Пиран қаласының тарихы: Рим империясының құлдырауы, авариялық шабуылдар, славян қоныстануы және Византия, Франк әулеттерінің билігі. 7 ғ-дағы жазбалар.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Рим империясының құлдырауы, 5 ғасырдан бастап, ал 6 ғасырдың соңында аварлар мен славяндардың шабуылдары рим халқын қорғанысқа қолайлы жерлерге, мысалы, аралдарға немесе түбектерге көшуге мәжбүр етті. Бұл жергілікті қала құрылысын бастады және 7 ғасырда Византия билігі тұсында Пиран қаласы мықты бекініске айналды. Қорғаныс шараларына қарамастан, 788 жылы франктар Истрияны басып алды, ал славяндар аймаққа қоныстанды. 952 жылы Пиран қаласы Киелі Рим империясының құрамына кірді. Аймақ туралы ең сенімді жазбалар 7 ғасырдағы Равенналық аноним дін қызметкерінің "Космография" еңбегінде кездеседі. Қаланың аты грек тіліндегі "pyrrhos" сөзінен шыққан болуы мүмкін, ол "қызыл" дегенді білдіреді, себебі қала аумағында кең таралған қызғылт түсті флиш тастары көптеп табылады. Кейбір тарихшылар оны "pyros" – "от" деген мағынадағы сөзбен байланыстырады, себебі ежелгі уақтардың маринаның шетінде орналасқандығы айтылады. 1283 жылдан 1797 жылға дейін қала Венеция Республикасының құрамына кірді, онда жергілікті ақсүйектер кеңесі Венеция өкіліне көмектесе отырып, жартылай дербес басқарылды. Орта ғасырдың соңында Генуя Республикасы сияқты жаулар мен қарақшылардың бірнеше шабуылдары сәтті кері қайтарылды; 1558 жылы қалаға қорлық індет келді, нәтижесінде халықтың үштен екісі қаза тапты. Венеция билігінің соңғы онжылдықтары Триест портымен бәсекелесуге байланысты құлдыраумен сипатталды. 1797 жылы қала Австрия империясына қосылды, бірақ 1806 жылдан 1814 жылға дейін Наполеон империясына қарасты. 1812 жылдың 22 ақпанында Пиран қаласының жанында британдық және француз әскери кемелері арасында Пиран шайқасы болды. Бұл Наполеон соғыстарының Адриатика кампаниясының шағын шайқасы еді. 19 ғасырдың соңы мен 20 ғасырдың басында Пиран – 15 000-нан астам тұрғыны бар, шамамен жақын орналасқан Копер қаласымен бірдей өлшемдегі австро-венгриялық қала болды. Халықтың 80%-ы этникалық және мәдени тұрғыдан итальяндықтарды құрады, ал 15%-ы – словен ұлттық азаматтары еді. Бұл дамыған базар және шипажай қаласы, сондай-ақ жақсы көлік байланыстарымен еректелді. Балқандағы алғашқы троллейбус желісі 1909 жылдың 24 қазанында Пиран қаласында іске қосылды. 1912 жылы ол сол бағыт бойынша 1953 жылға дейін жұмыс істеген трамваймен алмастырылды. Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін, Триест пен Истрияның барлық аймағымен бірге қала Италияға берілді. 1954 жылы қала Италиямен бірге қол қойылған Лондон меморандумына сәйкес Югославия құрамына қосылды. Истрия-Дальмациядан эмиграцияның соңғы кезеңінде Пиран халқының көп бөлігі социалистік Югославияда қалудың орнына Италияға немесе шетелге көшіп кетті. Ол социал-демократтарды ұсынады. Хорватия мен Словенияның Пиран шығанағындағы аумақтық талаптары Югославияның тарауынан кейін басталған Хорватия-Словения шекаралық дауларындағы маңызды мәселе болып қалуда.
The decline of the Roman Empire, from the 5th century AD onward, and incursions by the Avars and Slavs at the end of the 6th century, prompted the Roman population to withdraw into easily defensible locations such as islands or peninsulas. This started local urbanisation and by the 7th century, under Byzantine rule, Piran had become heavily fortified. Despite the defences, the Franks conquered Istria in 788 and Slavs settled in the region. By 952, Piran had become a part of the Holy Roman Empire. The earliest reliable records of the area are in the 7th century work Cosmographia by an anonymous cleric of Ravenna. The name of the town most probably originates from the Greek "pyrrhos", which means "red", because of the reddish flysch stones commonly found in the town's area. Some historians also refer it to "pyros", meaning fire, due to ancient lighthouses which were supposed to be on the edge of the marina. From 1283 to 1797, the town became part of the Republic of Venice, where it was governed in a semi autonomous way, with a council of local noblemen assisting the Venetian delegate. Several enemy (e. g. from the Republic of Genoa) and pirate assaults were repelled during the late Middle Ages; a great pestilence hit the town in 1558, killing about two thirds of the population. The last decades of Venetian rule were marked by decadence, due to the competition with the nearby Austrian port town of Trieste. The town was annexed to the Austrian Empire in 1797; but during the years from 1806 to 1814, it was ceded to the Napoleonic Empire. On 22 February 1812, the Battle of Pirano was fought between a British and a French ship of the line in the vicinity of Piran. This was a minor battle of the Adriatic campaign of the Napoleonic Wars. At the end of the 19th century and the beginning of the 20th century, Piran was an Austro Hungarian town with over 15,000 inhabitants, roughly the same size as nearby Koper. Around 80% of the population was ethnically and culturally Italian, with a Slovene minority of around 15%. It was a flourishing market and spa town with good transport connections. The first trolleybus line in the Balkans was introduced to public service on 24 October 1909 in Piran. In 1912, it was replaced by a tramway that operated on the same route till 1953. After the First World War, together with Trieste and all Istria, the town was ceded to Italy. The town was annexed to Yugoslavia in 1954, according to the London Memorandum signed together with Italy. A significant part of Piran's population chose to emigrate to Italy or abroad in the final phase of the Istrian–Dalmatian exodus, rather than stay in socialist Yugoslavia. He represents the Social Democrats. The territorial claims of Croatia and Slovenia in the Gulf of Piran remain an important matter of debate in the Croatia–Slovenia border disputes that began after the dissolution of Yugoslavia.
