Кіріспе

Жұмысшылар социалистік федерациясы – Ұлыбританияда Сильвия Панкхерст басқарған социалистік саяси партия. Әртүрлі атаулармен ол саясатын кеңейтіп, әйелдердің сайлау құқығынан бастап, ақырында солшыл коммунистік ұйымға айналды.

WSPU Шығыс Лондон федерациясы

Ол Шығыс Лондондағы Әйелдер әлеуметтік және саяси одағының федерациясы (WSPU, көбінесе суфражистер деп аталады) ретінде бастау алды. Шығыс Лондон федерациясы 1893 жылы доктор Ричард Панкхерст және оның әйелі Эмелин Панкхерст құрған, және ол Джордж Лансбери сияқты ер адамдарды да қабылдағандықтан, аналық ұйымынан демократиялық болып ерекшеленді. Осы кезде Сильвия WSPU-ның таңдаған жолымен көп келіспеушіліктерге тап болды. Ол Лондонның Шығыс бөлігіндегі жұмысшы табының арасындағы Тәуелсіз Еңбек партиясымен үйлесетін, әйелдердің сайлау құқығынан гөрі кең мәселелерді шешетін, анық социалистік ұйымды құруды қалады. Ол сондай-ақ жеке мүліктің бұзылуына емес, жұмысшылардың ұжымдық әрекеттеріне назар аударуды қалады.

Шығыс Лондон суфражиттер федерациясы

Осы және басқа да, жеке мәселелерді қоса алғанда, Сильвияның Шығыс Лондон федерациясымен бірге WSPU-дан қуылғандығына себеп болды. 1914 жылдың басында олар өздерін Шығыс Лондон суфражисткалар федерациясы (ELFS) деп атады және «Әйелдердің Дредноуты» газетін жариялады. Алғашқыда топ барлық адамға сайлау құқығын қамтамасыз ету үшін үгіт жүргізді және Кир Хардидің көмегімен парламентарийлер арасында агитация жасады. Бірақ Бірінші дүниежүзілік соғыс басталғанда, олар Циммервальд конференциясының позициясын қолдап, соғысқа қатысуға қарсы шыға бастады. Бұл көзқарас бастапқыда топтың қолдауын жоғалтты, бірақ олар Шығыс аймағындағы қиын жағдайды жеңілдету үшін жұмыс істей бастады. ELFS арзан бағада тамақтанатын мейрамханалар желісін құрды, сондай-ақ өздері ойыншық фабрикасын, тегін медициналық пунктті және Монтессори балабақшасын ашты. Олар сонымен қатар жесірлерге зейнетақы және тәуелділерге жәрдемақы беруді талап етті.

