Кіріспе

Франция президенті 2007-2012 жылдар аралығында Николя Поль Стефан Саркози де Наги Бокса (/s//ɑːr/'/k//oʊ//z//i/ sarKOHzee; nikɔla pɔl stefan saʁkɔzi də naʒi bɔksa; 1955 жылдың 28 қаңтарында туған) – 2007-2012 жылдар аралығында Франция президенті және Андорраның тең ханзадасы қызметін атқарған француз саясаткері. Парижде туған, оның түбі 1/2 венгр протестанты, 1/4 грек еврейі және 1/4 француз католигі. 1983 жылдан 2002 жылға дейін Нойи-сюр-Сен қаласының мэрі болды, Франсуа Миттеранның екінші мерзімінде премьер-министр Эдуард Балладур үкіметінде бюджет министрі қызметін атқарды (1993–1995). Жак Ширактың екінші президенттік мерзімінде ол ішкі істер министрі және қаржы министрі болды. 2004 жылдан 2007 жылға дейін «Халық қозғалысы үшін одақ» (UMP) партиясының жетекшісі болды. 2007 жылғы Франция президенттік сайлауында Социалистік партияның (PS) үміткері Сеголен Руаяльға қарсы 53,1% дауыспен 46,9% көрсеткішпен жеңіске жетті. Өкілеттік мерзімінде 2007–2008 жылдардағы қаржы дағдарысымен, 2000 жылдардың соңындағы экономикалық төмендеумен, Еуропалық мемлекеттік қарыз дағдарысымен, Грузия-Ресей соғысымен (ол үшін ол атысты тоқтату келісіміне қол жеткізді) және Араб көктемімен (әсіресе Тунис, Ливия және Сирияда) күресті. 2007 жылы француз университеттерінің реформасын және 2010 жылы зейнетақы реформасын бастады. 2008 жылы Париждегі Елисей сарайында итальяндық-француз әнші-күйшісі Карла Бруниге үйленді. 2012 жылғы Франция президенттік сайлауында Саркози PS үміткері Франсуа Олландтан 3,2% айырмашылықпен жеңілді. Президенттік лауазымнан кеткеннен кейін Саркози 2014 жылы қайта оралғанға дейін қоғамдық өмірден кетуге уәде берді, ол UMP партиясының жетекшісі болып қайта сайланды (2015 жылы «Республикалықтар» деп қайта аталды). 2016 жылғы Республикалық партияның президенттік праймериздерінде жеңілгеннен кейін ол қоғамдық өмірден шықты. Ол екі істе сыбайлас жемқорлыққа қатысты айыптама алды, атап айтқанда 2007 жылғы Франция сайлауына Ливияның араласуына байланысты. 2021 жылы Саркози екі жеке сотта сыбайлас жемқорлық үшін кінәлі деп танылды. Бірінші сот шешімі бойынша оған үш жылға бас бостандығынан айырылды, оның екеуі шартты түрде, біреуі түрмеде өтеуге міндеттелді; ол үкімге шағымдануға құқылы. Екінші сот шешімі бойынша ол бір жылға сотталды, оны үй қамауында өтеуге рұхсат етілді. 2023 жылдың мамырында Саркози сыбайлас жемқорлық бойынша сот шешіміне шағымдануда жеңілді.

Отбасылық негіздер

Саркози Парижде дүниеге келді, ол Пал Истван Эрне Саркози де Наги Боцсаның ұлы. "Саркози" – оның венгр есімінің батыстыққа айналған немесе халықаралықтандырылған түрі. Венгр тілінде есім соңында келеді, ал емес басында. Француз аристократиялық бөлшегі "de" венгр аристократиялық жұрнағы "i" орнына қолданылады. Венгр есімдерінің батыстыққа айналуы жиі кездеседі, әсіресе аристократиялық есімдері бар адамдар үшін. Мысалы, 1920-1944 жылдар аралығында Венгрияны басқарған Нагибаняй Хорти Миклош, ағылшын тілінде Миклош Хорти де Нагибанья деп белгілі. Пал Саркози де Наги Боксаның французша аты 1948 жылы Пал Этьен Арно Саркози де Наги Бокса болып өзгерді, онда Пал француз тілінде Поль деп аударылды, ал Саркози мен Бокса есімдерінің "а" және "о" әріптеріндегі жіті акценттер (accent aigu) алынып тасталды, себебі француз тілінде бұл әріптерде мұндай акценттер болмайды. Француз тіліндегі теріс белгі "o" әрпінің үстінде Sárközy есімінде сақталды, себебі француз теріс машинасы осы комбинацияны қолдануға мүмкіндік береді, ал француз теріс машинасымен "а" немесе "о" әріптерін жіті акцентпен жазу мүмкін емес. (nagybócsai Sárközy Pál; кейбір дереккөздерде Nagy Bócsay Sárközy Pál István Ernő), (5 мамыр 1928 – 4 наурыз 2023), протестант венгр аристократы және Андре Жанна "Даду" Малла (12 қазан 1925 – 12 желтоқсан 2017), оның грек-османдық еврей әкесі Саркозидің француз католик әжесіне үйлену үшін католицизмге көшкен. Олар 1950 жылдың 8 ақпанында Париждің 17-ші округіндегі Сен-Франсуа-де-Сейлс шіркеуінде үйленді және 1959 жылы ажырасты.

Мари-Доминик Кулиоли

Саркози өзінің бірінші әйелі Мари Доминик Кулиолиге 1982 жылдың 23 қыркүйегінде үйленді, ал оның куәгері ретінде белгілі оңшыл саясаткер Чарльз Паскуа болды. (Паскуа кейін саяси қарсыласына айналды.) Кулиолидің әкесі Викодан (Аяччо Корсикасының солтүстігіндегі ауыл) фармацевт болған, ал оның әйелінің ағасы Ахилл Перетти 1947 жылдан 1983 жылға дейін Нойилли-сюр-Сен қаласының мэрі болды және Саркозидің саяси ұстазы еді. Олардың екі ұлы болды: Пьер (1985 жылы туған), қазір хип-хоп продюсері, және Жан (1986 жылы туған), қазір Саркози саяси мансабын бастаған Нойилли-сюр-Сен қаласында жергілікті саясаткер. Саркози Кулиолимен бірнеше жыл бөлек тұрғаннан кейін 1996 жылы ажырасты.

Сесилия Циганер-Альбениз

Нейли-сюр-Сен қаласының мэрі болған Саркози бұрынғы модель және қоғамдық қатынастар жөніндегі атқарушы Сесилия Циганер Альбениз (композитор Исаак Альбенистің шөбересі және молдавандық әкесінің қызы)мен кездесті, ол оның тележүргізуші Жак Мартинмен үйлену тойын өткізуге қатысты. 1988 жылы ол күйеуін Саркозиге тастап кетіп, бір жылдан кейін ажырасты. Олар 1996 жылдың қазан айында Мартин Буйг және Бернар Арно куәгерлердің қатысуымен үйленді. Олардың Луи есімді ұлы бар, ол 1997 жылдың 23 сәуір күні дүниеге келді. 2002-2005 жылдар аралығында жұбайлар жиі қоғамдық шараларға бірге қатысты, Сесилия Саркози күйеуінің басты көмекшісі қызметін атқарды. Алайда, 2005 жылдың 25 мамырында швейцариялық Le Matin газеті оның Саркозиді марокколық азамат Ричард Аттиасқа, Нью-Йорктегі Publicis компаниясының бас директорына тастап кеткенін хабарлады. Le Matin газетінде жеке сипаттағы тағы да айыптаулар болды, осыған байланысты Саркози газетке сот шарасын қолданды. Осы уақытта оның Le Figaro газетінің журналисі Анн Фулдамен қарым-қатынасы болды деген қауесет тарады. Саркози мен Сесилия 2007 жылдың 15 қазанында, президенттікке сайланғаннан кейін көп ұзамай ажырасты.

