Кіріспе

Британдық саяси партиясы
басқа британдық коммунистік ұйымдар

Коммунистік партия (Үшінші Интернационалдың британдық бөлімі) 1920 жылдың 19-20 маусымында Лондондағы Халықаралық Социалистік клубта өткен төтенше конференцияда құрылған солшыл коммунистік ұйым болды. Онда шамамен 600 адам болды.

Тарих

Шұғыл конференция 1920 жылдың 1 тамызында Лондонда өткізілуге жоспарланған Коммунистік Бірлік Конвенциясына дайындық үшін шақырылды. Бұл жерде көпшілік дауыспен міндетті шешімдер қабылдалатын болды, ал солшыл коммунистер осы конференцияда оңшылдарға қарсы ұйымдасуды көздеді. Алғашқы шақыруды Workers Socialist Federation (WSF) жіберді, оған Абердин, Кройдон және Холт коммунистік топтары, Гортон Социалистік қоғамы, Манчестер Советі, Степни Коммунистік Лигасы және Еңбекшілердің бас тарту партиясы қосылды. Э.Т. Уайтхед Еңбек партиясының хатшысы болып сайланды, ал Т.Дж. Уоткинс қазынашы болып тағайындалды. Сильвия Панкхерст бас редакторы болған WSF газеті – «Жұмысшылар Дредноуг» партияның ресми апталық органы ретінде қабылданды, ал 25 мүшеден тұратын Уақытша Ұйымдастыру Кеңесі 1920 жылдың қыркүйегінде өткізілетін Ұлттық Конференцияға дейін ұйымның істерін басқару үшін сайланды. Уайтхедтің КП (БТИ) парламенттік әрекетке қарсы екенін және сайлауға үміткерлерді тек бас тарту платформасымен ұсынатынын мәлімдеуіне қарамастан, Гай Олдред пен Глазго Коммунистік тобымен дау туындады. Олар Үшінші Интернационалды қолдауды тоқтатты. Еңбек партиясына мүшелік мәселесі де қаушатылды, себебі КП (БТИ) мүшеліксіздікті «басты қағида» деп жариялаған еді, ал «Жұмысшылар Дредноуг» газетінде мүшелікке қарсы түрлі аргументтер келтірілді. 1920 жылдың жазында британдық коммунистік баспасөз Владимир Лениннің «Сол қанатты коммунизм: балалық ауру» атты жаңа памфлетінен аударма үзінділерін жариялады, онда британдық парламентаризмге қарсылар сынға алынып, елдегі коммунистік бірлік үшін парламентте қатысу қажеттілік ретінде көрсетілді. Ленин Коммунистік Бірлік Конвенциясына «революциялық парламентаризмді» қабылдауға шақырып хат жазды, бұл 189 дауысқа қарсы 19 дауыспен келісілді және Ұлыбритания Коммунистік партиясының (CPGB) негізін қалаушы қағидасы болды. КП (БТИ) де Конвенцияға ашық хат арқылы Еңбек партиясына мүшелікке қосылмауды ұсынды, бірақ Лениннің оларды сынауы мен мүшелікке қосылуды қолдауы Конвенцияны мүшелікке қосылуға итермеледі, бірақ аздаған айырмамен: 100 дауыс «жақтас», 85 «қарсы» және 20 «бас тартты». Бірақ бұл саясат сәтсіз аяқталды, өйткені Еңбек партиясы CPGB-нің оларға мүшелікке қосылу туралы барлық өтініштерін қабылдамады, бұл CPGB мен CP (BSTI) арасындағы қарым-қатынасты жақсартты. КП (БТИ) мен Интернационалдың саясатындағы бұл айырмашылықтар британдық бөлім Интернационалдың Екінші Дүниежүзілік Конгресіне делегаттар жібергенде айқындалды. Британдық Социалистік партиясының (БСП) делегаттары парламентаризмді және Еңбек партиясына мүшелікке қосылуды қолдады, Лениннің қолдауын алды және Панкхерсттің қарсылығына қарамастан, екеуін де саясат ретінде қабылдаған резолюцияны қабылдады. Содан кейін CP (BSTI) CPGB-мен бірігуге міндеттелді. Олардың оралуымен 18-19 қыркүйекте Манчестерде тағы бір конференция өтті, онда олар парламенттік әрекеттерге қатысты нақты ескертулермен Екінші Дүниежүзілік Конгрестің шарттарын қабылдауға дауыс берді. Панкхерст революциялық парламентаризм тактикасы келесі съезде тоқтатылуы мүмкін екенін мәлімдеді, себебі екінші съезде бас тартқан фракцияның мөлшеріне байланысты, сондай-ақ Лениннің бейресми талқылау кезінде бұл мәселенің маңызды емес екенін айтқандығын хабарлады. Кардиффте 4 желтоқсанда өткен КП (БТИ) үшінші конференциясында Үшінші Интернационалдың Жарғылары мен тезистері қабылданды, бірақ олардың парламенттік әрекеттерге байланысты емес екендігі туралы консенсус болды. Манчестердегі төрт филиал мұны «сату» деп қарастырып, 200 мүшесін алып, отставкаға кетті. Уайтхед пен Панкхерст әлі де КПГБ-да бас тарту үшін күресуге еркіндіктері бар екенін мәлімдеді және 1921 жылдың қаңтарында Лидсте өткен екінші Коммунистік Бірлік Конвенциясында олармен ресми түрде бірікті. Глазго Коммунистік тобы өздерінің «Қызыл Коммуна» газетін шығарып, «бұл елде коммунизмді қорқынышсыз қолдайтын басқа партия органы жоқ. Олардың барлығы парламентаризмді қандай да бір формада қолдауға шақырады немесе келіседі» деп мәлімдеді. Сол жылы Пасхада олар Антипарламенттік Коммунистік Федерацияны құрды. Бірлесуге қарамастан, бұрынғы КП (BSTI) Workers' Dreadnought-ті тәуелсіз басылым ретінде сақтап, парламенттік әрекеттер және Еңбек партиясына мүшелікке тырысу мәселелері бойынша CPGB-ны сынға ала берді. Бұл дұрыс емес болып шықты, өйткені 1921 жылдың қыркүйегінде Сильвия Панкхерст және оның көптеген серіктестері газетте жарияланған сындық пікірлері үшін CPGB-дан қуылды.