Жұмысшылардың сайлау федерациясы

Халық пікірі соғысқа қарсы бұрғаннан кейін, бұл топ жаңа қолдауға ие болды және газетінің таралымы артты. Өзінің кеңейтілген саяси ұстанымдарын көрсете алу үшін 1916 жылғы наурыз айында өзін Жұмысшылардың сайлау құқығы федерациясы (WSF) деп атады. Сол сияқты, 1917 жылғы шілдеде газеттің аты "Workers' Dreadnought" деп өзгертілді. 1917 жылдың басынан бастап, жаңа мақсатты қабылдады: "Толық жасқа келген әрбір әйел мен еркекке дауыс беру құқығын, яғни Адамдық сайлау құқығын қамтамасыз ету және халық үшін әлеуметтік және экономикалық бостандыққа қол жеткізу". WSF 1916 жылғы Ирландия көтерілісін қолдады және жалпыға бірдей сайлау құқығы үшін күресін жалғастыра отырып, әлеуметтік әл-ауқатты жақсартудың басты жақтаушысы болды. Сондықтан, ол Франчайз заң жобасына қарсы болды, ол соңында Ұлыбританиядағы әйелдерге жалпы сайлауда дауыс беруге мүмкіндік берді, бірақ әйелдерге қойылған шектеулер ерлерге қарағанда әлдеқайда қатаң болды. Өзгеріп келе жатқан ұстанымына қарамастан, партия 1917 жылдың көп бөлігінде жалпыға бірдей сайлау құқығы мен Бірінші дүниежүзілік соғысты тоқтату үшін үгіт жүргізуге баса назар аударды. Ол Ресейдегі Ақпан революциясын, негізінен, жалпыға бірдей сайлау құқығымен сайланатын Құрылтай жиналысын құрып, Ресейді соғыстан шығаратынына үмітпен қарсы алды. Айлар өте келе, WSF "Workers' Dreadnought" газетінде Петроград Кеңесі мен Ресей Уақытша үкіметі арасында биліктің екіұшты жағдайының туындағанын байқады және әртүрлі социалистік фракциялардың көзқарастарын талдағаннан кейін большевиктермен одақтасуға шешім қабылдады. Партия 1917 жылғы Қазан революциясын ынтамен қолдады, бұл олардың жалпыға бірдей сайлау құқығын қолдаудан парламентаризмге қарсылыққа ұстанымын өзгертуіне түрткіс болды. 1918 жылғы қаңтарда Ресейдегі жаңа большевик үкіметі Ассамблеяны таратып жібергенде, бұл топ оның орнына Бүкілресейлік Кеңестер съезінің келуін құптады және кеңестер үкіметтің ең демократиялық нысаны екенін мәлімдеді. WSF Ресейдің соғыстан шығуын күтіп, Брест-Литовск келісімін бейбітшілікке қадам ретінде қабылдады. Осы кезеңде WSF "Ресейге қол тигізбеңіз" деген ұранмен Ресей Азамат соғысына Жекелеген елдердің араласуына қарсы науқандар жүргізді. WSF британ үкіметінен Кеңес Ресейімен бейбітшілік туралы келіссөздер жүргізуді талап етті, жұмысшы қозғалысын Кеңес үкіметін қолдауға шақырды және соңында жұмысшыларды араласуды тоқтатуға мәжбүрлейтін жалпы ереуілге шақырды. 1918 жылғы сәуірде шыққан "Workers' Dreadnought" журналында Панкхерст Ресейдегі Кеңес үкіметін қолдаудың ең тиімді жолы – Ұлыбританияда жұмысшылар кеңестерін құру екенін айтты, ал кейіннен Ресей революциясының сақталуы үшін әлемдік капитализмді құлату үшін әлемдік революция қажет екенін мәлімдеді.

Жұмысшылардың социалистік федерациясы

WSF-тің кеңес жүйесін қолдауы, оларды парламенттік жүйе арқылы социализм құру мүмкіндігіне күмән келтіріп, тек Кеңестер ғана әлеуметтік революцияның "бағыттап, үйлестіретін механизмін" құра алады деген тұжырымға әкелді. 1918 жылғы мамыр айында партия конференциясы парламентаризмге наразылық білдіре отырып, ұйымды қайта атауға келісті, енді ол Жұмысшы Социалистік Федерациясы деп аталды. Алайда, парламентаризмге қатысты олардың көзқарастары өзгеріс үстінде болды және бұл мәселеде ішкі келіспеушіліктер болды. 1918 жылғы Ұлыбританиядағы жалпы сайлауға дайындық жүріп жатқанда, WSF сайлауда кандидаттар тікелей қоймайтынын мәлімдеді, ал Панкхерст өзі Шеффилд Халлам сайлау округінен кандидат болудан бас тартты, бірақ Парламентке басқа социалистік кандидаттарды қолдауға әлі де дайын болды. Ұйым сайлауда Социалистік Еңбек партиясының (СЛП) үш кандидатты, сондай-ақ тәуелсіз социалистер Дэвид Кирквуд пен Джон Маклинды қолдады және жеке мүшелеріне Еңбек партиясы кандидаттары үшін үгіт жүргізуге рұқсат берді. 1919 жылдың наурызына қарай WSF парламентке қарсы қатаң позицияға көшті, Панкхерст социалистердің "парламенттік жүйені жалғастыруы" мен "Совет үлгісіндегі индустриалдық республика құруы" арасында таңдау жасауы керектігін айтты. 1919 жылғы маусымда партия конференциясы болашақтағы барлық сайлауларды елемеу және үшінші Интернационалдың кеңесіне сәйкес, бірыңғай коммунистік партия құру мақсатында басқа социалистік топтармен келіссөздер бастау туралы шешім қабылдады. Осының нәтижесінде ол айдың соңында Лондонда жиналыстар ұйымдастырды, онда WSF және Оңтүстік Уэльс Социалистік қоғамы (SWSS) сияқты парламентке қарсылар, сондай-ақ СЛП және Британдық Социалистік партиясы (BSP) сияқты "революциялық парламентаризмді" жақтаушылар қатысты. Панкхерст 1919 жылғы шілдеде Владимир Ленинге партияның сайлауға қатысуға қарсылығын қолдауын сұрап хат жазды, бірақ оның көңілі қалды, өйткені ол парламенттік әрекеттен бас тартудың қателік екенін айтты. Өз көзқарасын өзгертпегенмен, WSF бұл саясатты біріктіру келіссөздерін ілгерілету үмітімен маңыздылығын азайтты, бұл шешімді Коммунистер лигасының Роза Виткоп сынға алды. Ол сонымен қатар Лондон жұмысшылары комитетімен де жұмыс істей бастады. Парламенттік әрекет мәселесімен қатар, Лейборист партиясына қосылу мәселесі де біріктіру келіссөздерін қиындатты. 1920 жылдың наурыз айында WSF-тің атқару комитеті "Егер BSP Лейборист партиясынан шығудан бас тартса, онда біз Коммунистік партияны құруға кірісеміз" деп мәлімдеді. 1920 жылдың маусым айына қарай біріктіру келіссөздері барлық қатысушыларды толық қанағаттандыра алмайтыны белгілі болды, өйткені олар парламенттік әрекет мәселелері бойынша немесе жаңа коммунистік партияның Лейборист партиясына қосылуға тырысуы керек пе, жоқ па деген мәселеде келісе алмады. Коммунистік бірлік конвенциясынан озып кету үшін, олар парламентаризм мен мүшелікті жақтаған "оң қанаттың" басым болады деп сенді, сондықтан WSF парламентаризмге және мүшелікке қарсы болған барлық "сол қанатты коммунистерді" шақырып, "Төтенше конференцияны" ұйымдастырды.