Карла Бруни

Сесилиядан ажырасқаннан кейін бір айдан аспаған соң Саркози итальяндық әнші, ән жазушы және бұрынғы модель Карла Брунимен бір кеште кездесіп, жақын қарым-қатынасқа түсті. Олар 2008 жылдың 2 ақпанында Париждегі Елисей сарайында неке қиды. Жұбайлардың 2011 жылдың 19 қазанында дүниеге келген Джулия деген қызы бар. Бұл Франция президентінің қызметте жүрген кезінде баласы болғанының алғашқы жағдайы болды.

Жеке байлық

Саркози Конституциялық кеңеске 2 миллион евро көлеміндегі таза мүлігін жариялады, мүліктің көп бөлігі өмірлік сақтандыру полистері түрінде болды. Франция президенті болып сайланғаннан кейін ол жасаған алғашқы қадамдардың бірі – өзінің жалақысын арттыру болды: оның жылдық жалақысы 101 000 евродан 240 000 евроға дейін өсті, бұл басқа еуропалық шенеуніктердің жалақысына теңелді. Ол сонымен қатар, Нейли-сюр-Сен қаласының бұрынғы мэрі, Ұлттық ассамблея депутаты және Франция президенті болғандықтан, қалалық, парламенттік және президенттік зейнетақы алуға құқылы.

Алғашқы саяси мансап

Саркозиді француздық оң және солшыл партиялар дарынды саясатшы және шешен оратор ретінде мойындайды. Франциядағы оның қолдаушылары оның харизмасын, саяси жаңашылдығын және «қалыпты саясатқа» наразылық күшейген кезде «радикалды өзгеріс жасауға» дайындығын баса айтады. Жалпы алғанда, ол көптеген француз саясаткерлерінен гөрі Америка мен Израильге жақын деп есептеледі. 2004 жылдан 2007 жылға дейін Саркози Франциядағы ірі оңшыл саяси партиясы – Union pour un Mouvement Populaire (UMP) президенті болды, ал премьер-министр Доминик де Вильпеннің үкіметінде ішкі істер министрі қызметін атқарды, сонымен қатар «Мемлекеттік министр» деген құрметті атаққа ие болды, бұл оны Франция мемлекетінде президент Жак Ширак пен Вильпеннен кейін үшінші лауазымды тұлға етті. Оның министрлік міндеттеріне құқық тәртібін сақтау, ұлттық және жергілікті билік органдары арасындағы қарым-қатынасты үйлестіру, сондай-ақ дін министрінің қызметі кірді: осы қызметте ол Франция мұсылмандары кеңесін (CFCM) құрды. Бұрын ол Франция Ұлттық Ассамблеясының депутаты болған. Ол министрлік тағайындалуын қабылдау үшін осы лауазымынан кетуге мәжбүр болды. Ол бұрын да бірнеше министрлік қызметтерді атқарған, соның ішінде Қаржы министрі болып жұмыс істеген.

Үкіметте: 1993-1995 жылдар

Саркозидің саяси мансабы 23 жасында, Нейли-сюр-Сен қаласында қалалық кеңес мүшесі болғаннан бастау алды. Нео-Голлистік партияның мүшесі ретінде, ол бұрынғы мер Ахилл Перетти қайтыс болғаннан кейін сол қаланың мэрі болып сайланды. Саркозидің анасы Переттидің хатшысы болғандықтан, ол Переттимен жақын байланыста болды. РПР кеңесінің тәжірибелі мүшесі Шарль Паскуа мер болуды қалап, Саркозиден сайлау кампаниясын ұйымдастыруды сұрады. Бірақ Саркози осы мүмкіндікті пайдаланып, өзін мер лауазымына жеткізді. Ол Францияда 50 мыңнан астам халқы бар қалалардың арасындағы ең жас мер болды. 1983 жылдан 2002 жылға дейін осы қызметте болды. 1988 жылы Ұлттық Ассамблеяның депутаты сайланды. 1993 жылы Саркози Нейлидегі балабақшада кішкентай балаларды кепілге алған "Адамдық бомба" деп аталған адаммен жеке келіссөздер жүргізгені туралы хабарлар ұлттық жаңалықтарда кеңінен таралды. Екі күнге созған келіссөздерден кейін, шабуылшы демалып жатқанда, РЭИД тобының полицейлері мектепке жасырын кіріп, "Адамдық бомбаны" жойды. Сонымен қатар, 1993 жылдан 1995 жылға дейін ол Премьер-министр Эдуард Балладур кабинетінде Бюджет министрі және үкімет өкілі болды. Карьерасының басында Саркози Жак Ширактың қолдауында болды. Оның қызмет ету кезеңінде Францияның мемлекеттік қарызы басқа француз бюджет министрлеріне қарағанда көбірек өсті, шамамен 200 миллиард еуроға (260 миллиард АҚШ доллары) жетті (1994-1996 жылдар). Парламентке ұсынған алғашқы екі бюджеті (1994 және 1995 жылдарға арналған) жылдық бюджет тапшылығының ЖІӨ-нің 6 пайызына тең болатынын болжады. Маастрихт шартына сәйкес, Францияның жылдық бюджет тапшылығы Францияның ЖІӨ-нің үш пайызынан аспауы керек. 1995 жылы ол Ширакты қолдамай, президенттікке Эдуард Балладурды жақтады. Ширак сайлауда жеңіске жеткеннен кейін Саркози Бюджет министрі лауазымынан босатылып, билік ортасынан шеттеді. Алайда, 1997 жылғы парламент сайлауында оңшылдардың жеңілісінен кейін ол РПР-дің екінші кандидат ретінде қайтадан саяси аренаға оралды. Партия басшысы Филипп Сегин 1999 жылы отставкаға кеткеннен кейін, ол Нео-Голлистік партияның төрағасы болды. Бірақ 1999 жылғы Еуропалық парламент сайлауында партия ең нашар нәтиже көрсетті, дауыстардың 12,7 пайызын ғана жинады, бұл Шарль Паскуаның Францияның Диссиденттік Жиналысынан кем болды. Саркози РПР төрағалығынан бас тартыды. 2002 жылы Франция Республикасының президенті болып қайта сайланғаннан кейін (2002 жылғы Франция президенттік сайлауын қараңыз), Ширак Саркозиді 1995 жылы президенттікке Эдуард Балладурды қолдағандығына қарамастан, премьер-министр Жан-Пьер Раффарин кабинетінде Ішкі істер министрі етіп тағайындады. 14 шілдеде Ширактың жол қауіпсіздігі жөніндегі маңызды сөйлегеннен кейін, Саркози Ішкі істер министрі ретінде жаңа заңнаманы қабылдады, нәтижесінде жылдамдық камераларын жаппай сатып алу және жол қауіпсіздігі туралы хабардарлықты арттыру кампаниясы жүзеге асты. 2004 жылғы 30 сәуірдегі үкіметтік қайта құру кезінде Саркози Қаржы министрі болды. Саркози мен Ширак арасындағы және UMP партиясы ішіндегі шиеленіс Ален Жуппе отставкаға кеткеннен кейін Саркозидің партия басшысы болу ниеті анықталған соң күшейді. 2004 жылғы 10 қарашадағы партиялық сайлауда Саркози дауыстардың 85 пайызымен UMP партиясының басшысы болды. Ширакпен жасалған келісімге сәйкес ол Қаржы министрі лауазымынан кетті. Саркозидің билікке өрлеуі UMP-нің саркозистерге, мысалы Саркозидің "бірінші лейтенанты" Брайс Хортефеуге, және Ширактың адал ізбасарларына, мысалы Жан Луи Дебреге бөлшектенуімен сипатталды. Саркози 2005 жылғы ақпанда президент Ширактың жарлығымен "Құрмет легионының" рыцары атанды. 2005 жылғы 13 наурызда Ұлттық Ассамблеяға қайта сайланды. (Конституция талап еткендей, ол 2002 жылы министр болған кезде депутаттық мандатын тоқтатуға тиіс болды.) 2005 жылғы 31 мамырда Францияның бас жаңалықтар радиостанциясы France Info Саркозидің Доминик де Вильпен үкіметінде Ішкі істер министрі болып қайта тағайындалатыны туралы ақпарат таратты, бірақ ол UMP төрағалығынан кетпеді. Бұл 2005 жылғы 2 маусымда үкімет мүшелерінің ресми жариялануымен расталды.

