Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Кіріспе
1997 жылғы американдық экипажбен Мирге жасалған ғарышқа ұшу.
1997 American crewed spaceflight to Mir
STS-81 – 1997 жылдың қаңтарында Мир ғарыш станциясына Space Shuttle Atlantis миссиясы.
STS 81 was a January 1997 Space Shuttle Atlantis mission to the Mir space station.
Миссияның басты оқиғалары
STS 81 – «Мир» ғарыш станциясына жоспарланған тоғыз миссияның бесіншісі және АҚШ астронавттарын алмастыруды қамтитын екіншісі. 1996 жылдың 19 қыркүйегінен бері «Мир» ғарыш станциясында болған астронавт Джон Блаханың орнын астронавт Джерри Линенгер басты. Линенгер «Мир» станциясында төрт айдан астам уақыт жұмсады. Ол Жерге ғарыш шаттлының STS 84 миссиясымен оралды. «Атлантис» SPACEHAB қос модулін алып жүрді, ол қосымша эксперименттер үшін ортаңғы палубадағы қосымша орынды қамтамасыз етті. «Мир» станциясымен бес күн бойы кемеде болған экипаж бір ғарыш кемесінен екіншісіне су мен жабдықтарды тасымалдады. Линенгер мен оның бір ресейлік космонавты «Атлантис» кеткеннен кейін ғарышқа шықты. STS 81 миссиясы алдыңғы қатарлы технология, Жер туралы ғылымдар, фундаменталдық биология, адам өмірінің ғылымдары, микрогравитация және ғарыш ғылымдары салаларындағы бірнеше эксперименттерді қамтыды. Бұл деректер Халықаралық ғарыш станциясын жоспарлау мен дамыту, адам және биологиялық процестердің Жердегі ғылымдары және коммерциялық технологияны дамыту үшін түсінік беруі үмітілді. 18 қаңтарда «Атлантис» «Мир» станциясына іргелесіп тұрғанда, Грансфельд NPR радиосының «Car Talk» бағдарламасына телефон соғып, оны Грансфельдтің MIT-тің екі түлегі Том және Рэй Маглиоцци жүргізді. STS 81 «Мир» станциясына және одан логистикалық жүктерді тасымалдауды қамтыды, бұл осы уақытқа дейін ең үлкен жүк көлемі болды. Қосылған кезде су, АҚШ ғылыми жабдықтары, ресейлік логистикалық жабдықтар және әртүрлі материалдар «Мир» станциясына жеткізілді. Жерге «Атлантис» кемесімен АҚШ ғылыми материалдары, ресейлік логистикалық жабдықтар және әртүрлі материалдар әкелінді. 1997 жылғы алғашқы шаттл ұшуы АҚШ астронавты Джон Блаханың Ресейдің «Мир» ғарыш станциясында 118 күн болғаннан кейін Жерге оралуымен және екі ғарыш кемесі арасындағы логистиканың ең үлкен ауысуымен ерекшеленді. «Атлантис» сондай-ақ ғарышта өмірлік циклын аяқтаған алғашқы өсімдіктерді – тұқымнан өсірілген бидай егінін алып оралды. Бұл жоспарланған тоғыз қонғанның бесіншісі NASA/Ресей ғарыш агенттігінің 1B кезеңіндегі ынтымақтастық күшін жалғастырды, Линенгер «Мир» ғарыш станциясында тұрып жатқан үшінші АҚШ астронавты болды. SPACEHAB қос модулімен өткен ұшудағыдай жүк конфигурациясы қайтадан қолданылды. Блаха 1996 жылдың 19 қыркүйегінде STS 79 экипажымен бірге келген кезде командир Валерий Корзун мен ұшу инженері Александр Калеридің «Мир-22» экипажына қосылды. Линенгер «Мир-22» экипажымен ақпан айында «Мир-23» экипажының командашысы Василий Цыблиев, ұшу инженері Александр Лазуткин және неміс зерттеушісі Рейнхольд Эвальд келгенге дейін жұмыс істеді. Эвальд станцияда қысқа уақыт болғаннан кейін «Мир-22» космонавттарымен бірге Жерге оралды. 1997 жылдың мамыр айында STS 84 миссиясы келген кезде, астронавт Майкл Фоул «Мир» ғарыш станциясында Линенгердің орнын басты. Қосылу 14 қаңтарда 22:55 EST-де, ал люк ашылу 15 қаңтарда 00:57-де болды. Линенгер ресми түрде 04:45-те станцияда 118 күн және орбитада 128 күн өткізген Блахамен орын алмасты. Бес күндік операция кезінде экипаждар «Мир» станциясына шамамен 2722 килограмм жүк, соның ішінде су, АҚШ ғылыми жабдықтары және ресейлік логистикалық жабдықтар жеткізді. «Мир» станциясынан «Атлантис» кемесімен шамамен материалдар қайтарылды. Экипаж сондай-ақ шаттлда Халықаралық ғарыш станциясының Ресей сервистік модулінде пайдалануға арналған «Трейдмилл вибрациялық оқшаулау және тұрақтандыру жүйесін» (ТВИС) сынақтан өткізді. Халықаралық ғарыш станциясымен байланысты тағы бір іс-шара – инженерлік деректерді жинау үшін қосылған операциялар кезінде орбиталық аппараттың кішкентай верниер реактивті қозғалтқыштарын іске қосу болды. Қосылу 19 қаңтарда 09:15 EST-де аяқталды, содан кейін «Мир» станциясының айналасында ұшу орындалды. «Атлантис» ұшу кезінде маңызды аномалиялар тіркелген жоқ.