Бағдарлама

Парламентке қарсылық және Еңбек партиясына қосылуға қарсылықтан өзге, КП (БТИ) кәсіподақ шенеуніктерінің кәсібиленуіне қарсы тұрды, олардың пікірінше, бұл шенеуніктерді ерекше жағдайға қойды. Осы позициясына қарамастан, олар "қатардағы ұйымдастырудың өсуін ынталандыру" және "қатардағы жұмысшыларға реакциялық кәсіподақ басшыларының ықпалын әлсірету" мақсатымен, қолданыстағы кәсіподақтарда КП (БТИ) мүшелерінің жұмыс істеуін қолдады. Ішкі айналымда партия кәсіподақтардан мүшелерді тартуға ниеттенгенін білдірді, осылайша олардың ішіндегі ықпалын кеңейтуді көздеді. Осылайша, партия "партиялық емес, бұқаралық ұйымдарда" жұмыс істеу мен "партиялық ұйымдарға" (мысалы, Еңбек партиясы) мүше болу арасындағы айырмашылықты көрсетті, мүшелерінің кәсіподақ ұйымдарына барынша қатысуын талап етті, бұл олардың "коммунистік принциптеріне" қайшы келмесе. КП (БТИ) сондай-ақ пролетариаттың өтпелі диктатурасының қажеттілігіне сенді, онда еңбек міндетті болады, бұл адамдардың негізгі қажеттіліктерін қамтамасыз етудің қажетті құралы еді. Осы ауысу кезеңінде Панкхёрст жалақылы еңбектің жалғасатынын айтты, ал қоғам жалақылы еңбекті толығымен жоюдан бұрын тең жалақы және тең пайға бөлу жүйесін енгізуі керек екенін мәлімдеді, бірақ бұл қанша уақытқа созылатынын немесе бұрынғыдан кейінгіге қалай өтуге болатыны туралы нақты айтпады. КП (БТИ) бағдарламасы осы өтпелі кезеңде тауар айналысының мемлекеттік бақылауда жалғасатынын, ал "жергілікті және ұлттық кеңес банктері" валюта шығаратынын нақтылады.