Ішкі істер министрі лауазымының бірінші кезеңі: 2002-2004

2004 жылдың басында өткізілген сауалнамалар бойынша, ішкі істер министрі лауазымындағы бірінші мерзімінің соңында Саркози Франциядағы ең даулы консервативті саясаткер болды. Саркози француз халқы мен мұсылман қауымы арасындағы кейде шиеленіске толы қарым-қатынасты жеңілдетуге ұмтылды. Франциядағы католик шіркеуінің ресми басшылары немесе протестанттардың бас ұйымдарынан өзгеше, француз мұсылман қауымында тұрақты құрылым болмады, олардың атынан француз үкіметімен заңды түрде келісімдер жүргізе алатын ешқандай ұйым жоқ еді. Саркози 2003 жылдың мамыр айында француз мұсылмандарының мүддесін қорғайтын жеке коммерциялық емес «Француз мұсылман дінінің кеңесі» (Conseil français du culte musulman) ұйымының құрылуын қолдады. Бұдан өзге, Саркози 1905 жылғы шіркеу мен мемлекеттің бөлінуі туралы заңға түзетулер енгізуді ұсынды, негізінен мешіттер мен басқа мұсылман мекемелерін мемлекеттік қаржымен қамтамасыз ету мақсатында, осылайша олардың Франциядан тыс қаржыға тәуелділігін азайтуға болады. Бірақ бұл ұсынысқа ешқандай нақты шаралар ілеспеді.

Қаржы министрі: 2004

Қаржы министрі лауазымында қысқа мерзім болған Саркози бірқатар саясатты енгізуге жауапты болды. Бұл либерализмді (экономиканы басқаруға қол сұғылмау) немесе дәстүрлі француздық мемлекеттік басқарушылықты (араласу) қаншалықты көрсеткендігі күмәнді. Ол UMP президенті болып сайланғаннан кейін бір күннен соң отставкаға кетті. 2004 жылдың қыркүйегінде Саркози France Télécom компаниясының мемлекеттік үлесін 50,4 пайыздан 41 пайызға дейін азайтты. Саркози алдыңғы президентінің 2003 жылы компания банкротқа ұшыраған кезде ірі инженерлік компания Alstom-ды жартылай мемлекеттік меншікке алуын қолдады. 2004 жылдың маусым айында Саркози Францияның ірі сауда желілерімен үй шаруашылығы тауарларының бағасын орташа есеппен екі пайызға төмендету туралы келісімге келді; бұл шараның нәтижелігі даулы, зерттеулер көрсеткендей, қыркүйекте төмендеу шамамен бір пайызды құрады. Салықтар: Саркози ISF (байлық салығы) мәселесінде белгілі бір ұстанымды қабылдаудан жалтарды. Көптеген адамдар үшін, осы салық сол және оң жақтағылар үшін идеологиялық символ саналады. Бизнес ортасының және либералды оңшылдардың, мысалы Ален Мадленнің, кейбіреулері оны жоюды қалады. Саркозидің ойынша, бұл экономикалық қиындықтар кезінде солшылдар оны қоғамның ең бай топтарына жасалған сыйлық деп қарауы мүмкін еді.

Ішкі істер министрі лауазымының екінші кезеңі: 2005-2007

Ішкі істер министрлігінде екінші мерзімінде Саркози бастапқыда өзінің министрлік қызметі туралы сырақы болды: өзінің заң мен тәртіп тақырыбына назар аудармай, көптеген мәлімдемелері кеңірек мәселелерге қатысты болды, себебі ол UMP партиясының басшысы ретінде өз пікірлерін білдірді. Алайда, 2005 жылдың күзіндегі әлеуметтік дүрбелең құқық қорғау органдарын қайтадан назарға алды. Саркози Парижге жақын Аржентейльде тұрғын үйлерден шыққан жас бұзақыларды "раббль" ("racaille") деп атап, дүрбелеңге өзі себепкер болды деп айыпталды, сондай-ақ азшылықтар тұратын шеткері аудандарды Kärcher көмегімен тазартайық деген ұсынысы да қырқыс пікірталас тудырды. Екі жастың қазасынан кейін, наразылықты тудырған оқиғадан соң, Саркози алдымен "бұзақылар" мен қылмыскерлерді кінәлады. Бұл сөздерді солшылдардың көпшілігі және оның үкіметінің мүшесі, тең мүмкіндіктер жөніндегі делегат министрі Азуз Бегаг қатысты сынады. Дүрбелеңнен кейін ол болашақ саясатқа қатысты бірқатар хабарлама жасады: иммигранттарды іріктеу, иммигранттарды қатаң бақылау және 1945 жылғы жарлық бойынша жас бұзақыларға қатысты әділет шараларын реформалау.

Президент сайлауы: 2007 жыл

Саркози 2007 жылы президенттікке үміткер болған; Франс 2 телеарнасында журналист таңертең қырқынып жатқанда президент сайлауы туралы ойлағанын сұрағанда, Саркози: "Тіркін, мен қырқынып жатқанда ғана емес", - деп жауап берді. 2007 жылдың 14 қаңтарында Саркози UMP партиясы тарапынан 2007 жылғы президенттік сайлауда өзінің кандидаты ретінде таңдалды. Саркози қарсылықсыз қатысып, дауыс берудің 98 пайызын жеңіп алды. 327 мың UMP мүшесінің 69 пайызы онлайн дауыс беруге қатысты. 2007 жылдың ақпан айында Саркози TF1 телеарнасында өткен теледебатта оң теңдікті қолдау және қосымша жұмыс істеуге болатындығын айтты. Бір жынысты некеге қарсы болғанына қарамастан, ол азаматтық одақтарды және бір жынысты жұбайлардың некедегі жұбайлар сияқты мұрагерлік алу мүмкіндігін жақтады. Заң 2007 жылдың шілдесінде қабылданды. Бұл заң Парламент қабылдаған алғашқы заңдардың бірі болған салықтық пакетке енгізілді. 7 ақпанда Саркози қорғаныс министрі Мишель Алио-Маримен бірге Тулонға жасаған ресми сапарында ұлттық теңіз күштеріне екінші, ядролық емес, әуе кемесін (ядролық "Шарль де Голль" кемесіне қоса) салуды қолдады. "Бұл техникалық қызмет көрсетуді ескере отырып, тұрақты түрде жұмыс істейтін кемеге ие болуға мүмкіндік береді", - деді ол. 21 наурызда президент Жак Ширак Саркозиді қолдауын білдірді. Ширак Саркозидің биліктегі UMP партиясының президенттікке үміткері ретінде таңдалғанын атап, "Сондықтан оған дауыс беруім және қолдау көрсетуім табиғи" деді. Саркози 26 наурызда сайлау науқанына толыққанды қатысу үшін ішкі істер министрі лауазымынан кетті. Науқан барысында қарсы кандидаттар Саркозиді "қатыгездікке шақыратын кандидат" деп айыптады және Францияның болашағы туралы қатал көзқарастарды ұсынады деп сынады. Оппоненттері оны кейбір қауымдардың консервативтік көзқарастарын пайдаланып, саясатты қалыптастыруда оңшыл сайлаушыларды тартуға тырысқанын айтты. Алайда, оның танымалдығы оны науқанның соңғы кезеңінде басты үміткер ретінде көрсетуге жеткілікті болды, ол бәсекелес социалистік кандидат Сеголен Руаялдан үнемі алда болып тұрды. Президенттік сайлаудың бірінші туры 2007 жылдың 22 сәуірінде өтті. Саркози 31,18 пайыз дауыспен бірінші орынды иеленді, социалистік кандидат Сеголен Руаял 25,87 пайыз дауыспен одан кейін келді. Екінші турда Саркози 53,06 пайыз дауыс жинап, Сеголен Руаялдың 46,94 пайызына қарсы жеңіске жетті. Сайлау қорытындысы жарияланғаннан кейін Саркози сөйлеген сөзінде Францияны жаңарту қажеттігін атап өтті, сондай-ақ ұлттық бірлікке шақырды, Руаял туралы ойларын білдірді. Ол: "Француздар өткеннің идеяларымен, әдеттерімен және мінез-құлқымен ажырасқан. Мен еңбектің, биліктің, лайықты сыйақының және ұлтқа құрметтің құндылығын қайта жаңартамын", - деді.

