Кіріспе

Діни немесе оккульттік функция

Мистагог (грекше: μυσταγωγός, mystagogos, "құпияларға кіріспе жолымен бастаушы адам") – басқаларды мистикалық сенімдерге кіргізетін, сондай-ақ наным жүйесінің қасиетті құпияларын білетін білім беруші немесе адам. Мистагогтың синонимі – иерофант.

Шығу тегі

Ежелгі құпия діндерде мистагог жаңадан кірушіні культтың құпия білімдерімен және рәсімдерімен таныстыруға жауапты болған. Жаңадан кірушінің көзі көбінесе байланып, мистагог оны тура "жетелеп" киелі орынға жеткізер еді. Ерте христиан шіркеуінде осы ұғым епископтың қызметін сипаттау үшін де қолданылды, ол катехумендердің дұрыс дайындалғанын және крещениеге (шомылуға) дайын екенін қадағалауға жауапты болды. Мистагогиялық уағыздар, яғни шіркеудің қасиетті істері туралы айтылатын уағыздар, шіркеудің толық құрамына дайындық кезеңіндегі адамдарға оқылатын. Кейде бұл мистагогиялық нұсқаулар катехумен крещениеден кейін ғана берілетін. Осы мистагогиялық еңбектердің ең белгілілері – Иерусалимдік Кирилдің «Мистагогиялық уағыздары» және Миландық Амбросийдің «Сырлар туралы» еңбегі.

Типологиялар

Әр түрлі ұйымдарда мистагогтың рөлі – талапкерлерді «мистификациялау» болып табылады. Кейде бұл термин діни орындар, мысалы, шіркеулер арқылы адамдарды жетектеп, түрлі артефакттарды түсіндіретін адамды білдіру үшін қолданылады. Бұл теология саласы кейде мистагогия деп аталады. Америка Құрама Штаттарында мистагогиялық аңыздардың нұсқалары еуропалықтардың келуінен бұрын пайда болған. Ұлы көлдер аймағындағы ежелгі американдық тайпалар мистагогтың рухани жетекші екенін және өлгеннен кейін көп басты жануарға айналатынын үйреткен. Егер тайпаның діни әдет-ғұрыптары бұзылса, мистагог жануар түрінде қайта оралып, тайпадан адасқандарды жейді. Мистагогтың тарихи дәстүрі бүгінгі күні американдық университеттердегі бауырластық жүйесі арқылы жалғасып келеді, олар тарихи түрде мистагогтың бөлім немесе ұлттық деңгейдегі лауазымын сақтап келген. Мистагог – зор құрметке ие адам, оның ұйымның рухани және материалдық мәселелердегі біліміне күмән келтірілмейді. Кейбір американдық түпкіліктік дәстүрлерге ұқсас, бауырластық жүйесіндегі мистагог әдет-ғұрыптар мен дәстүрлерге қайшы келетін бауырластықтың бөлімдерін жабуға құқылы. Қазіргі социология ғылымының негізін қалаушылардың бірі саналатын Макс Вебер мистагогты жартылай сиқыршы, жартылай пайғамбар деп сипаттаған және ол «құтқарылу нығметтерін қамтитын сиқырлы амалдарды» орындайтын адам екенін айтқан. Рой Уоллистің сөзіне сәйкес: «Вебер пайғамбар мен мистагогты ажыратуда, ең бастысы, соңғысының радикалды діни этиканы жариялау немесе үлгі алу орнына, құтқарылудың сиқырлы құралын ұсынуын ескерген».