Мәдениет және білім беру
Пиран – композитор және скрипкашы Джузеппе Тартинидің туған жері, ол қаланың мәдени мұрасын қалыптастыруда маңызды рөл атқарды. Қаланың басты алаңы, Тартини алаңы (, ), оның құрметіне аталған. 1892 жылы, оның туғанына 200 жыл толуына орай, Пиранда Тартиниге ескерткіш орнатылды. Венециялық суретші Антонио Даль Зоттоға 1896 жылы тұғырына қойылған, адамнан үлкен қоладан жасалған мүсін жасау тапсырылды. Ескерткіш алаңды биіктеп тұр, ал оған Сент-Джордж соборы қарап тұр. Суретші Чезаре Делл'Аква да Пиранда туған. Пиран Словенияның Еуро-Орта теңіз университетінің (EMUNI) орналасқан жері, ол 2008 жылы Барселона процесінің мәдени жобаларының бірі ретінде құрылды: Жерорта теңізі үшін одақ. Пиран жағалау галереялары – алты мемлекеттік заманауи өнер галереясын біріктіретін мемлекеттік мекеме.
Piran is the birthplace of the composer and violinist Giuseppe Tartini, who played an important role in shaping its cultural heritage. The town's main square, Tartini Square (, ), is named after him. In 1892, the 200th anniversary of his birth, a monument to Tartini was erected in Piran. Venetian artist Antonio Dal Zotto was commissioned to create a larger than life bronze statue, which was mounted on its pedestal in 1896. The statue dominates the square, overlooked by the Cathedral of Saint George. The painter Cesare Dell'Acqua was also born in Piran. Piran is the seat of the Euro Mediterranean University of Slovenia (EMUNI), founded in 2008 as one of the cultural projects of the Barcelona Process: Union for the Mediterranean. The Piran Coastal Galleries, a public institution encompassing a group of six public contemporary art galleries, is based in Piran.
Мәдени іс-шаралар
Онжылдықтар бойы музыкалық кештер Грейфриарс францискандық монастырының атриумында өтті, ол Словенияның жағалауындағы ең әдемі және жақсы акустикасы бар монастырь атриумдарының бірі. Қала әкімдігінің мерекесі 15 қазанда, ол 1944 жылы «Копер» аталған алғашқы словен партизандық теңіз отрядының құрылған күнін тойлайды.
Musical evenings have taken place for decades in the Greyfriars Franciscan monastery's atrium, one of the most beautiful cloister atriums in the Slovenian Littoral, which has good acoustics. The municipality's festival is 15 October, which celebrates the foundation of the first Slovenian partisan naval detachment, named Koper, in 1944.
География және климат
Пиран Пиран шығанағындағы Пиран түбегінің ұшында орналасқан. Қаланың шығысында, солтүстік жағалау бойында (Струньянға қарай) Фиеза деп аталатын шағын туристік елді мекен бар. Пиран мен Фиезаны жағажай бойындағы серуендеу жолы байланыстырады. Пиранда ылғалды субтропиктік климат басылады, жазда ыстық, қыста салқын және жаңбырлы болады. Қар сирек жауады (әдетте жылына 3 күн, көбінесе із қалдырады). Жылына 22 күнде ең жоғары температура немесе одан да жоғары болады; жылына бір күн температурадан аспайды. Жыл бойы шамамен 4 күн бұлтты болады, көбінесе қыс айларында.
Piran is located at the tip of the Piran peninsula on the Gulf of Piran. To the east of the town, along the northern coastline (in the direction to Strunjan) there is a small tourist settlement named Fiesa. Piran and Fiesa are connected by a promenade along the beach. Piran has a humid subtropical climate with warm summers and cool rainy winters. Snow is rare (usually 3 days per year, almost always in traces). There are 22 days a year with maximum temperatures of or higher; on one day a year the temperature does not exceed Fog appears about 4 days per year, mainly in winter.