Коммунистік партия (Үшінші Интернационалдың британдық бөлімі)

Конференция 1920 жылдың маусым айында өтті, бірақ оған тек ВСФ мүшелері, кейбір жергілікті топтар және тәуелсіздер қатысты. Ол Коммунистік партияны (Үшінші Интернационалдың британдық бөлімі) (КП(BSTI)) құруға келісті және болашақ біріктіру жиналыстарын бойкот етуге дауыс берді. Керісінше, олар SLP-ді бірігуге қызықтыруға тырысты. Олар Ұлыбританияның Социалистік партиясымен және Халықаралық Социалистік Еңбек партиясының британдық бөлімімен пікірталас ашуды ұсынды, бірақ кейіннен бас тартып, бұл әрекет сәтсіз аяқталды. Дегенмен, КП(BSTI) Шотландия Коммунистік Еңбек партиясына ықпал етті, ал Оңтүстік Уэльс және Батыс Англияның кішкентай Коммунистік партиясы олардың платформасында құрылды. БСП осы уақыт аралығында Ұлыбритания Коммунистік партиясын (CPGB) құрды. Ленин басқа коммунистерді жаңа партияға қосылуға шақырды, ал КП(BSTI) оның «Сол қанатты коммунизм: балалық ауру» еңбегінде қарастырылған топтардың бірі болды. «Workers Dreadnought» бұл памфлетке ашық сыни пікір білдіргенімен, Панкхерст Коминтерннің екінші съезіне қатысты, онда Ленин жеке Сильвияны оның наразылықтары біріккеннен гөрі маңызды емес екеніне көндірді және CPGB ішінде парламентке қарсы оппозицияны сақтау мүмкін екенін айтты. Панкхерст ағылшын цех басқарушылары мен жұмысшылар комитетінің қозғалысын, Коммунистік Еңбек партиясын, Шотландия жұмысшылар комитетін және Глазго Коммунистік тобын шақырып конференция өткізді. Ол қыркүйек айында тұтқындалды, бірақ Вилли Галлахердің қолдауымен, Гей Олдредтің Глазго Коммунистік тобынан басқа барлық топтар 1921 жылдың қаңтар айында Ұлыбритания Коммунистік партиясымен бірігуге келісті. Біраз уақыттан кейін Панкхерстке «Workers’ Dreadnought» газетін партияның бақылауына беруді бұйырды, бірақ ол одан бас тартты. Атап айтқанда, ол Коммунистік партияның Поплар қорғаншылар кеңесінің мүшелерін кедейлерге арналған заң бойынша сыртқы көмекті қысқартуға келіскені үшін сынады, бұл 1921 жылдың қыркүйегінде CPGB-ден қуылғанының себебі ретінде көрсетілді. Демократиялық централизм қағидасы, жаңадан CPGB-ның басқару принципі ретінде қабылданғандықтан, оның тәртіпті бұзғанын көрсетеді, ал «Labour Monthly» Р. П. Датттың жеке органы ретінде жалғасты және тіпті субсидиялар алды.