Орта тізбекті ацил-КоА дегидрогеназа тапшылығы: диагнозы, көрінісі және алдын алу шаралары
Medium-chain acyl-coenzyme A dehydrogenase deficiency
MCADD (орта тізбекті ацил-КоА дегидрогеназа тапшылығы) – қауіпті генетикалық ауру. Қанттың төмендеуіне, кенеттен өлімге алып келуі мүмкін. Ерте диагностика өмір сақтайды!
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Орта тізбекті ацил-КоА дегидрогеназаның жетіспеушілігі (MCAD жетіспеушілігі немесе MCADD) – май қышқылдарының тотығу бұзылысы, ол организмнің орта тізбекті май қышқылдарын ацетил-КоА-ға ыдырату қабілетін нашарлатады. Бұл ауру гипогликемиямен және уақтылы шаралар қабылданбаған жағдайда кенеттен өліммен сипатталады, көбінесе ашаралау немесе құсу кезеңдерінен туындайды. Жаңа туған сәбилерді кеңейтілген скринингке дейін MCADD нәрестелердің кенеттен қайтыс болуының жиі кездеспейтін себебі болып келді. Симптомдардың пайда болуына дейін анықталған адамдардың емделу барысы жақсы. MCADD Солтүстік Еуропалық нәсілдес адамдар арасында ең көп кездеседі, оның жиілігі халыққа байланысты 1:4000-нан 1:17,000-ға дейін ауыспайды. MCADD емдеуі негізінен алдын алу шараларына негізделген, яғни организмнің май қышқылдарының тотығуына сүйенетін ашаралау және басқа да жағдайлардан сақтану.
Medium chain acyl CoA dehydrogenase deficiency (MCAD deficiency or MCADD) is a disorder of fatty acid oxidation that impairs the body's ability to break down medium chain fatty acids into acetyl CoA. The disorder is characterized by hypoglycemia and sudden death without timely intervention, most often brought on by periods of fasting or vomiting. Prior to expanded newborn screening, MCADD was an underdiagnosed cause of sudden death in infants. Individuals who have been identified prior to the onset of symptoms have an excellent prognosis. MCADD is most prevalent in individuals of Northern European Caucasian descent, with an incidence of 1:4000 to 1:17,000 depending on the population. Treatment of MCADD is mainly preventive, by avoiding fasting and other situations where the body relies on fatty acid oxidation to supply energy.
Белгілері мен симптомдары
МКАДД ерте балалық шақта гипокетоздық гипогликемия және бауыр функциясының бұзылуымен көрінеді, көбінесе ұзақ аштықтан немесе құсумен жүретін инфекциядан кейін пайда болады. Тек ана сүтімен тамақтанатын нәрестелер туғаннан кейін көп ұзамай, нашар тамақтану салдарынан осылай көрінуі мүмкін. Кейбір адамдарда МКАДД-ның бірінші белгісі шағын аурудан кейін кенеттен болатын өлім болуы мүмкін. МКАДД-сы бар адамдардың көптегені, метаболизміне жеткілікті стресс тудыратын жағдайға тап болмаса, мүлдем белгісіз болуы мүмкін. Орта тізбекті ацил-КоА дегидрогеназа (MCAD) ферменті митохондрияда бета-тотығу кезінде 6 мен 12 көміртегі ұзындығындағы май қышқылдарының дегидрогенациялану сатысына жауапты. Май қышқылдарының бета-тотығуы денедегі глюкоза мен гликоген қоры түгендегеннен кейін энергия береді. Бұл тотығу әдетте ұзақ аштық немесе ауру кезінде, калориялық тұтыну азайғанда және энергия қажеттілігі артқанда жүзеге асады.
MCADD presents in early childhood with hypoketotic hypoglycemia and liver dysfunction, often preceded by extended periods of fasting or an infection with vomiting. Infants who are exclusively breast fed may present in this manner shortly after birth, due to poor feeding. In some individuals the first manifestation of MCADD may be sudden death following a minor illness. A number of individuals with MCADD may remain completely asymptomatic, provided they never encounter a situation that sufficiently stresses their metabolism. The enzyme medium chain acyl CoA dehydrogenase (MCAD) is responsible for the dehydrogenation step of fatty acids with chain lengths between 6 and 12 carbons as they undergo beta oxidation in the mitochondria. Fatty acid beta oxidation provides energy after the body has used up its stores of glucose and glycogen. This oxidation typically occurs during periods of extended fasting or illness when caloric intake is reduced, and energy needs are increased.
