Кіріспе

Тюжопсис (/θj//uː/'/dʒ//ɒ//p//s//ᵻ//s/) – кипарис тұқымдасына (Cupressaceae) жататын қылқан жапырақтылар туысы, оның жалғыз өкілі – Thujopsis dolabrata. Ол Жапонияға ғана тән және онда "асунаро" (あすなろ) деп аталады. Бұл туыс, жақын туыс Thuja (arborvitae) сияқты, бірақ жапырақтары кеңірек және қалың, ал конустары ірі болады.

Этимология

Оны хиба, жалған арборовита немесе хиба арборовита деп те атайды. Асунароның мәнін түсіндіретін танымал аллегория – "асу ва хиноки ни нару" (明日はヒノキになろう), сөзбе-сөз "ертең хиноки кипарисіне айналады", яғни бұл ағаш жалпы хиноки кипарисінің кіші нұсқасына ұқсайды. Жапонияда асунаро деп қана емес, хиба (ひば) деп те атайды. Сонымен қатар, аймақтық айырмашылықтар бар, Ишикава префектурасында асунароны "ате" (貴, 阿天) деп, ал Садо аралында "атеби" деп атайды.

Сипаттама

Тюжопсис – биіктігі 40 метрге дейін, діңінің диаметрі 1,5 метрге дейін жететін орташадан ірі мәңгі жасыл ағаш. Қабығы тік жолақтар бойымен қабыршақталып түсетін қызыл-қоңыр түсті. Жапырақтары кезекті жұптармен орналасқан, қабықша тәрізді, 3–10 мм ұзындықта, жоғары жағы жылтыр жасыл, ал төменгі жағында жарқын ақ түсті мұңқұдық жолақтары бар; олар ерекше қалың, тіпті ет тәрізді текстураға ие. Тұқымдық конустар жұмыртқа тәрізді, ұзындығы 7–15 мм, диаметрі 6–10 мм, 6–12 қалың қабыршақтан тұрады, жаңа піскен кезде күрең түсті, қызғылт ақ балауызбен жабылады. Бұл түрде, негізінен инелерінде, сыртқы қабығында және ксилемасында тужаплицинол деп аталатын табиғи зат табылды.

Қолданылуы

Асунаро – өзінің туған жері Жапонияда, ғибадатханалардың және бақтардың маңында кеңінен егілетін, сондай-ақ Еуропа мен Солтүстік Америкада да бағалы сәндік ағаш. Бұл екі аймақта оны жауыны жиі жауатын жерлерге немесе суаруға сенімді бақтарға егумен шектеледі, себебі түр құрғақшылыққа төзімді емес. Ұлыбританияда ол Корольдік бау-бақша қоғамының «Бау-бақшаның еңбегі» сыйлығына ие болды. Жапонияда орман шаруашылығында да аз көлемде қолданылады, өйткені одан Thuja plicata сияқты берік және хош иісті бағалы ағаш алынады.