Кіріспе
1953 жылы Айви Комптон Бернетттің "Қазіргі және өткен" романы жарық көрді. Роман сырттай қадірлі де билікті ұстаған, бірақ отбасы мен қызметшілер тарапынан қорландырылып, тіпті назардан тыс қалған отбасы бастығының тағдырын баяндайды.
The Present and the Past (1953) is a novel by Ivy Compton Burnett. It follows the head of a family who, although outwardly powerful and in charge, is suffering under the fact that he is being belittled and at some point even outright ignored by family and servants alike.
Сюжетке кіріспе
Бес жыл үйленген соң Кассиус Клэр мен оның әйелі Кэтрин енді бірін-бірі көтере алмай, ажырасуға келіседі. Ажырасу көбінесе жақсы қарым-қатынаста өтуіне қарамастан, Кассиус Клэрдің талабы бойынша Кэтрин олардың екі ұлын – төрт жасар Фабиан мен екі жасар Гайды – оның тәрбиесіне қалдырып, оларды қайта көрмейді. Кэтрин Клэр осы талапқа келіседі және келесі тоғыз жыл бойы олардың өмірінен гөміліп кетеді.
Сюжеттің қысқаша мазмұны
Романның басында Кэтрин ұлдарын көрмеуді енді көтере алмайтынын айтады. Ол уәдесін бұзатынын ашық мойындап, қайта кездесуді қалайтынын хабарлайды. Осы уақыт аралығында Кассиус Клэр қайтадан үйленді және екінші Клэр ханымнан тағы үш бала тапты: сегіз жасар Генри, жеті жасар Меган және үш жасар Тобиас. Бас мейірбикенин, мейірбикенин және гувернантасының көмегімен Флавия Клэр барлық бес балаға керемет ана болды, ол өзінің қан-тамыры мен күйеуінің бірінші некедегі екі үлкен баласының арасында ешқашан шекара салмайды. Бірақ Фабиан мен Гай анасының жоспарларын білгенде, биологиялық байланыс оларға өгей анасының кез келген қамқорлығынан күштірек екенін дәлелдейді, сондықтан олар онымен кездескісі келеді. Кассиус Клэр отбасының әр мүшесіне ұнамды болуды қалайтын ыңғайсыз жағдайда, Кэтриннің тілегіне келіседі, бірақ отбасы мүшелерінің бәріне ол алғашқы кездесуден кейін екі ұлын үнемі көргісі келетіндігі айдан анық. Кассиус Клэрдің үрейленуі үшін екі әйел бір-бірімен таңғаларлықтай жақсы қарым-қатынаста болады. Клэрдің уақыты мен назарын алатын жұмысы жоқ сияқты, ол өзін елемейтін сезінеді және көп ұзамай өзін аяй бастайды. Бұл сезім оның ұлдарымен әңгімелескенде, олардың да өзін жоғары бағаламайтынын түсінгенде күшейеді. Мысалы, 13 жасар Фабианнан қайсысы өзіне ең ұнайтынын сұрағанда, ол келесідей тізім шығарады: 1) биологиялық анасы Кэтрин; 2) інісі Гай; 3) өгей анасы Флавия (оның өзі оны "Матер" деп атайды). Сол сияқты, үш жасар Тобиастың сүйіктілері - Кэтрин, бас мейірбике Беннет, оның қарындасы Меган және орта жастағы бағбан Уильям. Кассиус Клэр бұл сөздерді өте маңызды деп санайды, тіпті олар балалардың аузынан шыққан болса да. Оның жалғыз жұбанышы - 70 жастан асқан әкесі, ол әйелі қайтыс болғаннан кейін ұлының отбасына қоныс аударған және өз отбасын күтіп отыр. Оған жақын болып көрінетін тағы бір адам - 40 жастағы алфред Айнгер. Клэр әкесімен сөйлесіп, егер ол өзін-өзі өлтірсе, отбасының қалай әрекет ететіні және егер ол өз әкесінен бұрын қайтыс болса, табиғат тәртібі қалай бұрылмақшы екенін талқылайды. Бұл әңгіме көмек сұрауға арналған ма, жоқ па, бұл ешқашан анық бола бермейді. Адамдар оған еш көңіл бөлмегенде, Кассиус Клэр әкесі берген дәрілерді ішеді, олардың онын бірге алған кезде ол өлімге әкеледі. Алайда, Клэр "компромистік" ретінде тек төрт таблетканы ғана алады, осылайша отбасын алдап, ол өзін-өзі өлтіруге тырысты деп санайды. Дәрігер шақырылады, бірақ ол Клэрдің жағдайына ештеңе істей алмайды: емделуші дәрі әсері біткенше күтуі керек. Кассиус Клэр өзінің схемасын кем дегенде ішінара сәтті деп санайды, күтпеген жерден Тобиас қалған тақташалар бар флаконды табады, ал олардың саны оның айтқанынан көп болғандықтан, Клэрдің "алдау" ашылады. Барлық адам, соның ішінде қызметшілер де, отбасының басшысы әлсіз және өтірікші екеніне ұялады, ал Клэр тез сауыққаннан кейін, оған әлі де өзі лайықты деп санайтын сүйіспеншілік пен көңіл бөлінбей жатқанын білгенде, ол қатты қорқады. Бірнеше күннен кейін Айнгер оны өзі өлтіруге тырысқан кездегідей күйі диванда жатқан кезде, ол ештеңе істемейді: дәрігерді шақырмайды, Флавияны күйеуінің жағдайы туралы хабардар етпейді. Отбасы Клэрдің денсаулығы туралы уайымдағанда, ол өліп қалған: 52 жасында оның жүрек соғысы (немесе осыған ұқсас) болғаны анықталды, оның өмірі сақталуы мүмкін еді, бірақ ол ешқандай көмексіз өліп қалды. Қалған отбасы мүшелері енді үлкен өзгерістер жасау керектігін түсінеді. Олар Клэрдің өліміне бір-бірін кінәламай, өздерін де кінәламай, бірақ екеуінің бір үйде тұрып, бес баласын бірге өсіре алмайтынына келіседі. Кэтрин үйден біржола кетуге дайын, бірақ егер олар қаласа, екі ұлын өзімен бірге ала алады. Кэтрин оларға сұрақ қойғанда, Фабиан өздігінен биологиялық анасымен бірге кетуге шешім қабылдайды. Ал Гай "Матер"ден кеткісі келмейді, бірақ ағасымен қарым-қатынасы мықты екенін дәлелдейді, сондықтан ол онымен бірге кетуге шешім қабылдайды.
Дәйексөздер
"Азаптаудың өзі ар-ұяты бар нәрсе." "Бірақ азап берудің ар-ұяты жоқ." "Біздің барлық ісіміз жеке пайдамыз үшін ғана ма?" "Иә, мен солай ойлаймын. Бізден басқа ешкім ештеңе жасамайды. Сондықтан жеткілікті жұмыс істеу үшін бізге барлық уақыт керек." "Мүмкін, жаман адам мен жақсы адамның арасындағы айырмашылық сол: біреуі өзін ашық көрсетеді, ал екіншісі оны жасыруға тиіс сезінеді." "Өлімге қарағанда өмірге қарау қиын."