Генетика
MCADD аутосомалық рецессивті жолмен мұраға беріледі, яғни ауруға шалданған адам ата-анасынан мутацияланған аллельді екеуінен де алуы керек. ACADM – бұл ген, ол 1p31 хромосомасында орналасқан, 12 экзоны бар және 421 аминқышқылынан тұратын ақуызды кодтайды. Солтүстік Еуропалық нәсілдес адамдар арасында жиі кездесетін мутация бар: 985-ші позициядағы аденин гуанинмен алмастырылады, нәтижесінде ақуыздың 304-ші позициясындағы лизин глутамин қышқылымен алмастырылады. Жаңа туған сәбилерді тексерудің кеңеюіне байланысты, басқа мутациялар да жиі анықталады. MCADD күдігі туған жағдайда, ACADM генінің молекулалық генетикалық талдауы диагнозды растау үшін қолданылуы мүмкін. Диагноз қою үшін өршілген фибробластардағы MCAD ферментінің активтілігін талдау да пайдаланылуы мүмкін. MCADD және басқа май қышқылдарының тотығу бұзылыстары соңғы жылдары кенеттен нәрестелер өлімі синдромының анықталмаған себептері ретінде танылды.
MCADD is inherited in an autosomal recessive manner, meaning an affected individual must inherit a mutated allele from both of their parents. ACADM is the gene involved, located at 1p31, with 12 exons and coding for a protein of 421 amino acids. There is a common mutation among Northern European Caucasians, replacement of an adenine at position 985 with guanine, which results in a substitution of lysine with glutamic acid at position 304 of the protein. Other mutations have been identified more commonly since newborn screening has expanded the mutation spectrum. After biochemical suspicion of MCADD, molecular genetic analysis of ACADM can be used to confirm the diagnosis. The analysis of MCAD activity in cultured fibroblasts can also be used for diagnosis. MCADD and other fatty acid oxidation disorders have been recognized in recent years as undiagnosed causes of sudden infant death syndrome.
Емдеу
Басқа май қышқылдарының тотығу бұзылыстары сияқты, MCADD ауруы бар адамдар ұзақ уақыт бойы аш болудан сақтануы керек. Ауырған кезде олар метаболикалық декомпенсацияны болдырмау үшін қатаң бақылауда болуы тиіс, себебі бұл өлімге алып келуі мүмкін. MCADD ауруы бар адамдарда "төтенше жағдай туралы хат" болуы керек, ол пациент пен ауру туралы білмейтін медициналық қызметкерлерге жедел декомпенсация жағдайында дұрыс ем беруге мүмкіндік береді. Бұл хатта дағдарыс кезінде қолданылатын қадамдар мен пациенттің күтімімен таныс мамандардың байланыс ақпараты көрсетілуі керек. 2006 жылы Нидерландыда жүргізілген зерттеуде 155 жағдай қарастырылып, 27 адамның (17%) ерте жасында қайтыс болғаны анықталды. Тірі қалғандардың 24-і (19%) әлдебір дәрежеде мүгедектікке ұшырады, олардың көпшілігі жеңіл болды. Жаңа туған кезде диагнозы қойылған 18 пациенттің барлығы бақылау уақытында тірі еді.
As with most other fatty acid oxidation disorders, individuals with MCADD need to avoid fasting for prolonged periods of time. During illnesses, they require careful management to stave off metabolic decompensation, which can result in death. Individuals with MCADD should have an "emergency letter" that allows medical staff who are unfamiliar with the patient and the condition to administer correct treatment properly in the event of acute decompensation. This letter should outline the steps needed to intervene in a crisis and have contact information for specialists familiar with the individual's care. A 2006 Dutch study followed 155 cases and found that 27 individuals (17%) had died at an early age. Of the survivors, 24 (19%) suffered from some degree of disability, of which most were mild. All the 18 patients diagnosed neonatally were alive at the time of the follow up.
Өрлеу
MCADD көбінесе Солтүстік Еуропалық нәсілді адамдарда кездеседі. Солтүстік Германиядағы аурудың жиілігі 1:4000-ға тең, бұл қазіргі таңда әлемдегі ең жоғары көрсеткіш. MCADD-дегі ең көп таралған мутацияның отаны – Солтүстік Еуропа. Солтүстік Еуропадан тыс аймақтардағы халық арасында бұл көрсеткіш айтарлықтай төмендеп, Жапонияда 1:51 000, ал Тайваньда 1:700 000-ға жетеді. Азиялық халық арасында анықталған MCADD жағдайларында ең көп таралған мутация анықталған жоқ.
MCADD is most prevalent in individuals of Northern European Caucasian descent. The incidence in Northern Germany is 1:4000, currently the highest in the world. Northern Europe is also the origin of the common mutation in MCADD. For populations without origins in Northern Europe, the incidence is significantly lower, 1:51,000 in Japan and 1:700,000 in Taiwan. The common mutation has not been identified in MCADD cases identified in Asian populations.