Кіріспе

Рим империясының құлдырауы, 5 ғасырдан бастап, ал 6 ғасырдың соңында аварлар мен славяндардың шабуылдары рим халқын қорғанысқа қолайлы жерлерге, мысалы, аралдарға немесе түбектерге көшуге мәжбүр етті. Бұл жергілікті қала құрылысын бастады және 7 ғасырда Византия билігі тұсында Пиран қаласы мықты бекініске айналды. Қорғаныс шараларына қарамастан, 788 жылы франктар Истрияны басып алды, ал славяндар аймаққа қоныстанды. 952 жылы Пиран қаласы Киелі Рим империясының құрамына кірді. Аймақ туралы ең сенімді жазбалар 7 ғасырдағы Равенналық аноним дін қызметкерінің "Космография" еңбегінде кездеседі. Қаланың аты грек тіліндегі "pyrrhos" сөзінен шыққан болуы мүмкін, ол "қызыл" дегенді білдіреді, себебі қала аумағында кең таралған қызғылт түсті флиш тастары көптеп табылады. Кейбір тарихшылар оны "pyros" – "от" деген мағынадағы сөзбен байланыстырады, себебі ежелгі уақтардың маринаның шетінде орналасқандығы айтылады. 1283 жылдан 1797 жылға дейін қала Венеция Республикасының құрамына кірді, онда жергілікті ақсүйектер кеңесі Венеция өкіліне көмектесе отырып, жартылай дербес басқарылды. Орта ғасырдың соңында Генуя Республикасы сияқты жаулар мен қарақшылардың бірнеше шабуылдары сәтті кері қайтарылды; 1558 жылы қалаға қорлық індет келді, нәтижесінде халықтың үштен екісі қаза тапты. Венеция билігінің соңғы онжылдықтары Триест портымен бәсекелесуге байланысты құлдыраумен сипатталды. 1797 жылы қала Австрия империясына қосылды, бірақ 1806 жылдан 1814 жылға дейін Наполеон империясына қарасты. 1812 жылдың 22 ақпанында Пиран қаласының жанында британдық және француз әскери кемелері арасында Пиран шайқасы болды. Бұл Наполеон соғыстарының Адриатика кампаниясының шағын шайқасы еді. 19 ғасырдың соңы мен 20 ғасырдың басында Пиран – 15 000-нан астам тұрғыны бар, шамамен жақын орналасқан Копер қаласымен бірдей өлшемдегі австро-венгриялық қала болды. Халықтың 80%-ы этникалық және мәдени тұрғыдан итальяндықтарды құрады, ал 15%-ы – словен ұлттық азаматтары еді. Бұл дамыған базар және шипажай қаласы, сондай-ақ жақсы көлік байланыстарымен еректелді. Балқандағы алғашқы троллейбус желісі 1909 жылдың 24 қазанында Пиран қаласында іске қосылды. 1912 жылы ол сол бағыт бойынша 1953 жылға дейін жұмыс істеген трамваймен алмастырылды. Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін, Триест пен Истрияның барлық аймағымен бірге қала Италияға берілді. 1954 жылы қала Италиямен бірге қол қойылған Лондон меморандумына сәйкес Югославия құрамына қосылды. Истрия-Дальмациядан эмиграцияның соңғы кезеңінде Пиран халқының көп бөлігі социалистік Югославияда қалудың орнына Италияға немесе шетелге көшіп кетті. Ол социал-демократтарды ұсынады. Хорватия мен Словенияның Пиран шығанағындағы аумақтық талаптары Югославияның тарауынан кейін басталған Хорватия-Словения шекаралық дауларындағы маңызды мәселе болып қалуда.

Мәдениет және білім беру

Пиран – композитор және скрипкашы Джузеппе Тартинидің туған жері, ол қаланың мәдени мұрасын қалыптастыруда маңызды рөл атқарды. Қаланың басты алаңы, Тартини алаңы (, ), оның құрметіне аталған. 1892 жылы, оның туғанына 200 жыл толуына орай, Пиранда Тартиниге ескерткіш орнатылды. Венециялық суретші Антонио Даль Зоттоға 1896 жылы тұғырына қойылған, адамнан үлкен қоладан жасалған мүсін жасау тапсырылды. Ескерткіш алаңды биіктеп тұр, ал оған Сент-Джордж соборы қарап тұр. Суретші Чезаре Делл'Аква да Пиранда туған. Пиран Словенияның Еуро-Орта теңіз университетінің (EMUNI) орналасқан жері, ол 2008 жылы Барселона процесінің мәдени жобаларының бірі ретінде құрылды: Жерорта теңізі үшін одақ. Пиран жағалау галереялары – алты мемлекеттік заманауи өнер галереясын біріктіретін мемлекеттік мекеме.