Сауықтыру

2007 жылдың 6 мамырында Николя Саркози Бесінші Республиканың (1958 жылы құрылған) президенті болып сайланған алтыншы адам және Франция тарихындағы 23-ші президент болды. Ширактан Саркозиге билікті ресми түрде беру 16 мамырда сағат 11:00-де (9:00 UTC) Елисей сарайында өтті, онда оған француз ядролық қаруларының рұқсат кодтары тапсырылды. Түстен кейін жаңа президент Берлинге ұшып барып, Германия канцлері Ангела Меркельмен кездесті. Саркози үкіметі кезінде Франсуа Фийон Доминик де Вильпенді премьер-министр лауазымынан алмастырды. Саркози «Шекарасыз дәрігерлер» ұйымының негізін қалаушы, солшыл идеологиялық Бернард Кушнерді сыртқы істер министрі етіп тағайындады, бұл Кушнердің Социалистік партиядан шығарылуына әкелді. Кушнерден басқа, Саркозидің үш министрі де сол жақтан болды, оның ішінде Сеголен Руаялдың сайлау кампаниясының басында экономикалық кеңесшісі болған Эрик Бессон да бар. Саркози сондай-ақ 15 адамнан тұратын кабинет құрамына жеті әйелді тағайындады; олардың бірі, Әділет министрі Рашида Дати, Франция кабинетінде қызмет ететін Солтүстік Африка тумасы болған алғашқы әйел. 15 министрдің екеуі элиталық Ұлттық әкімшілік мектебінде (ENA) оқыған. Министрлер құрамы қайта ұйымдастырылды, оның оң қолы Брайс Хортефеуге берілген «Көші-қон, интеграция, ұлттық бірегейлік және бірлескен даму министрлігі» және Эрик Вёртқа берілген «Бюджет, мемлекеттік есептер және азаматтық басқару министрлігі» құрылғандығына байланысты дау туды, бұл зейнеткерлікке шыққан мемлекеттік қызметшілердің үштен бірін ауыстыруға дайындалуды көздеді. Алайда, 17 маусымдағы парламенттік сайлаудан кейін кабинет 15 министр және 16 орынбасар министрден, барлығы 31 лауазымды тұлғадан тұруға өзгертілді. Саркози Бастилия күнінде көлік ережелерін бұзу жазаларын кешіру және толған түрмелерден мыңдаған тұтқындарды босату дәстүрін бұзды, бұл дәстүрді Наполеон 1802 жылы Француз революциясы кезінде Бастилияға шабуылды еске алу үшін қалыптастырған болатын. Канада премьер-министрі Стивен Харпер және Квебек премьер-министрі Жан Шарест Канада мен Еуроодақ арасындағы еркін сауда келісімін қолдады. 2008 жылдың қазан айында Саркози Квебек Ұлттық Ассамблеясына сөз сөйлеген алғашқы француз президенті болды. Сөйлеген сөзінде ол Квебек сепаратизміне қарсы болды, бірақ Квебектің Канада құрамындағы жеке мемлекет екенін мойындады. Ол Франция үшін Канада достық ел, ал Квебек – туғандық екенін айтты. Сонымен қатар, 2007 жылдың 24 шілдесінде Франция мен Еуропа өкілдері Ливияда ұсталған болгар медбикелерін өз елдеріне экстрадициялауға қол жеткізгенін мәлімдеді. Ол Муаммар Каддафимен қауіпсіздік, денсаулық сақтау және көші-қон саласындағы келісімдерге де қол қойды, сондай-ақ 230 миллион долларлық (168 миллион евролық) MILAN танкқа қарсы зымырандарын сату туралы келісім жасалды. Бұл келісім Ливияның 2004 жылдан бергі алғашқы келісімі болды және ол EADS еншілес компаниясы MBDA-мен келісілді. Триполи мәлімдемесіне сәйкес, EADS-пен TETRA радио жүйесіне тағы 128 миллион евролық келісімге қол қойылатын болыпты. Социалистік партия (PS) және Коммунистік партия (PCF) бұл келісімді «мемлекеттік іс» және «қарақшы мемлекетпен жасалған сауда» деп сынға алды. ПСР жетекшісі Франсуа Олланд парламенттік тергеуді бастауды сұрады.

Жасыл саясат

2007 жылдың 8 маусымында Гейлигендаммдегі 33-ші G8 саммиті барысында Саркози жаһандық жылынуды алдын алу мақсатында 2050 жылға қарай Францияның көміртегі диоксиді (CO2) шығарындыларын 50 пайызға төмендетуді көздеді. Одан кейін ол социалист Доминик Штраус-Канды Халықаралық валюта қорына (ХВҚ) еуропалық кандидат ретінде ұсынды. Сынаушылар Саркозидің Штраус-Канды ХВҚ бас директоры лауазымына ұсынуының себебі, Социалистік партияны оның ең беделді өкілдерінің бірінен айыру болды деп айыптады. 2010 жылы Йель және Колумбия университеттері жүргізген зерттеу Францияны G20 елдері арасындағы экологияға ең құрметті қатынас танытқан ел деп бағалады.

