Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Француз ғылыми аспаптар ойлап табушысы және физигі (1663–1705)
French scientific instrument inventor and physicist (1663 1705)
Гийом Амонтонс (31 тамыз 1663 – 11 қазан 1705) – француз ғылыми аспаптар ойлап табушысы және физигі. Ол үйкеліс мәселесін зерттеудегі алғашқылардың бірі болды, үйкеліс – денелер жанасқанда қозғалысқа кедергі келтіретін күш. Ол термодинамика, абсолюттік нөл тұжырымдамасы және алғашқы қозғалтқыштарды жобалау саласындағы еңбектерімен де белгілі.
Guillaume Amontons (31 August 1663 – 11 October 1705) was a French scientific instrument inventor and physicist. He was one of the pioneers in studying the problem of friction, which is the resistance to motion when bodies make contact. He is also known for his work on thermodynamics, the concept of absolute zero, and early engine design.
Өмір
Гийом Париж қаласында дүниеге келді. Оның әкесі Нормандиядан келген, Франция астанасына көшіп келген заңгер еді. Гийом жас кезінде есту қабілетін жоғалтып, көбінесе саңырыу болды. Бір биограф, Фонтенельдің айтуынша, мәңгілік қозғалысты зерттеу кезінде ол машиналарды математикалық тұрғыдан зерттеудің маңыздылығына көз жеткізді. Ол ешқашан университетте оқыған жоқ, бірақ математика, физика және аспан механикасын өте жақсы оқыды. Сонымен қатар, ол сурет салу, жер өлшеу және сәулет өнеріне де бейімделді. Ол Париж қаласында қайтыс болды.
Guillaume was born in Paris, France. His father was a lawyer from Normandy who had moved to the French capital. While still young, Guillaume lost his hearing and became mostly deaf. According to one biographer, Fontenelle, while studying perpetual motion, he became convinced of the importance of studying machines from a mathematical perspective. He never attended a university, but was able to study mathematics, the physical sciences, and celestial mechanics. He also spent time studying the skills of drawing, surveying, and architecture. He died in Paris, France.
Жұмыс
Оның ғылыми мансабына үкімет көмек көрсетті, сондай-ақ ол түрлі мемлекеттік жобаларда жұмыс істеді.
He was supported in his research career by the government, and was employed in various public works projects.
Ғылыми құралдар
Оның ғылыми құралдарды жетілдіруге қосқан үлесінің ішінде барометрді (1695), гигрометрді (1687) және термометрді (1695) жақсартулар болды, әсіресе осы құралдарды теңізде қолдану үшін. Ол сонымен қатар оптикалық телеграфты көрсетіп, кемеде уақытты өлшеу үшін клепсидраны (су сағатын) пайдалануды ұсынды.
Among his contributions to scientific instrumentation were improvements to the barometer (1695), hygrometer (1687), and thermometer (1695), particularly for use of these instruments at sea. He also demonstrated an optical telegraph and proposed the use of his clepsydra (water clock) for keeping time on a ship at sea.
Термодинамика
Амонтон газдардағы қысым мен температура арасындағы байланысты зерттеді, бірақ оған дәл термометрлер жетіспеді. Оның нәтижелері толыққанды сандық болмаса да, газдың қысымы суық температурадан бастап су қайнау температурасына дейін шамамен үштен бір бөлікке артатынын анықтады. Бұл келешектегі газ заңдарына, әсіресе Гей-Люссак заңына қарай жасалған маңызды қадам болды. Оның жұмысы температураны жеткілікті түрде төмендету қысымның жоғалуына әкеледі деген болжам жасауға себеп болды. Ол абсолютті нөлге, яғни оның ауа термометріндегі ауа көлемінің нөлге дейін азаятын теориялық температураға (оның бағалауынша, Цельсий шкаласы бойынша -240°) жақын болса да, бұл жаңалық кем дегенде бір ғасырдан кейін ғана толыққанды ашылатын еді. Гийом Амонтон ыстық ауа двигателін де ойлап тапты. 1699 жылы ол өзінің алғашқы двигателін жасады, бұл жақсы белгілі Стирлинг двигателінен бір ғасырдан астам бұрын жасалған еді. Амонтонның «өрт диірмені» деп атаған бұл двигателі жаңа термодинамикалық циклді пайдаланды, ол кейіннен Стирлинг циклі деп аталды. Өрт диірмені – қозғалтқыш күшін өндіру үшін қыздырылған ауаның кеңеюін пайдаланатын дөңгелек. Амонтонның өрт диірменінің есептелген қуаты 39 а.к. (HP) құрады, бұл 19 ғасырдың ең қуатты ыстық ауа двигательдерінің қуатына тең (Эрикссонның «калориялық двигателінен» басқа). Амонтонның двигателі мен 19 ғасырдың ыстық ауа двигательдері арасындағы басты айырмашылық поршеньнің құрамында (Амонтон суды қолданды) және ауыспалы қозғалыс орнына айналмалы қозғалысты пайдалану болды.
Amontons investigated the relationship between pressure and temperature in gases though he lacked accurate and precise thermometers. Though his results were at best semi quantitative, he established that the pressure of a gas increases by roughly one third between the temperatures of cold and the boiling point of water. This was a substantial step towards the subsequent gas laws and, in particular, Gay Lussac's law. His work led him to speculate that a sufficient reduction in temperature would lead to the disappearance of pressure. Though he came close to finding absolute zero the theoretical temperature by which the volume of air in his air thermometer will be reduced to nothing (estimated by him as −240° on the Celsius scale), the discovery would not be complete until at least a century later. Guillaume Amontons is also the inventor of the hot air engine. In 1699, he built his first engine, more than a century earlier than the well known Stirling engine. This engine, named by Amontons a "fire mill" (moulin à feu) followed a new thermodynamic cycle, which later became known as the Stirling cycle. The fire mill is a wheel that makes use of the expansion of heated air to generate motive power. The calculated power of Amontons' fire mill was 39 HP, equal to the power of the most powerful hot air engines of the 19th century (with the exception of the "caloric engine" of Ericsson). The main difference between Amontons' engine and the hot air engines of the 19th century was the nature of the piston (Amontons used water) and the use of rotational motion instead of alternating motion.
Қиындық
1699 жылы Амонтонс Леонардо да Винчи алғаш ұсынған үйкеліс заңдарын қайта ашты. Бұл заңдарға күмәнмен қарағанмен, 1781 жылы Шарль Огюстен де Куломб оларды тексеріп растады. Осы үлесі үшін Амонтонс Дункан Доусонның 23 "Трибология ғалымы" тізіміне енді.
In 1699, Amontons published his rediscovery of the laws of friction first put forward by Leonardo da Vinci. Though they were received with some skepticism, the laws were verified by Charles Augustin de Coulomb in 1781. For this contribution, Amontons was named as one of the 23 "Men of Tribology" by Duncan Dowson.