Әдемілік әсері: Таныс заттарға қатысты ұнату немесе ұнатпау сезімі. Психологиялық құбылыс, тартымдылық пен әсердің қалыптасуына әсер етеді. 1876 жылдан зерттеледі.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Психологиялық құбылыс
Psychological phenomenon
Кез келген нәрсеге таныс болудың нәтижесінде адамдардың сол нәрсеге ұнау немесе ұнамау сезімі туындайтын психологиялық құбылыс – танысқа түсу әсері. Әлеуметтік психологияда бұл әсер кейде таныстық қағидасы деп аталады. Бұл әсер көптеген жағдайларда байқалды, оның ішінде сөздер, қытай иероглифтері, картиналар, бет-әлпеттердің суреттері, геометриялық пішіндер және дыбыстар да бар. Адамдар арасындағы тартымдылықты зерттеулерде, адамдар бір адамды неғұрлым көп көрсе, соғұрлым ол оларға жағымды және сүйкімді болып көрінеді.
The mere exposure effect is a psychological phenomenon by which people tend to develop liking or disliking for things merely because they are familiar with them. In social psychology, this effect is sometimes called the familiarity principle. The effect has been demonstrated with many kinds of things, including words, Chinese characters, paintings, pictures of faces, geometric figures, and sounds. In studies of interpersonal attraction, the more often people see a person, the more pleasing and likeable they find that person.
Зерттеу
Густав Фехнер 1876 жылы осы әсер туралы ең алғашқы зерттеу жүргізді. Эдвард Б. Титченер де осы әсерді құжаттап, таныс заттың қасында сезілетін "жылудың жарқырауын" сипаттады; алайда, оның гипотезасы нәтижелер заттарға деген қалаудың күшеюі адамның олардың қаншалықты таныс екендігі туралы жеке пікіріне байланысты емес екенін көрсеткенде, қабылданбады. Титченердің гипотезасын қабылдамауы одан әрі зерттеулерге және қазіргі теорияның дамуына түрткі болды. Қарапайым танысу әсерін дамытқан ең белгілі ғалым – Роберт Зайонк. Зерттеу жұмыстарын жүргізер алдында ол жаңа стимулға кездесудің барлық тірі организмдерде қорқыныш/қорғану реакциясын тудыратынын байқады. Жаңа стимулға әрбір келесі кездесу бақылаушы организмде қорқынышты азайтып, қызығушылықты арттырады. Қайталап кездескеннен кейін, бақылаушы организм бұрын жаңа болған стимулға жылы сезіммен жауап бере бастайды. Осы байқау қарапайым танысу әсерін зерттеуге және дамытуға әкелді.
Gustav Fechner conducted the earliest known research on the effect in 1876. Edward B. Titchener also documented the effect and described the "glow of warmth" felt in the presence of something familiar; however, his hypothesis was thrown out when results showed that the enhancement of preferences for objects did not depend on the individual's subjective impressions of how familiar the objects were. The rejection of Titchener's hypothesis spurred further research and the development of current theory. The scholar best known for developing the mere exposure effect is Robert Zajonc. Before conducting his research, he observed that exposure to a novel stimulus initially elicits a fear/avoidance response in all organisms. Each subsequent exposure to the novel stimulus causes less fear and more interest in the observing organism. After repeated exposure, the observing organism will begin to react fondly to the once novel stimulus. This observation led to the research and development of the mere exposure effect.
Зажонц (1960-шы жылдар - 1990-шы жылдар)
1960 жылдары Роберт Зайонцтың зертханалық эксперименттерінің сериясы қатысушыларды таныс стимулға таныстырудың өзі оларды бұрын көрсетілмеген басқа ұқсас стимулдарға қарағанда оң пікір білдіруге жетелегенін көрсетті. Алғашқыда Зайонц тілге және қолданылған сөздердің жиілігіне назар аударды. Ол жалпы алғанда, жағымды сөздердің жағымсыз сөздерге қарағанда жиірек қолданылғанын анықтады. Кейіннен ол көпбұрыштар, суреттер, экспрессия фотосуреттері, мағынасыз сөздер және идеограммалар сияқты әртүрлі стимулдар бойынша ұнату, жағымдылық және міндетті таңдау өлшемдері үшін де ұқсас нәтижелер көрсетті. Бұл дәлелдер кем дегенде отыз жылға сонады.