Экономикалық саясат

2007 жылдың маусым айында өткен парламенттік сайлауда Саркозидің партиясы – Халықтық қозғалысқа қарсы одақ (UMP) күтілгеннен аз басымдыққа ие болды. Шілдеде UMP көпшілігі, Nouveau Centre қолдау көрсетіп, Саркозидің сайлау алдындағы уәделерінің бірін ратификациялады, ол – мұра салығын ішінара жою болды. Бұрынғы мұрагерлік салық 8 миллиард евро кіріс әкелген. Саркозидің UMP көпшілігі салықтарды, әсіресе жоғарғы орта тап үшін азайтатын, ІЖӨ өсуін қоздыруға бағытталған, бірақ мемлекеттік шығындарды қысқартпайтын бюджет дайындады. Осы үшін Еуропалық комиссия оны сынға алды. 2008 жылдың 23 шілдесінде парламент «экономиканы жаңғырту туралы» заңды қабылдады, ол бөлшек сауда бағаларына қойылған шектеулерді жеңілдетті және жаңа кәсіпорындарды құруға байланысты шектеулерді азайтты. Үкімет сондай-ақ француздық еңбек сағаттарын ұзақ жылдар бойы реттеген ережелерге өзгерістер енгізіп, жұмыс берушілерге қызметкерлермен қосымша жұмыс уақытын келісуге мүмкіндік берді және дәстүрлі француздық 35 сағаттық жұмыс аптасынан асып кеткен барлық сағаттарға салық салудан босатылды. Алайда, 2008 жылдың қыркүйегінде шиеленіскен әлемдік қаржы дағдарысының нәтижесінде Саркози өзінің ізашарлары қолданған мемлекеттік араласу саясатына қайта оралды, «еркін нарық капитализмі аяқталды» деп мәлімдеп, «базар диктатурасын» айыптады. Оған социалист болғаны туралы айтқанда, ол: «Мен социалист болдым ба? Мүмкін» деп жауап берді. Сонымен қатар, ол 100 мың мемлекеттік субсидияланатын жұмыс орнын құруға уәде берді.

Қауіпсіздік саясаты

Саркози үкіметі 2007 жылдың 7 тамызында әуежайлардағы жолаушылардың биометриялық деректерін алудың ерікті бағдарламасын кеңейту туралы жарлық шығарды. "Парафес" деп аталған бағдарлама саусақ іздерін пайдалануды көздеді. Жаңа деректер базасы Шенген ақпараттық жүйесімен (Шенген ақпараттық жүйесі – ШАЖ) және іздеп отырған адамдардың ұлттық тізілімімен (FPR) байланыстырылатын болды. Ұлттық ақпараттық және бостандықтар жөніндегі комиссия (CNIL) бұл жарлыққа қарсылық білдіріп, саусақ іздерін тіркеуге және ШАЖ мен FPR арасындағы байланысқа келіспеді.

Конституциялық реформа

2008 жылдың 21 шілдесінде Франция парламенті Саркозидің президенттік сайлау науқанының басты уәделерінің бірі болған конституциялық реформаларды қабылдады. Дауыс беру көрсеткіші 539-357 болды, бұл қажетті үштен екі бөлігінен бір дауыс көп; аталған өзгерістер әлі бекітілген жоқ. Олар президенттікке екі мерзімдік шектеу енгізеді және президенттің жаппай кешірім беру құқығын жояды. Президентке парламент отырысында сөз сөйлеуге, ал парламентке өзінің күн тәртібін құруға мүмкіндік беріледі. Парламентке кейбір президенттік тағайындауларға вето қою құқығы беріледі, сонымен қатар парламент комитеттеріне үкімет бақылауын тоқтату көзделеді. Ол бұл реформалар парламентті күшейтеді деп мәлімдеді, ал оппозициядағы социалистік заң шығарушылардың кейбіреулері оны «монократияны бекіту» деп сипаттады.

Халықаралық істер

2007 жылғы президенттік сайлау науқаны барысында Саркози Ұлыбританиямен әріптестікті нығайтуға және АҚШ-пен жақын ынтымақтастық орнатуға уәде берді. Франция 2008 жылдың шілдесінен желтоқсанына дейін Еуроодақ Кеңесінің төрағалығын атқарған кезде Саркози ерекше халықаралық ықпалға ие болды. Саркози Еуроодаққа төрағалық ету мерзімі аяқталар алдында прогрессивті энергетикалық пакетті мақұлдатуға ниеттенгенін жариялады. Бұл пакет Еуроодақ үшін климаттың өзгеруіне қатысты мақсаттарды нақты анықтап, мүше мемлекеттердің эмиссияны белгілі бір деңгейде төмендетуін талап етеді. Климаттың өзгеруіне қатысты ынтымақтастыққа қолдау көрсету мақсатында Саркози Еуроодақты Қытаймен серіктестікке бастап келді. 2008 жылдың 6 желтоқсанында Францияның Еуроодақ Кеңесіне төрағалығы шеңберінде Николя Саркози Польшада Далай-ламамен кездесіп, Қытайды наразылыққа ие етті, ол Қытай-Еуроодақ саммитін мерзімі белгісіз кешіктіретінін мәлімдеді. 2009 жылдың 3 сәуірінде Страсбургте өткен НАТО саммитінде Саркози Францияның бұрынғы Гуантанамо тұтқынына пана беруге дайын екенін хабарлады. "Біз қазіргідей әрекет ете берсек, сәтсіздікке ұшыраймыз", - деп ескертті Франция президенті Николя Саркози 2009 жылдың 22 қыркүйегінде БҰҰ-ның Климат саммитінде. 2009 жылдың 5 қаңтарында Саркози Газа секторындағы қақтығысқа қатысты атысты тоқтату жоспарын ұсынды. Саркози мен Мысырдың бұрынғы президенті Хосни Мубарак бірлесіп ұсынған жоспар Газаға гуманитарлық көмек көрсетуді жалғастыруды және Израильмен шекара қауіпсіздігі мәселесін талқылауды көздейді, бұл Израиль үшін маңызды мәселе, себебі ол Хамас Мысыр шекарасы арқылы ракеталарын Газаға контрабандалайды деп санайды. АҚШ-тың Мемлекеттік хатшысы Кондолиза Райс бұл ұсынысты қолдап, "тұрақты және нақты қауіпсіздікке кепілдік беретін атысты тоқтатуды" қалады.

Ливияға әскери араласу

2007 жылдың желтоқсанында Муамар Каддафидің Николя Саркозиге жасаған ресми сапары Францияда президентке қарсы күшті наразылық толқынына себеп болды. 2011 жылдың наурыз айында, Мысыр және Тунис революцияларын қолдамағаны үшін сынға ұшырағаннан кейін, философ Бернар Анри Левидің Ливия басшысы Муамар Каддафидің күштеріне қарсы Францияның белсенді әрекет етуіне көндіргенінен соң, Николя Саркози Каддафи мен оның үкіметінің отставкасын талап еткен алғашқы мемлекет басшыларының бірі болды. Олар Ливияда азаматтық соғыс жүргізіп жатқан кезде бұл талап қойылды. 2011 жылдың 10 наурызында Николя Саркози Елисей сарайында Ливия Ұлттық Кеңесінің (ЛҰК) үш өкілін қабылдады, оларды Бернар Анри Леви алып келді және кездесуде делдалдық қызмет атқарды. Николя Саркози оларға Каддафи ұшақтары үшін «ұшуға тыйым салынған аймақ» құрылатынын уәде етті. Ол сондай-ақ француз әскери көмегін де уәделеді. 2011 жылдың 17 наурызында Францияның ұсынысы бойынша БҰҰ Қауіпсіздік Кеңесі Ливия үстінде «ұшуға тыйым салынған аймақ» құруға және елдің азаматтық халқын қорғау үшін «қажетті шараларды» қабылдауға рұқсат беретін 1973 қаулыны қабылдады. 2011 жылдың 19 наурызында Николя Саркози Ливияға Францияның қатысуымен әскери араласудың басталғанын ресми түрде жариялады. Николя Саркозидің бұл әрекеттері француз саяси элитасының көпшілігі және қоғамдық пікір тарапынан жақсы қабылдады. 2016 жылы Ұлыбритания Парламентінің Сыртқы істер комитеті жариялаған баяндамада әскери араласу «қате есептерге негізделген», азаматтық халықты қырғынға ұшырату қаупі «артық бағаланған» және коалиция «азаматтарға нақты қауіп бар-жоғын тексермеген» делінген. Сондай-ақ, Николя Саркозидің нақты мақсаты француз мүдделерін қорғау және «Франциядағы саяси жағдайын жақсарту» болды деп саналады.

