Кіріспе

Махаяна буддизміндегі бодхисаттва Махаяна буддизмінде буддалардың праджнясын (жоғары даналықты) бейнелейтін бодхисаттва. "Маңжушри" есімі санскрит тіліндегі "манджу" сөзі мен құрметті "шри" сөзінің бірігуінен құралған. Оны тура мағынасында "Даңқты әдемі" немесе "Мүмкіндікпен әдемі" деп аударуға болады. Маңжушри Маңжушрикумарабута (मञ्जुश्रीकुमारभूत) толық атымен де белгілі, тура мағынасында "Маңжушри, әлі жас" немесе, шартты түрде "Принц Маңжушри". Маңжушридің тағы бір аты – Маңжугхоша.

Махаяна буддизмі

Ғалымдар Маджушриді Махаяна әдебиетіндегі ең көне және ең маңызды бодхисаттва деп анықтаған. Маджушри алғаш рет ерте Махаяна сутраларында, мысалы Праджняпарамита сутраларында еске алынады және осы байланыс арқылы дәстүрдің басында ол праджняның (жоғары даналықтың) бейнесі ретінде танылды. Бұл сутрада Маджушри мен Будданың Бір самадхи (санскрит: Екавьюха Самадхи) туралы әңгімесі бар. Шенг-ен Маджушридің жоғары даналық арқылы самадхиға табиғи түрде ену туралы келесі үйретімін келтіреді:

Ваджраяна буддизмі

Ваджраяна буддизмінде Маньюшри – медитациялық иелік және толыққанды ағартылған Будда саналады. Шингон буддизмінде ол шәкірттері құрметтейтін он үш Будданың бірі. Ол Маñjuśrīmūlakalpa сияқты көптеген эзотерикалық мәтіндерде кеңінен сипатталған.

Иконография

Маньюшри оң қолында жалындаған семсерді ұстаған ер бодхисаттва ретінде бейнеленеді, ол надандық пен екіұштылықты жоятын жоғары даналықты көрсетеді. Сол қолындағы падма (лотос) тұрған кітап – Праджняпарамита сутрасы, ол оның даналықтың гүлденуі арқылы толыққанды түсінуге қол жеткізуін білдіреді. Маньюшри көбінесе көк түсті арыстанға мінген немесе оның үстінде отырған күйінде бейнеленеді, мұны Сингапурдағы Будда тісінің реликвиялық ғибадатханасы мен мұражайында көруге болады (қарсы бетке қараңыз), немесе арыстан терісіне отырады. Бұл – ақылды бағындыру үшін даналықты пайдалануды көрсетеді, бұл қаһарлы арыстанға мінуге немесе оны бағындыруға теңестіріледі. Қытай және жапон буддалық өнерінде Маньюшридің семсері кейде руй скипетрімен ауыстырылады, әсіресе оның Вималакирти сутрасын қарапайым Вималакиртимен талқылау сахналарында. Бертольд Лауфердің сөзіне сәйкес, руйдің алғашқы қытайлық бейнесі У Даоцзидің 8-ғасырда салған Маньюшри суретінде кездеседі, онда ол әдеттегі семсердің орнына оң қолында ұстаған. Кейінгі қытай және жапон суреттерінде Будда бейнесі кейде руй сияқты иілген сабы бар Падма ретінде бейнеленген. Ол – Қытай буддизмінің Төрт ұлы бодхисаттвасының бірі, ал қалған үшеуі – Кситигарбха, Авалокитешвара және Самантабхадра. Қытайда ол көбінесе Самантабхадрамен бірге бейнеленеді. Тибет буддизмінде Маньюшри кейде Авалокитешвара мен Ваджрапанимен бірге үштік құрайды.

Басқа мантралар

Маñjuśrī-mūlakalpa бойынша, "барлық ізгіліктерді толықтыратын Маñjuśrī-нің ең терең мәні" келесі мантра: Namaḥ sarvabuddhānām oṁ maṁ. Садханамалада Маñjuśrī-ні "сөздің жолындағы билеуші" (Vāgīśvara) деп аталатын танымал мантра бар: Oṃ Vāgīśvara Mūḥ. Бұл мантра Непалда кең таралған, онда Vāgīśvara Mañjuśrī құдай ретінде құрметтеледі. Oṃ Mañjuvajra Hūṃ.