In the 1960s, a series of Robert Zajonc's laboratory experiments demonstrated that simply exposing participants to a familiar stimulus led them to rate it more positively than other, similar stimuli that had not been presented before. At first, Zajonc looked at language and the frequency of words used. He found that overall positive words were used more than their negative counterparts. Later, he showed similar results for liking, pleasantness, and forced choice measures from a variety of stimuli, such as polygons, drawings, photographs of expressions, nonsense words, and idiographs. The evidence goes back at least thirty years.
Түсінігі бар
Жай ғана танысу әсері, бір ынталандырғышқа қайта-қайта тап болғанда, оны қабылдаудың жеңілдігін, яғни ынталандырғышты өңдеудің оңайлығын арттырады деп болжайды. Ал қабылдаудың жеңілдігі, өз кезегінде, жағымды сезімді күшейтеді. Зерттеулер қайталанған танысу қабылдаудың жеңілдігін арттыратынын көрсетті, соның нәтижесінде автобиографиялық есте сақтауда және қабылдауды үйренуде жағымды сезімдер байқалады, бұл тұжырым кейінгі зерттеулермен де қолдау тапты.
The mere exposure effect posits that repeated exposure to a stimulus increases perceptual fluency, the ease with which a stimulus can be processed. Perceptual fluency, in turn, increases positive effect. Studies showed that repeated exposure increases perceptual fluency, confirming positive effect in autobiographical memory and perceptual learning, a finding supported in later studies.
Жарнама
Тек қана танысу әсерінің ең айқын қолданылуы жарнамада, бірақ оның тұтынушылардың нақты компаниялар мен өнімдерге деген көзқарасын жақсартудағы тиімділігі туралы зерттеулер әртүрлі нәтижелер көрсетті. Бір зерттеу компьютер экранындағы баннерлік жарнамаларға тек қана танысудың әсерін сынап көрді. Колледж студенттерінен компьютерде мақала оқу сұралды, сонымен бірге экранның жоғарғы жағында баннерлік жарнамалар жылдам ауысып тұрды. Нәтижелер көрсетті, "тест" баннерін көрген студенттер басқа, сирек немесе мүлдем көрсетілмеген жарнамаларға қарағанда оны жақсы бағалаған. Бұл зерттеу тек қана танысу әсерін қолдайды. Дегенмен, басқа бір зерттеу көрсеткендей, бұқаралық ақпарат құралдарына жиі қатысу компаниялардың беделін төмендетуі мүмкін, тіпті бұл ақпарат көбінесе оң болса да. Зерттеулерді кейіннен қарап шығу нәтижесінде, танысу екіұштылыққа алып келеді, себебі ол көптеген байланыстарды тудырады, олар оң және теріс сипатта болуы мүмкін. Танысу компания немесе өнім тұтынушылар үшін жаңа және беймәлім болған кезде ең пайдалы болады. Жарнамаға "оптималды" деңгейде танысу мүмкін емес. Үшінші зерттеуде тәжірибешілер тұтынушыларға эмоционалдық ынталандыру жасады. Бір топ шөлдеген тұтынушыларға сусын ұсынған алдында қуанышты бет көрсетілді, ал екінші топқа жағымсыз бет көрсетілді. Қуанышты бет көргендер көбірек сусын сатып алды және олар бақытсыз топқа қарағанда сусынға көбірек төлеуге дайын болды. Бұл зерттеу Зайонцтың таңдау үшін білімнің қажеті жоқ деген пікірін нығайтады. Сатып алушылар көбінесе жақсы ойлап таңдаған нәрселердің орнына "ұнағандарын" таңдайды. Жарнама әлемінде тек қана танысу әсері тұтынушылардың жарнамалар туралы ойлауының қажеті жоқ екенін көрсетеді: тұтынушының санасында "естелік із" қалдыру және олардың тұтыну мінез-құлқына әсер ету үшін қарапайым қайталау жеткілікті. Бір ғалым бұл байланысты былай түсіндірді: "Тек қана танысу арқылы қалыптасатын ұмтылыстар брендке деген көзқарас қалыптастыру үшін қажетті саналы өңдеуді қажет етпейтін алдын ала көзқарастар болуы мүмкін".