2012 жылғы президенттік науқан

Саркози бірінші турға қатысуға құқық алған он кандидаттың бірі болды. 22 сәуірде өткен бірінші турда Социалистік партиядан үміткер Франсуа Олланд ең көп дауыс жинады, ал Саркози екінші орынды иеленді, осылайша екеуі де 2012 жылдың 5-6 мамырында өткен сайлаудың екінші турында бақ сынасты. Саркози екінші турда жеңіліп, Олландты жеңіске жеткенімен құттықтады. Ол шамамен 48,38% дауыс алды, ал Олланд 51,62% дауыс жинады.

Уақытша зейнетке шығу: 20122014

2012 жылғы сайлауда жеңілгеннен кейін Николя Саркози өзінің қолдаушыларын Олландтың жеңісін құрметтеуге шақырды. Ол өзінің ізбасарына 8 мамыр күні Еуропадағы Жеңіс күнін мерекелеу рәсіміне қатысуға шақырды. Оның Франция Республикасының Президенті лауазымындағы соңғы күні 15 мамыр болды. Одан кейін Саркози жеке капитал саласындағы мансапты қысқа мерзімге қарастырды және жоспарлаған сатып алу фирмасын қолдау үшін Катар Инвестициялық Агенттігінен 250 миллион еуро көлемінде міндеттеме алды. 2014 жылы саяққа оралуға шешім қабылдағаннан кейін ол жеке капитал жобаларынан бас тартты.

2017 жылы саясаттың зейнетке шығуы

2016 жылдың қаңтар айында Саркози «La France pour la vie» атты кітап жариялады. 2016 жылдың тамызында ол 2016 жылдың қарашасында өтетін Республикалық партияның президенттік праймеризға қатысатынын мәлімдеді, бірақ Франсуа Фийон мен Ален Жуппеден кейін үшінші орынға табан тіреп, жеңіліске ұшырады. Ол Фийонды қолдады және саясаттан шеттесуін білдірді. 2016 жылғы Республикалық партияның президенттік праймеризінде жеңілгеннен кейін ол қоғамдық өмірден шығып қалды. Оған француз прокуратурасы екі іс бойынша жемқорлық таныды, оның ішінде 2007 жылғы француз сайлауына Ливияның араласуына қатысты мәселелер де бар еді. Саркози үшін мәселе сайлау науқанына жұмсалған қаражаттың рұқсат етілген лимиттен асып кетуі және олардың төлену жолы болды. 2021 жылы Саркози екі жеке сотта сыбайлас жемқорлық жасағаны үшін сотталды. Бірінші сот шешімі бойынша оған үш жылға бас бостандығынан айырылды, оның екеуі условты түрде, ал біреуі түрмеде өтеуге міндеттелді; ол бұл үкімге шағымдануға дайын. 2021 жылдың қыркүйегіндегі екінші сот шешімімен ол бір жылға сотталды, оны үй қамағында өтеуге рұқсат етілді; оның адвокаты бұл шешімге де шағымданатынын мәлімдеді. Ол Францияның консервативті саясатындағы маңызды тұлға болып қала береді. "Саркози 2017 жылы белсенді саясаттан шеттеді, бірақ әлі де көлеңкеде рөл атқарып жатыр. Француздық БАҚ хабарлауынша, ол келесі жылы өтетін Франция президенттік сайлауында консервативті кандидатты іріктеу процесіне қатысып жатыр. Бірақ бұл екі сотталғандық Саркозиді 2022 жылғы президенттік жарыста жасырын рөл атқаруға итеруі мүмкін". 2023 жылдың ақпан айында Саркози әйелі мен қызымен бірге Батыс қабырғасына сапар шекті, онда олар "таңғажайып орынға" деген құлшыныстарын және Израильмен берік достығын білдірді.

Қоғамдық имидж

Саркозиді Vanity Fair журналы Дэвид Бекхэм мен Брэд Питтпен бірге әлемдегі ең жақсы киінген 68-ші адам деп атады. Дегенмен, GQ журналы Саркозиді әлемдегі ең нашар киінген үшінші адам деп таныды. Ол кейде экс-әйелі Сесилия Циганер Альбениздің суретін жариялап, кейде жариялаудан бас тартты, тіпті цензураға дейін барды. Мысалы, Paris Match журналында оның экс-әйелі мен Publicis атқарушы директоры Ришард Аттиас арасындағы қарым-қатынас туралы мақаладан кейін журнал директорын отставкаға жіберуге мәжбүр етті, сондай-ақ Journal du dimanche басылымына да қысым көрсетті, ол 2007 жылғы президент сайлауының екінші турында Циганер Альбениздің дауыс бермеу туралы шешіміне қатысты мақала дайындап жатқан еді. 2007 жылдың 9 тамызында Paris Match журналы Саркозидің суретін өңдеп, қабырға майын жойды. Оның Францияның барлық қалалық әкімдіктеріне арналған ресми портретін папарацци фотографы ретінде танымал Sipa Press фотографы Филипп Варрен түсірді. Daily Telegraph газетінің бұрынғы тілшісі Колин Рэндалл Саркозидің имиджін қатаң бақылауын және БАҚ-қа жиі араласуын атап өтті: «Ол кітапты цензуралайды немесе апталық басылымның бас редакторын қызметтен босатады». Француздық БАҚ Карла Брунидің оның қасында болғанда көбінесе пәтер киім киетінін көрсетті. 2009 жылы Саркози сөз сөйлеген зауыттағы бір жұмысшы онымен бірдей бойда болғандықтан оның қасына тұруды сұрағанын айтты. (Бұл оқиғаны бірнеше кәсіби одақ өкілдері растады.) Бұл мәселе саяси дауға себеп болды: президент әкімшілігі бұл айыптауды «толыққанды абсурдты және қызықсыз» деп сипаттады, ал социалистік партия оның тым ұқыпты дайындығын сынады. Саркози Саркозидің вуду қуыршақтарын шығаратын компанияға қарсы сотқа жүгінді, өзінің бейнесіне құқығы бар екенін мәлімдеді. 2007 жылы президент сайланғаннан кейін кейбір француздық БАҚ Саркозиді «Гиперпрезидент» деп атады, бұл оның барлық нәрсені бақылауға талпынуын көрсетеді. Бесінші Республика тарихында президенттер дәстүрлі түрде елдің сыртқы саясатына және халықаралық қатынастарға назар аударған, ал Конституцияда белгіленгендей, ішкі саясатты Премьер-министр мен үкіметке қалдырған. Бірақ Николя Саркози сыртқы және ішкі саясаттың екеуін де анықтағандай көрінді. Кейбіреулер Николя Саркозиді Наполеон Бонапарт пен Людовик XIV-ке теңеді. Ол өзінің жақын досы Франсуа Фийонды Премьер-министр етіп тағайындады. Фийон президенттің билігінің құралы деп айыпталды. «Жеңіс» атты көркем фильм 2011 жылы шықты, ол Саркозидің билікке жолы мен Николя Саркозидің, Ширактың және Вильпеннің ашық бейнеленген суреттерін көрсетеді. Фильм 2011 жылы Канн кинофестивалінде көрсетілді.

Даулар

Саркозиді көбінесе солшылдар ұнатпайды және оны оңшылдардың да кейбіреулері сынға алады, әсіресе Жак Ширак пен Доминик де Вильпенді қолдаған орташа голлистер оның үстінен қатты дауыс көтереді. Коммунистік бағытты ұстанатын "Л'Юманите" журналы Саркозиді популизммен айыптады.