Қытайда

Маньюшри Қытайда Шансидегі Вэньшу тауы ретінде белгілі, ол Қытайдың төрт қасиетті тауының бірі және қытай буддистері оны бодхиманда деп санайды. Ол сол жердегі тау шыңдары мен үңгірлердегі адамдарға керемет көріністер көрсеткен деп айтылады. Вутай тауындағы Фогоанг ғибадатханасындағы Маньюшри залы, басты залының оң жағында орналасқан, 1137 жылы Цзинь әулеті тұсында салынған деп танылды. Зал ХХ ғасырдың басындағы қытай сәулетшілері Лян Сиченг және Лин Хуэйин тарапынан мұқият зерттелді, картаға түсіріліп, алғаш рет суретке түсірілді. Бұл оны қастерлі саяхат орынына айналдырды, бірақ Линцзи Исюан және Юньмен Вэньян сияқты патриархтар тауға баруға тыйым салды. Вутай тауы сондай-ақ Шығыс тау ілімімен байланысты болды. Маньюшри ежелгі заманнан бері Вутай тауымен байланысты. Пол Уильямс былай деп жазады:

Цинь әулетінің ресми тарихына сәйкес, Солтүстік-Шығыс Қытайдың Джурчендерінің әскери басшысы және Цинь әулетінің негізін қалаушы Нурхачи өз тайпасын Маньюшридің құрметіне маньчжулар деп атаған. Маньчжур есімінің нақты шығу тегі даулы. Ханшан монахы (寒山) Маньюшридің метафоралық бейнесі деп кеңінен есептеледі. Ол Шейде монахпен бірлесіп реинкарнация туралы келесі мәшһүр өлеңді жазғанымен белгілі:

Тибет буддизмінде Маньюшри түрлі тантрикалық формаларда көрінеді. Ямантака (Яма, яғни Өлімнің жойғышы) – Маньюшридің ашулы бейнесі, ол Тибет буддизмінің Гелуг мектебінде кең таралған. Оның дәстүрлі Маньюшри түріне Намасангити, Арапачана Маньюшри сияқты басқа да нұсқалар кіреді. Тибет буддизмінде Маньюшри – идам болып табылады. Цин императорлары, мысалы Цянлон императоры, құрметті атақ ретінде Император Маньюшри атағын алды. Таоизм пантеонында Маньюшри Вэньшу Гуанфа Тяньцзун деп аталатын таоистік құдай ретінде қабылданады. Бұл құдай Мин әулетінің «Фенгшен Яньи» романында даосизмнің ең жоғары құдайы Юаньши Тяньцзюньнің аға шәкірті ретінде бейнеленген. Алайда, «Куньсиан Сяньпо Тяньмен» және «Батыс Тан әулетінің өмірбаяны» кітаптарында Вэньшу Гуанфа Тяньцзун мен Маньюшри Бодхисаттва – бір адам емес екені айтылады.

Непалда

Свайамбу Пуранаға сәйкес, Катманду аңғары бұрын көл болған. Маңжушри Қытайдағы Утайшань (бес шыңды тау) мекенінен қажылық сапарымен келген деп саналады. Ол көлдің ортасында керемет жарқыраған лотос гүлін көрді. Ол Ховардағы тілікте өзінің отты қылышымен ойыс жасап, көлдің суын төгіп жіберді. Лотос гүлі қонған жерде ұлы Сваямбунат ступасы пайда болды, соның арқасында аңғарда тұруға мүмкіндік туды.

Индонезияда

VIII ғасырдағы Явада Матарам патшалығы тұсында Маңжушри – Махаяна буддизмінің қолдаушылары Сайлендра әулеті құрметтеген көрнекті құдай болды. Келурак жазуы (782) және Маңжушригра жазуы (792) қазіргі Севу ғибадатханасы деп танылатын Ваджрасана Маңжушригхра (Маңжушридің Ваджра үйі) деп аталатын ұлы Прасаданың салынуы туралы мәлімдейді, ол Прамбананнан солтүстікке қарай 800 метр қашықтықта орналасқан. Севу – Борбудурдан кейін Орталық Явадағы екінші ірі будда ғибадатханасы. Сайлендра өнеріндегі Маңжушри бейнесі Бихардағы Наланданың Пала империясы стиліне ұқсас. Маңжушри жас, әдемі жігіт ретінде бейнеленген, оның алақандарына гүлдің суреті түсірілген. Оның оң қолы алақанымен төмен қарап тұр, ал сол қолы атпала (көк лотос) гүлін ұстап тұр. Ол сондай-ақ жолбарыс тісінен жасалған әшекей мойындық та киеді.