The most obvious application of the mere exposure effect is in advertising, but research on its effectiveness at enhancing consumer attitudes toward particular companies and products has been mixed. One study tested the mere exposure effect with banner ads on a computer screen. College age students were asked to read an article on the computer while banner ads flashed at the top of the screen. The results showed that the students exposed to the "test" banner rated the ad more favorably than other ads shown less frequently or not at all. This research supports the mere exposure effect. A different study showed that higher levels of media exposure are associated with lower reputations for companies, even when the exposure is mostly positive. A subsequent review of the research concluded that exposure leads to ambivalence because it brings about a large number of associations, which tend to be both favorable and unfavorable. Exposure is most likely to be helpful when a company or product is new and unfamiliar to consumers. An "optimal" level of exposure to an advertisement may not exist. In a third study, experimenters primed consumers with affective motives. One group of thirsty consumers was primed with a happy face before being offered a beverage, while a second group was primed with an unpleasant face. Those primed with the happy face bought more beverages, and were also willing to pay more for the beverage than their unhappy counterparts. This study bolsters Zajonc's claim that choices are not in need of cognition. Buyers often choose what they "like" instead of what they have substantially thought about. In the advertising world, the mere exposure effect suggests that consumers need not think about advertisements: simple repetition is enough to make a "memory trace" in the consumer's mind and unconsciously affect their consuming behavior. One scholar explained this relationship as follows: "The approach tendencies created by mere exposure may be preattitudinal in the sense that they do not require the type of deliberate processing that is required to form brand attitude."
Басқа аудандар
Адамның шешім қабылдауының көп бөлігінде жай танысу әсері байқалады. Мысалы, көптеген қор саудагерлері өз елінің компанияларының бағалы қағаздарына инвестиция жасауға бейім, себебі олармен көбірек таныс, тіпті халықаралық нарықтарда одан да жақсы баламалар болса да. Жай танысу әсері журналдарды бағалау сауалнамаларының нәтижелерін де бұрмалайды; бұрын белгілі бір академиялық журналда мақала жариялаған немесе рецензия жазған ғалымдар оны жарияламағандарға қарағанда әлдеқайда жоғары бағалайды. Әртүрлі әлеуметтік топтар арасындағы қарым-қатынасты жақсартуда жай танысудың тиімділігі туралы әртүрлі нәтижелер бар. Егер топтардың бір-біріне қатысты негативті көзқарасы болса, тағы да танысу олардың арасындағы антагонизмді күшейтеді. Дауыс беру үлгілерін статистикалық талдау көрсеткендей, кандидаттардың танымалдылығы олардың саясатының танымалдығынан өзгеше, алған дауыстарының санына күшті әсер етеді.
The mere exposure effect exists in most areas of human decision making. For example, many stock traders tend to invest in securities of domestic companies merely because they are more familiar with them, even though international markets offer similar or better alternatives. The mere exposure effect also distorts the results of journal ranking surveys; academics who previously published or completed reviews for a particular academic journal rate it dramatically higher than those who did not. There are mixed results on the question of whether mere exposure can promote good relations between different social groups. When groups already have negative attitudes to each other, further exposure can increase hostility. A statistical analysis of voting patterns found that candidates' exposure has a strong effect on the number of votes they receive, distinct from the popularity of their policies.