Діндер туралы пікірлер

2004 жылы Саркози «La République, les religions, l'espérance» (Республика, діндер және үміт) атты кітаптың тең авторы болды, онда ол жастарды тек ғалымдық немесе республикалық құндылықтармен ғана тәрбиелеуге болмайтынын айтты. Ол дін мен мемлекеттің арасын азайтуды жақтады, француз қоғамына исламның интеграциясын ынталандыру үшін мешіттерге мемлекеттік субсидиялар беруді ұсынды. Ол Франциядан тыс қаражат есебінен діни мекемелерді қаржыландыруға қарсы болды. Том Крузбен кездескеннен кейін Саркози кейбір адамдар саентология шіркеуінің мүшесімен кездескені үшін сынады, оны кейбір адамдар культ ретінде қарастырды. Саркози 2007 жылдың желтоқсан айында Римде сөйлеген сөзінде «Францияның тамыры негізінен христиандық» деген мәлімдеме жасағаннан кейін сынға ұшырады. Сол сияқты, ол 2008 жылдың қаңтар айында Эр-Риядта сөйлеген сөзінде исламды «әлем таныған ең ұлы және ең әдемі өркениеттердің бірі» деп атағаннан кейін де сынға ілікті.

Даулы мәлімдемелер

2005 жылғы маусымда Париждегі Ла-Курнев маңындағы бандиттік жанжалдың арасында қалған 11 жасар баланың қазасына байланысты Саркози оқиға орнына барды және: "on va nettoyer au Kärcher la cité" ("біз бұл ауданды Kärcherмен жуып тазалаймыз") деді. 2005 жылғы Париж көтерілісінен екі күн бұрын ол жақын маңдағы тұрғын үйлердегі жас қылмыскерлерді "voyous" ("бандиттер") және "racaille" деп атады, бұл сленг сөзі "раббл", "қоқыс" немесе "жарамсыз адамдар" деп аударылуы мүмкін. Бір тұрғын Саркозиге "Бізді осы racaille-ден қашан құтқарасыз?" деп сұрағаннан кейін ол осылай айтты. Француз коммунистік партиясының басылымы L'Humanité бұл тілді тиімсіз деп бағалады. Саркозидің "racaille" сөзін қолданғаннан кейін, қала маңындағы көптеген адамдар оны оңшыл саясаткер деп санады. Ішкі істер министрі қызметін атқарган кезінде полиция "banlieues" аймақтарында соққы жасақтарын пайдаланды, ал 2005 жылғы қазан айында Клиши-су-Буа маңындағы полиция "тәртіпсіздігі" салдарынан екі бала электр қуаты тарату станциясында тоқ соғудан қаза тапты. Сол түні көтерілістер басталды. 2005 жылғы қыркүйекте Саркози Паудағы полиция бөліміне жасалған өртке қатысты асығыс тергеуді талап етті деп айыпталды, бірақ дәлел жетіспегендіктен күдікпен ұсталғандар босатылды. 2005 жылғы 22 маусымда Саркози құқық қорғау органдарына әділет министрінен кісі өлтірген адамды мерзімінен бұрын босатқан "судьяның" болашағы туралы сұрағанын айтты. 2007 жылғы президент сайлауының бірінші турында бірнеше апта қалғанда Саркози философ Мишель Онфреймен сұхбаттасты. Саркози педофилия және депрессия сияқты бұзылыстардың генетикалық және әлеуметтік себептері бар екенін айтып, "Мен педофил болып туылған деп ойлаймын, және бұл ауруды қалай емдеуді білмейтініміз проблема" деді. Ол жастар арасындағы өзін-өзі өлтірудің генетикалық бейімділікпен байланысты екенін айтты: "Мен ата-аналарға күйзеліс тудырғым келмейді. Кез келген жас адамның өзін-өзі өлтіруі әрқашан ата-аналардың кінәсі емес". Бұл мәлімдемелерді генетик Аксель Кан сияқты кейбір ғалымдар сынға алды. Саркози кейін "Қаншасы туа біткен, қаншасы кейіннен пайда болған? Кем дегенде, осы мәселені талқылайық, пікірталасқа есікті жаппайық" деді. 2007 жылғы 27 шілдеде Саркози Сенегалдағы Дакар қаласында Анри Гуайно жазған сөз сөйледі, онда ол "африкалықтар ешқашан тарихқа толыққанды енген емес" деді. Бұл қаулылылар африкалықтардың көпшілігі тарапынан айқын сынға ұшырады, кейбіреулері оны нәсілшілдік деп қарады. Оңтүстік Африка президенті Табо Мбеки Саркозидің сөзін жоғары бағалады, бұл Оңтүстік Африка БАҚ-ында сынға түсті. Бұл саясатты АҚШ-тың "The New York Times" газеті және француз құқығының сарапшылары, соның ішінде Франция Конституциялық Кеңесінің бұрынғы мүшесі Роберт Бадинтер сынға алды. Ол "араласуды", мәдени араласуды (кейде генетикалық араласуды да қамтиды) ынталандыру үшін мәжбүрлеу шараларын қолдануға шақырды, оны 2008 жылғы 17 желтоқсандағы баспасөз мәслихатында "міндеттілік" деп атады.

"Кассе-тои, пау'кон"

2008 жылдың 23 ақпанында француздық Le Parisien газетінің тілшісі Саркозиді Париж халықаралық ауыл шаруашылығы көрмесіне барған кезде келесідей әңгімелесумен түсірді: Сенбі күні таңертең залдан жылдам өтіп бара жатқанда, көпшіліктің арасында Саркози қолын ұстаудан бас тартатын бір адамға кездеседі. "Жоқ, маған тиіспе!", - деді ол адам. Президент дереу: "Онда кетіңіз!", - деп жауап берді. "Сен мені ластайсың", - деп айқайлады ол. Саркози мұздаған күлімсіреп, тістері жылтырап, "Кетіңіз, кедей ақымақ, барыңыз", - деді әдепті түрде. Француз тілінде: "Lors de sa traversée éclair du salon samedi matin, en plein bain de foule, Sarkozy croise un visiteur récalcitrant qui refuse sa poignée de main. «Ah non, touche moi pas», prévient il. Le chef de l'État rétorque sans détour: «Casse toi, alors.» «Tu me salis», embraye l'homme. Le sourire se crispe. Sarkozy lâche, desserrant à peine les dents, un raffiné «Casse toi alors, pauv'con, va.» Ағылшын тіліне нақты аударманың көптеген нұсқалары бар. 2008 жылдың 28 тамызында Лаваль қаласынан Херве Эон Саркозиге қарсы демонстрацияға "Casse toi pov'con" деген жазуы бар плакат әкелді, бұл Саркозидің айтқан сөздерінің өзі болды. Эон президенттік лауазымды қорлағандығы үшін қамауға алынды, ал Францияда президентке тікелей есеп беретін прокурор 1000 евро айыппұл тағайындауды сұрады. Сот ақырында 30 евро тұратын шартты айыппұл салды, бұл көбінесе прокуратура тарапының жеңілісі деп қабылданады. Бұл оқиға кеңінен жарияланды, өйткені Саркози Республика Президенті ретінде қудалаудан иммунитетке ие, бұл Эонның Саркозиді жамандау үшін сотқа шақыру құқығын шектеді.