Мәдени іс-шаралар

Онжылдықтар бойы музыкалық кештер Грейфриарс францискандық монастырының атриумында өтті, ол Словенияның жағалауындағы ең әдемі және жақсы акустикасы бар монастырь атриумдарының бірі. Қала әкімдігінің мерекесі 15 қазанда, ол 1944 жылы «Копер» аталған алғашқы словен партизандық теңіз отрядының құрылған күнін тойлайды.

География және климат

Пиран Пиран шығанағындағы Пиран түбегінің ұшында орналасқан. Қаланың шығысында, солтүстік жағалау бойында (Струньянға қарай) Фиеза деп аталатын шағын туристік елді мекен бар. Пиран мен Фиезаны жағажай бойындағы серуендеу жолы байланыстырады. Пиранда ылғалды субтропиктік климат басылады, жазда ыстық, қыста салқын және жаңбырлы болады. Қар сирек жауады (әдетте жылына 3 күн, көбінесе із қалдырады). Жылына 22 күнде ең жоғары температура немесе одан да жоғары болады; жылына бір күн температурадан аспайды. Жыл бойы шамамен 4 күн бұлтты болады, көбінесе қыс айларында.

Демография

1910 жылғы австриялық халық санағына сәйкес, қалада 7 379 адам тұрды, олардың 95,97% -ы итальяндықтар, ал 0,09% -ы словендер болды. 1945 жылы қалада 5 035 тұрғын болды, олардың 91,32% -ы итальян тілінде, 8,54% -ы словен тілінде сөйледі. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін, Пиран Югославия құрамына өткен кезде, аймақтан итальян тілінде сөйлейтін адамдардың қоныс аударуы болды. Одан кейін халықтың 67,6% словендер, 15,5% итальяндықтарды құрады.

Ескерткіштер

Пиран қаласына Венеция Республикасы мен Австро-Мажарстан империясының ықпалы зор болған, сондықтан мұндағы ескерткіштер Словенияның ішкі аймақтарындағылардан едәуір өзгеше. Пиран қаласының қабырғалары Осман шапқыншылығынан қорғау үшін салынған; қабырғалардың әртүрлі кезеңдердегі көптеген бөліктері бүгінге дейін сақталған және туристер үшін қызығушылық тудырады. Қаланың орталығында Джузеппе Тартиниге арналған ескерткіші орналасқан Тартини алаңы бар. Жақын жерде Тартинидің үйі (алғаш рет 1384 жылы айтылған, қаладағы ең көне ғимараттардың бірі), Муниципалдық сарай, Лоджия және Бенечанка сияқты маңызды ғимараттар орналасқан. Қаланың үстіндегі төбедегі ең ірі және маңызды ғимарат – Киелі Георгий шіркеуі, оның жанында францискан монастыры орналасқан.

Байланыс және көлік

Қала маңында халықаралық әуежай және марина бар. Копер радиосының орта толқынды хабар тарату станциясы Пиран қаласында орналасқан. Ол 1170 кГц жиілігінде хабар таратады және 123,6 метрлік биіктіктегі тіреуіш сымдары бар, торлы антеннасымен жабдықталған мачтасы бар. Қала Копер, Изола, Портороз (әуежай орналасқан жер), Сечовле және Луциямен арзан автобус бағыты арқылы байланысты. Басқа жағалау елді мекендерінің бағыттары көбінесе туристік маусымда жұмыс істейді. Словениядағы алғашқы троллейбус желісі 1909 жылғы 24 қазанда, сол кезде Австрия-Мажарстан құрамында болған Пиран қаласында пайдалануға берілді. Ол Тартини алаңынан басталып, жағалау бойымен және кеме жасау зауытына дейін, Портороз және Луцияға дейін созылды. Қала әкімдігі австриялық Daimler Motoren Gesellschaft компаниясы жасаған бес троллейбус сатып алды. 1912 жылы ол 1953 жылға дейін жұмыс істеген трамвай жүйесімен ауыстырылды, кейін трамвайлар автобустармен алмастырылды.

Спорт

Под Обзидем стадионы – Пиран қаласындағы көп мақсатты стадион. Ол футбол матчтары үшін қолданылады және NK Portorož Piran футбол командасының үй стадионы болып табылады. Қазіргі таңда стадион 750 көрерменге арналған, олардың 500-і отыруға мүмкіндік алады.