Демография
1910 жылғы австриялық халық санағына сәйкес, қалада 7 379 адам тұрды, олардың 95,97% -ы итальяндықтар, ал 0,09% -ы словендер болды. 1945 жылы қалада 5 035 тұрғын болды, олардың 91,32% -ы итальян тілінде, 8,54% -ы словен тілінде сөйледі. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін, Пиран Югославия құрамына өткен кезде, аймақтан итальян тілінде сөйлейтін адамдардың қоныс аударуы болды. Одан кейін халықтың 67,6% словендер, 15,5% итальяндықтарды құрады.
According to the Austrian language census of 1910, there were 7,379 inhabitants in the town proper, 95.97% Italians and 0.09% Slovenes. In 1945, the town proper had 5,035 inhabitants, 91.32% Italian and 8.54% Slovene speakers. After World War II, when Piran became a part of Yugoslavia, there was an exodus of the Italian speakers from the region. 67.6% Slovene and 15.5% Italian.
Ескерткіштер
Пиран қаласына Венеция Республикасы мен Австро-Мажарстан империясының ықпалы зор болған, сондықтан мұндағы ескерткіштер Словенияның ішкі аймақтарындағылардан едәуір өзгеше. Пиран қаласының қабырғалары Осман шапқыншылығынан қорғау үшін салынған; қабырғалардың әртүрлі кезеңдердегі көптеген бөліктері бүгінге дейін сақталған және туристер үшін қызығушылық тудырады. Қаланың орталығында Джузеппе Тартиниге арналған ескерткіші орналасқан Тартини алаңы бар. Жақын жерде Тартинидің үйі (алғаш рет 1384 жылы айтылған, қаладағы ең көне ғимараттардың бірі), Муниципалдық сарай, Лоджия және Бенечанка сияқты маңызды ғимараттар орналасқан. Қаланың үстіндегі төбедегі ең ірі және маңызды ғимарат – Киелі Георгий шіркеуі, оның жанында францискан монастыры орналасқан.
Piran was heavily influenced by the Venetian Republic and Austria Hungary, therefore the monuments differ greatly from those in inner parts of Slovenia. The Piran town walls were constructed to protect the town from Ottoman incursions; many parts of the town walls from different eras remain, and are of interest to tourists. In the middle of the town is the Tartini Square, with a monument in memory of Giuseppe Tartini. Nearby are located various important buildings, such as Tartini’s house, first mentioned in 1384 and one of the oldest in town, the Municipal Palace, Loggia and Benečanka, among others. On the hill above the town is the biggest and most important church, the Saint George's Church, with a Franciscan monastery nearby.
Байланыс және көлік
Қала маңында халықаралық әуежай және марина бар. Копер радиосының орта толқынды хабар тарату станциясы Пиран қаласында орналасқан. Ол 1170 кГц жиілігінде хабар таратады және 123,6 метрлік биіктіктегі тіреуіш сымдары бар, торлы антеннасымен жабдықталған мачтасы бар. Қала Копер, Изола, Портороз (әуежай орналасқан жер), Сечовле және Луциямен арзан автобус бағыты арқылы байланысты. Басқа жағалау елді мекендерінің бағыттары көбінесе туристік маусымда жұмыс істейді. Словениядағы алғашқы троллейбус желісі 1909 жылғы 24 қазанда, сол кезде Австрия-Мажарстан құрамында болған Пиран қаласында пайдалануға берілді. Ол Тартини алаңынан басталып, жағалау бойымен және кеме жасау зауытына дейін, Портороз және Луцияға дейін созылды. Қала әкімдігі австриялық Daimler Motoren Gesellschaft компаниясы жасаған бес троллейбус сатып алды. 1912 жылы ол 1953 жылға дейін жұмыс істеген трамвай жүйесімен ауыстырылды, кейін трамвайлар автобустармен алмастырылды.
There is an international airport and a marina in the vicinity of the town. The medium wave transmitter of Radio Koper is in Piran. It transmits on 1170 kHz and has a 123.6 metre tall guyed mast with cage antenna. The town is connected with Koper, Izola, Portorož (the location of the airport), Sečovlje and Lucija by a cheap bus line. The lines of other coastal settlements operate mostly during the tourist season. The first trolleybus line in Slovenia entered public service on 24 October 1909 in Piran, then part of Austria Hungary. It ran from Tartini Square along the coast and the shipyard to Portorož and Lucija. The town authorities bought five trolleybuses manufactured by Austrian company Daimler Motoren Gesellschaft. In 1912, it was replaced by a tram system that operated until 1953, when it was superseded by buses.
Спорт
Под Обзидем стадионы – Пиран қаласындағы көп мақсатты стадион. Ол футбол матчтары үшін қолданылады және NK Portorož Piran футбол командасының үй стадионы болып табылады. Қазіргі таңда стадион 750 көрерменге арналған, олардың 500-і отыруға мүмкіндік алады.
Pod Obzidjem Stadium is a multi purpose stadium in Piran. It is used for football matches and is the home ground of football team NK Portorož Piran. The stadium currently holds 750 spectators, 500 of them can be seated.