Ирак соғысына қатысты ұстаным

Саркози АҚШ бастаған Иракқа басып кіруге қарсы болды. Бірақ, ол Ширак пен оның сыртқы істер министрі Доминик де Вильпен Францияның соғысқа қарсылығын білдірген тәсіліне сын айтты. 2006 жылдың 12 қыркүйегінде Вашингтондағы француз-американдық қорында сөйлеген сөзінде ол «француздық мақтандықты» айыптап: «Одақтастарын ұялту немесе олардың қиындықтарына қуанудай көріну – жаман мінез-құлық» деді. Ол былай деп қосты: «Біз ешқашан да дауларымызды дағдарысқа айналдырмауымыз керек». Ширак жеке сөйлеген сөзінде Саркозидің сөзін «қорқынышты» және «ұятты әрекет» деп бағалағаны хабарланды. 2012 жылдың 3 шілдесінде француз полициясы Саркозидің заңсыз саяси науқанды қаржыландыруға қатысы бар деген күдікпен оның үйі мен кеңсесіне тінтеу жасады.

Саяси және қаржылық жанжалдар және қылмыстық айыптау

2010 жылдың 5 шілдесінде Bettencourt ісі бойынша жүргізілген тергеулерден кейін Mediapart онлайн газеті миллиардер Лилиан Беттенкурдың бұрынғы бухгалтері Клэр Тибудың Саркози мен Эрик Вуртты 2007 жылы заңсыз сайлау науқанына ақшалай көмек алғандығында айыптаған мақаласын жариялады. 2014 жылдың 1 шілдесінде Саркози Монакодағы жоғары дәрежелі судья Гилберт Азибертке 2007 жылғы заңсыз сайлау науқанына қатысты ақпарат алмасу үшін Монакодағы беделді лауазымды уәде еткені туралы айыптау бойынша полициямен сұраққа тартылды. 2014 жылдың 30 маусымында Апелляциялық соттың ең жоғары лауазымды судьяларының бірі Азиберт те сұраққа тартылды. Бұл Францияның бұрынғы президентінің полиция күзетіне алынуының алғашқы жағдайы болды, бірақ оның ізашары Жак Ширак Париж мэрі қызметін атқарган кезде ақша жымқыру және сенімді сақтамау фактілері үшін кінәлі деп танылып, 2011 жылы шартты түрде бас бостандығынан айырылды. 15 сағат полиция күзетінде болғаннан кейін Саркози 2014 жылдың 2 шілдесінде "белсенді сыбайлас жемқорлық", "парасатты пайдалану" және "қызметтік құпияны бұзу арқылы алынған ақпарат" бойынша ресми тергеуге алынды. Азиберт пен Саркозидің адвокаты Тьерри Герцог та ресми тергеуге алынды. Екі айыптау бойынша 10 жылға дейін бас бостандығынан айыру жазасы көзделген. Бұл жағдай Саркозидің 2017 жылы президенттікке үміткер болу ниетіне соққы болды. Дегенмен, ол кейін Республикалық партияның кандидаттығына түсті, бірақ 2016 жылдың қарашасында жарыстан шығарылды. Бұл іс бойынша сот, Саркозидің алғашқы процесі, 2020 жылдың 23 қарашасында басталды. 2016 жылдың 16 ақпанында Саркози 2012 жылғы президенттік сайлау кезіндегі артық шығындарға байланысты "саяси науқанды заңсыз қаржыландыру" айыбы бойынша айыпталды және Bygmalion ісіне байланысты куә ретінде танылды. 2016 жылдың сәуірінде Саркозидің бұрынғы заңгер серіктесі Арно Клодтың есімі Panama Papers-та аталды. 2020 жылдың 23 қарашасында сыбайлас жемқорлық және ықпал етуде айыпталған Николя Саркозидің процесі басталды, ол судьяны пара беруге тырысқандығымен айыпталды. Денсаулығына байланысты сотталушылардың бірінің өтініші бойынша сот процесі 26 қарашаға дейін кейінге шегерілді. 2021 жылдың 1 наурызында Париждегі сот Францияның бұрынғы президенті Николя Саркозиді тыңдау және заңсыз деректер алмасу ісі бойынша сыбайлас жемқорлық жасады деп таныды, бұл іске судья Гилберт Азиберт және Саркозидің бұрынғы адвокаты Тьерри Герцог сияқты бірнеше адамдар қатысты. Екеуі де осы іс бойынша сотталды. Саркози мен оның екі сотталушысы үш жылға сотталды, оның екеуі шартты түрде, біреуі түрмеде жазасын өтеуге міндеттелді. Саркози шешімге шағымданып, оның күшін тоқтатты. 2021 жылдың 20 мамырында Саркозиге және тағы 13 айыпталушыға қатысты екінші қылмыстық сот басталды, бұл жолы ол заңсыз сайлау науқанын қаржыландыруға байланысты Bygmalion жанжалына қатысты. Саркозидің екінші сыбайлас жемқорлық ісі 2012 жылғы қайта сайлау науқанына жұмсалуға арналған ондаған миллион еуроны жымқырып, оны жасыру үшін PR фирмасын жалдады деген айыптамалармен байланысты. Осы айыптама бойынша Саркозиге бір жыл түрме жазасы берілді, бірақ оған осы жазаны үйде электрондық білезікпен өтеуге рұхсат берілді.

Ливияның ықпал етуші агенті

2007 жылы Франция президенті лауазымына кіріскеннен кейін көп ұзамай Николя Саркози Ливияның көшбасшысы Муамар Каддафиді саяси оппозицияның да, өзінің үкімет мүшелерінің де қарсылығына қарамастан Францияға шақырды. Бұл сапар Каддафидің 35 жылдан астам уақыттан бері алғаш рет Францияға келгені еді. Сапар барысында Франция Ливияға 21 Airbus ұшағын сатуға келісті және ядролық ынтымақтастық туралы келісімге қол қойды. 2011 жылғы Ливиядағы азаматтық соғыс кезінде – Франция араласқан қақтығыс кезінде – Сейф әл-Ислам Каддафи euronews телеарнасына берген сұхбатында Ливия мемлекетінің Саркозидің 2007 жылғы президенттік науқанына 50 миллион евро қаржы бергенін айтты, бұл Саркозиден қолдау мен жақсылықтар алу мақсатында жасалған. Тергеуші Mediapart сайты кейіннен 50 миллион евро төленгенін көрсететін бірнеше құжатты жариялады, сондай-ақ Зиад Такиэддиннің (басқа бір видеода сол адам бұл мәлімдемеден бас тартқан) Саркозиге ақшамен толтырылған үш портфельді жеке өзі тапсырғанын мәлімдеді. Кейіннен француз судьялары Ливияның бұрынғы мұнай министрі Шукри Ганемнің күнделіктерін тапты, онда Саркозиге жасалған төлемдер туралы жазылған. Бірақ көп ұзамай Ганем Австриядағы Дунай өзенінде өлі күйінде табылған, бұл оның күнделіктің мазмұнын растауына мүмкіндік бермеді. Джухри Саркозидің серіктесі болды және ол Саркозидің атынан Ливия қаражатын жылысуға көмектесті деген айыптаулар бойынша француз соттарының сұрақтарына жауап беруден бас тартты. Саркози Украинаның "бейтарап" болуы керектігін және НАТО мен ЕО-ға қосылмауы керектігін, Франция мен Ресейдің "бір-біріне мұқтаж екендігін" және Макронның Путинмен "диалогты қайта жаңартуы керектігін" айтты. Сол сұхбатта Саркози Украинаны Ресейдің Қырымды және басқа да даулы аумақтарды басып алуын қабылдауға шақырды. Саркозидің бұл ұстанымын басқалар да қолдады, олар мұның соғыстан "дипломатиялық шешім табудың" жолын ұсынатынын айтты.