіршікке әкеледі.

Теория

Үш негізгі экономикалық теория бар, олар облигациялардың кірістілігінің мерзіміне қарай қалай өзгеретінін түсіндіруге бағытталған. Бұл теориялардың екеуі – екі ұялы полюстік көзқарас, ал үшіншісі – олардың арасындағы орта жолды табуға тырысады.

Нарықтық күтулер (таза күтулер) гипотезасы

Бұл гипотеза әртүрлі мерзімдердің толық орынбасарлар екенін болжайды және табыс қисығының пішіні нарық қатысушыларының болашақ пайыздық мөлшерлемелерге қатысты күтулеріне байланысты екенін көрсетеді. Ол нарықтық күштер облигациялардың әртүрлі мерзіміндегі пайыздық мөлшерлемелерді сондай етіп қалыптастырады, нәтижесінде қысқа мерзімді инвестициялар тізбегінің күтілетін соңғы құны бір ұзақ мерзімді инвестицияның белгілі соңғы құнымен тең болады. Егер бұл орындалмаса, теория инвесторлардың қазіргі қысқа немесе ұзақ мерзімді облигацияларға (қайсысы жоғары күтілетін ұзақ мерзімді кіріс беретін болса) сұранысын арттыратынын болжайды, бұл сол мерзімдегі ағымдағы облигациялардың кірістілігін төмендетіп, екінші мерзімдегі ағымдағы облигациялардың кірістілігін арттырады, осылайша екі инвестициялық тәсілдің күтілетін кірістілігінің теңдігіне жедел жетіледі. Осыны пайдалана отырып, фьючерстік ставкалар, фьючерстік нарықтардағы арбитраж мүмкіндіктерінің ең төмен деңгейде болатыны және фьючерстік ставкалар алдағы спот ставкаларының объективті бағалаулары болады деген болжаммен бірге, толық күтілетін кіріс қисығын құру үшін жеткілікті ақпаратты ұсынады. Мысалы, егер инвесторлар келесі жылғы бір жылдық пайыздық мөлшерлемелердің қандай болатынын күтсе, ағымдағы екі жылдық пайыздық мөлшерлеме осы жылғы бір жылдық пайыздық мөлшерлемені келесі жылғы күтілетін бір жылдық пайыздық мөлшерлемемен еселеу арқылы есептелуі мүмкін. Жалпы алғанда, ұзақ мерзімді құралдың кірістілігі (1+ кіріс) қысқа мерзімді құралдар тізбегінің күтілетін кірістілігінің геометриялық ортасына тең деп есептеледі:

мұнда ist және ilt – күтілетін қысқа мерзімді және нақты ұзақ мерзімді пайыздық мөлшерлемелер (бірақ бірінші жыл үшін нақты байқалған қысқа мерзімді пайыздық мөлшерлемесі). Бұл теория өнімділіктің көбінесе бірге өзгеретіні туралы байқаулармен сәйкес келеді. Дегенмен, ол табыс қисығының тұрақтылығын түсіндіре алмайды. Күту теориясының кемшіліктері облигацияларға инвестиция салумен байланысты пайыздық тәуекелді ескермеуіне жатады.

Өтімділік сыйлықақысы теориясы

Ликвидтілік сыйлықақы теориясы – таза күту теориясының бір саласы. Ликвидтілік сыйлықақы теориясы ұзақ мерзімді пайыздық ставкалардың инвесторлардың болашақ пайыздық ставкалар туралы болжамдарын ғана емес, сонымен қатар ұзақ мерзімді облигацияларды ұстау үшін қосымша төлемді де қамтитынын айтады (инвесторлар ұзақ мерзімді облигацияларға қарағанда қысқа мерзімді облигацияларды артық көреді), бұл мерзімді сыйлықақы немесе ликвидтілік сыйлықақысы деп аталады. Бұл сыйлықақы инвесторларға ақшаларын ұзақ мерзімге тоқтап тұрудың қосымша тәуекелі үшін, соның ішінде бағаның белгісіздігі үшін өтемақы төлейді. Мерзімді сыйлықақының нәтижесінде ұзақ мерзімді облигациялардың табысы қысқа мерзімді табыстан жоғары болады және табыс қисығы жоғары қарай бағытталады. Ұзақ мерзімді табыс ликвидтілік сыйлықақысынан ғана емес, сонымен қатар ұзақ мерзімді бағалы қағазды ұстаудан туындаған дефолт тәуекелінен қосылған тәуекел сыйлықақысынан да жоғары. Нарықтық күтулер гипотезасы ликвидтілік сыйлықақы теориясымен біріктіріледі:

мұндағы – жылдық облигациямен байланысты тәуекел сыйлықақысы.