STS 81 was the fifth of nine planned missions to Mir and the second one involving an exchange of U. S. astronauts. Astronaut John Blaha, who had been on Mir since September 19, 1996, was replaced by astronaut Jerry Linenger. Linenger spent more than four months on Mir. He returned to Earth on Space Shuttle Mission STS 84. Atlantis carried the SPACEHAB double module providing additional middeck locker space for secondary experiments. During the five days of docked operations with Mir, the crews transferred water and supplies from one spacecraft to the other. A spacewalk by Linenger and one of his Russian cosmonaut crewmates occurred after the departure of Atlantis. The STS 81 mission included several experiments in the fields of advanced technology, Earth sciences, fundamental biology, human life sciences, microgravity, and space sciences. It was hoped that data would supply insight for the planning and development of the International Space Station, Earth based sciences of human and biological processes, and the advancement of commercial technology. On January 18, while Atlantis was docked to Mir, Grunsfeld placed a telephone call to the NPR show Car Talk, hosted by two of Grunsfeld's fellow MIT alumni, Tom and Ray Magliozzi. STS 81 involved the transfer of of logistics to and from the Mir, the largest transfer of items to date. During the docked phase, of water, of U. S. science equipment, of Russian logistics along with of miscellaneous material was transferred to Mir. Returned to Earth aboard Atlantis was of U. S. science material, of Russian logistics and of miscellaneous material. First Shuttle flight of 1997 highlighted by return of U. S. astronaut John Blaha to Earth after 118 day stay aboard Russian Space Station Mir and the largest transfer to date of logistics between the two spacecraft. Atlantis also returned carrying the first plants to complete a life cycle in space — a crop of wheat grown from seed to seed. This fifth of nine planned dockings continued Phase 1B of the NASA/Russian Space Agency cooperative effort, with Linenger becoming the third U. S. astronaut in succession to live on Mir. Same payload configuration flown on previous docking flight — featuring SPACEHAB Double module — flown again. Blaha joined Mir 22 crew of Commander Valeri Korzun and Flight Engineer Aleksandr Kaleri on September 19, 1996, when he arrived there with the crew of STS 79. Linenger worked with the Mir 22 crew until the arrival in February of the Mir 23 crew of Commander Vasili Tsibliev, Flight Engineer Aleksandr Lazutkin and German researcher Reinhold Ewald. Ewald returned to Earth with the Mir 22 cosmonauts after a brief stay on the station. Astronaut Michael Foale replaced Linenger on Mir when the STS 84 mission arrived in May 1997. Docking occurred at 22:55 EST, January 14, followed by hatch opening at 00:57 January 15. Linenger officially traded places at 04:45 with Blaha who spent 118 days on the station and 128 days total on orbit. During five days of mated operations, crews transferred nearly 6,000 pounds (2,722 kilograms) of logistics to Mir, including around of water; around of U. S. science equipment; and of Russian logistical equipment. About of materials returned with Atlantis from Mir. Crew also tested on Shuttle the Treadmill Vibration Isolation and Stabilization System (TVIS), designed for use in the Russian Service Module of the International Space Station. Another activity related to International Space Station involved firing the orbiter's small vernier jet thrusters during mated operations to gather engineering data. Undocking occurred at 09:15 EST, January 19, followed by fly around of Mir. No significant in flight anomalies were experienced with Atlantis.