Кіріспе

Нидерландтық/неміс композиторы және органшы Иоганн Адам Рейнкен (Jan Adams, Jean Adam, Reinken, Reinkinck, Reincke, Reinicke, Reinike; 10 желтоқсан 1643 жылы крещение алған – 24 қараша 1722 жылы) – голландтық/неміс органшы және композитор. Ол 17 ғасырдың ең маңызды композиторларының бірі, Дитерих Букстехудемен дос және Иоганн Себастьян Бахқа зор әсер еткен; алайда, оның туындыларының өте азы бүгінгі күнге жеткен.

Өмір

Рейнкеннің ерекше ұзақ өмір сүруі туралы кең таралған пікірлер Иоганн Маттесонға қатысты, ол 1722 жылы жазғанда Рейнкеннің туған күнін 27 сәуір 1623 жыл деп көрсеткен. Дегенмен, Рейнкен өзінің «Hortus musicus» атты еңбегінде туған жері Девентер екенін айтқан, ал онда Маттесонның мәлімдемесін қолдайтын ешқандай дерек табылған жоқ. Девентерде 10 желтоқсанда «Ян Рейнс» шүкіршілік рәсімінен өткен; қазіргі таңда көптеген ғалымдар осы күнді қабылдаса да, бұл мәселе Маттесон көрсеткендей қиындықтарға толы. Рейнкен 1650-1654 жылдары Девентердегі Grote kerk (Lebuinuskerk) шіркеуінің органшысы Лукас ван Ленниктан музыкалық білім алды. 1654 жылы ол Санкт-Катарина шіркеуінің (Katharinenkirche) органшысы Ян Питерсзуон Свилинктің шәкірті Генрих Шейдеманнан білім алу үшін Гамбургке сапар шекті. 1657 жылы ол Девентерге оралып, 11 наурызда Бергкерк шіркеуінің органшысы болды, бірақ бір жыл өткен соң ол қайтадан Гамбургке кетіп, Шейдеманның көмекшісі болды. 1663 жылы Шейдеман қайтыс болғаннан кейін Рейнкен оның орнын иеленді. 1665 жылы ол Шейдеманның қызына үйленді, үш жылдан кейін олардың жалғыз баласы Маргарета Мария дүниеге келді. Композитор 1722 жылы қайтыс болғанға дейін Санкт-Катарина шіркеуіндегі қызметін сақтап келді, бірақ 1705 жылы шіркеудің кейбір басшылары Иоганн Маттесонды Рейнкеннің орнына тағайындауға тырысты. Рейнкен замандас органшыларының көпшілігінен айырмашылығы, өмірін байлықта өткізді. Өмірінде ол Германиядағы ең талантты органшылардың бірі ретінде танылды, Дитерих Букстехудемен жақын қарым-қатынаста болды және Винсент Любек пен Иоганн Себастьян Бахқа үлкен әсер етті. Бахтың 1720 жылы Гамбургке сапары туралы бір әңгіме бар, онда Рейнкен Бахтың лютерандық хорал «Ватерфлюссен Вавилон» бойынша ұзақ фантазиясын орындағаннан кейін: «Мен осы өнердің жойылғанын ойладым, бірақ сенде оның тірі екенін көріп тұрмын» деген екен. Кристоф Вольф осы оқиғаға қосымша мәлімет ретінде Бахтың сол күні BWV 542 орган фугасын орындағанын айтады, оның тақырыбы голланд халық әніне («Ik ben gegroet van») негізделген, бұл Рейнкеннің голланд тегіне көрсетілген құрмет ретінде болған деседі. Жасырау Себастьян Бах Рейнкеннің музыкасына қатты әсер еткендіктен, ол Рейнкеннің «Hortus musicus» еңбегінен бірнеше шығармаларды (BWV 954, 965 және 966 ретінде) өңдеп қайта жазған. 2006 жылы Ваймарда Бахтың ең ерте қолжазбасы табылды. Ол 1700 жылы Люнебургтегі сол кездегі ұстазы Георг Бёмге Рейнкеннің «Ватерфлюссен Вавилон» әуенінің көшірмесін жасаған екені анықталды.