Артықшылық берілген мекен теориясы

Артықшылықты мекендеу теориясы – өтімділік премиясы теориясының бір түрі. Бұл теория бойынша, инвесторлар пайыздық ставкаларға қоса, әртүрлі инвестициялық горизонттарға ие және өздерінің «қалаулы» мерзімінен немесе мекендеуінен тыс мерзімі бар облигацияларды сатып алу үшін маңызды премия талап етеді. Бұл теорияны қолдаушылар, облигация нарығында қысқа мерзімді инвесторлар басым екенін, сондықтан ұзақ мерзімді ставкалар көбінесе қысқа мерзімді ставкалардан жоғары болады, бірақ кейде қысқа мерзімді ставкалар ұзақ мерзімді ставкалардан асып түсуі мүмкін деп санайды. Бұл теория, өнімділік қисығының әдеттегі пішінін сақтауымен және пішінін өзгертпей жоғары-төмен жылжу тенденциясымен үйлеседі.

Нарықты сегменттеу теориясы

Бұл теория сегменттелген нарық гипотезасы деп те аталады. Бұл теория бойынша, әртүрлі мерзімді қаржы құралдары бір-бірімен алмастырылмайды. Осының салдарынан, қысқа мерзімді және ұзақ мерзімді құралдар нарығындағы сұраныс пен ұсыныс көбінесе тәуелсіз түрде қалыптасады. Болашақ инвесторлар алдын ала қысқа мерзімді немесе ұзақ мерзімді құралдар қажеттігін шешеді. Егер инвесторлар портфельдерінің еркін айналымда болуын қаласа, ұзақ мерзімді құралдарға қарағанда қысқа мерзімді құралдарды бағалайды. Сондықтан, қысқа мерзімді құралдар нарығында сұраныс артады. Құралға жоғары сұраныс – жоғары бағалар мен төмен кірістілік деңгейін білдіреді. Бұл қысқа мерзімді кірістіліктің ұзақ мерзімді кірістіліктен әдетте төмен болуын түсіндіреді. Бұл теория нормативті кірістілік қисығының үстемдігін түсіндіреді. Дегенмен, екі нарықтың сұранысы мен ұсынысы тәуелсіз болғандықтан, бұл теория кірістіліктің бірге өзгеру бейімділігін (яғни қисықта жоғары және төмен жылжуын) түсіндіре алмайды.

Табыс қисық теориясының тарихи дамуы

1971 жылдың 15 тамызында АҚШ президенті Ричард Никсон АҚШ долларының енді алтын стандартымен байланыстырылмайтынын жариялады, осылайша Бреттон-Вудс жүйесіне нүкте қойылды және еркін валюта бағамының дәуірі басталды. Егермелі валюта бағамы облигация саудагерлерінің, соның ішінде Нью-Йорктегі Salomon Brothers компаниясының жұмысын күрделендірді. 1970 жылдардың ортасында, Salomon компаниясының облигация зерттеу бөлімінің жетекшісі Марти Либовицтің ынталандыруымен, саудагерлер облигациялардың кірістілігін жаңаша қарастыра бастады. Олар әрбір мерзімді (он жылдық облигация, бес жылдық және т.б.) жеке нарық ретінде қарастырудың орнына, барлық кірістіліктер арқылы қисық сызуды бастады. Қисықтың қазіргі уақытқа ең жақын бөлігі «қысқа ұшы» деп аталды, ал облигациялардың мерзімі ұзарған сайын, ол табиғи түрде «ұзақ ұшы» болып саналды. Осы мәселеде ғалымдар тәжірибелі мамандардан қалыс қалды. Маңызды теориялық жетістіктердің бірі 1977 жылғы еңбегінде чех математигі Олдрих Васичек жасады. Ол облигация бағалары қисық бойындағы барлық нүктелерде қысқа ұшпен (тәуекелсіздік принципі бойынша эквивалентті мартингальдық өлшеммен) және тиісінше, қысқа мерзімді пайыздық ставкалармен анықталады деп мәлімдеді. Васичек жұмысының математикалық моделі Орнштейн-Уленбек процесі арқылы сипатталды, бірақ кейіннен ол сенімсіз деп танылды, себебі модель қысқа ставканың теріс мәнге ие болу мүмкіндігін болжайды және кірістілік қисықтарының әртүрлі пішіндерін құруда жеткіліксіз икемділік көрсетеді. Васичек моделі Халл-Уайт моделі (Орнштейн-Уленбек процесінде уақытқа байланысты параметрлерді өзгертуге мүмкіндік береді), Кокс-Ингерсолл-Росс моделі (өзгертілген Бессель процесі) және Хит-Жарроу-Мортон аясы сияқты көптеген модельдермен алмастырылды. Бұл модельдердің әрқайсысына көптеген түзетулер енгізілді, бірақ қысқа ставка моделі туралы мақаланы қараңыз. Тағы бір қазіргі заманғы тәсіл – 1997 жылы Брейс, Гатарек және Музиела ұсынған, кейін басқалар дамытқан LIBOR нарықтық моделі. 1996 жылы Оливье Дориа (сол кезде Deutsche Bank-тың своптар бөлімінің басшысы) және Мишель Фаисола басқарыған туынды құралдар саудагерлерінің тобы барлық маңызды еуропалық валюталар бойынша своп кірістілік қисықтарын кеңейтуге үлкен үлес қосты. Осыған дейін нарықтағы бағалар 15 жылдық мерзімге дейін ұсынылатын. Команда еуропалық кірістілік қисықтарының мерзімін 50 жылға дейін ұзартты (лира, француз франкі, неміс маркасы, даттық крона және басқа көптеген валюталар үшін, соның ішінде ЭКЮ). Бұл инновация ұзақ мерзімді нөлдік купонды облигацияларды шығаруға және ұзақ мерзімді ипотекалық несиелерді құруға маңызды үлес қосты.

Бондаж бағасына әсер ету

Бондаждық құндылықтарды талдаудың уақыт өлшемдері бар. Сатып алынған кездегі 10 жылдық облигация бір жылдан кейін 9 жылдық облигацияға, ал келесі жылы 8 жылдық облигацияға айналады, және т.б. Әр жыл сайын облигация мерзіміне жақындап келеді, нәтижесінде құнның құбылуы төмендейді, ұзақтығы қысқарады және кіріс қисызы өсіп жатқанда төмен пайыздық мөлшерлеме талап етіледі. Пайыздық ставкалардың төмендеуі бағаның өсуіне алып келеді, сондықтан облигацияның құны бастапқыда қысқа мерзімді облигацияның төмендеген ставкасы жаңа нарықтық ставка болған кезде өседі. Облигацияның соңғы мерзімі әрқашан белгілі болғандықтан, баға белгілі бір сәтте бағытын өзгертіп, өтеу кезінде номиналды құнына дейін төмендеуі керек. Облигацияның өмірінің әртүрлі кезеңдеріндегі нарықтық құнын есептеуге болады. Кіріс қисызы тік болса, облигация алғашқы жылдары үлкен капиталдық табысқа ие болады деп болжанады, содан кейін бағасы төмендейді. Кіріс қисызы тегіс болған жағдайда, капиталдық табыс айтарлықтай аз болады деп күтіледі және облигацияның жалпы табысының уақыт өте келе өзгеруі азы болады. Нарықтық пайыздық мөлшерлемелердің өсуі немесе төмендеуінің әсері кіріс қисызының әр нүктесінде сирек бірдей болады, яғни қисыз көбінесе қатарлап жоғары немесе төмен қозғалмайды. Ұзақ мерзімді облигациялардың ұзақтығы жоғары болғандықтан, ставкалардың өсуі олар үшін қысқа мерзімді облигацияларға қарағанда үлкен капиталдық шығынға әкеледі. Бірақ көбінесе ұзақ мерзімді ставка өте аз өзгереді, кіріс қисызын тегістейді. Қысқа мерзімді ставкадағы үлкен өзгеріс, қысқа мерзімді облигацияның қысқа ұзақтығынан туындаған артықшылықты біршама өтеуге мүмкіндік береді. Ұзақ мерзімді облигациялар орташаға оралуға бейім, яғни олар ұзақ мерзімді орташа көрсеткішке тез жақындайды. Егер инфляция күтілсе, тіпті пайыздық мөлшерлеме өзгермесе де, қисыздың ортасында (5–10 жыл) табыстың пайыздық өсімі ең жоғары болады. Ұзақ ұшы орташаға оралу қасиеттеріне байланысты пайыздық тұрғыдан көп қозғалмайды. Облигацияның жылдық "жалпы табысы" мыналардан тұрады: а) купондық табыстың қосындысы, б) кіріс қисызының төмен қарай жылғалағандағы бағалау өзгеруінен туындаған капиталдық табыс және в) кіріс қисызының сол нүктесіндегі пайыздық мөлшерлемелердің өзгеруінен туындаған кез келген капиталдық табыс немесе шығын.

Мақалалар

Рубен Д. Коэн (2006) "Табыс қисығы үшін VaR негізделген модель [көшіріп алу]" Wilmott Magazine, мамыр саны. Пол Ф. Квик (2005) "Инверттік табыс қисығы және экономикалық төмендеу [көшіріп алу]" Саяси экономиканың жаңа перспективалары, 1-том, 1-саны, 2005, 1–37 бб. Роджер Дж. Б. Уэц, Стивен В. Бьянки, "Мерзімдік және құбылмалылық құрылымдары"

Ставканың өсуі нарықты дүрліктірді – ФРС-тің экономиканы жандандыру әрекеті қарыз алу бағасының жаңа секіруімен қиындатылды. Автор = Лиз Раппапорт. Wall Street Journal. 2009 жылғы 28 мамыр, А.1 бет.