Кіріспе
Ағылшын тілінің грамматикасы
Ағылшын тілінің грамматикасы – ағылшын тілінің құрылымдық ережелер жиынтығы. Ол сөздердің, тіркестердің, сөйлемдердің, абзацтардың және тұтас мәтіндердің құрылымын қамтиды. Бұл мақалада қазіргі заманғы стандартты ағылшын тілі – қоғамдық дискурста, оның ішінде телерадио хабарларында, білім беруде, ойын-сауықта, үкіметте және жаңалықтарда қолданылатын, ресмиден бейресмиге дейінгі стильдердегі сөйлеу және жазу формасы сипатталады. Мұнда сипатталған грамматикадан ауытқулар ағылшын тілінің кейбір тарихи, әлеуметтік, мәдени және аймақтық нұсқаларында кездеседі, бірақ олар айтылу және сөздік қорындағы айырмашылықтарға қарағанда аз. Қазіргі ағылшын тілі негізінен индоевропалық тілдердің инфлекциялық жақ жүйесін аналитикалық құрылымдардың пайдасына қалдырды. Жеке есімдіктер морфологиялық жақты басқа сөз кластарынан гөрі (Ескі ағылшын тілінің кең германдық жақ жүйесінің қалдығы) күштірек сақтайды. Басқа есімдіктер мен барлық есімдер, сын есімдер және артикльдер үшін грамматикалық функция тек сөздердің ретімен, предлогтармен және «саксондық генетив немесе ағылшын иелік жалғауы» ( 's ) арқылы білдіріледі. Ағылшын тілінде әдетте сегіз «сөз класы» немесе «сөз түрлері» ажыратылады: есімдер, анықтауыштар, есімдіктер, етістіктер, сын есімдер, үстеулер, предлогтар және жалғаулар. Есімдер ең ірі сөз класын құрайды, ал етістіктер екінші орында тұрады. Көптеген басқа индоевропалық тілдердегі есімдерден айырмашылығы, ағылшын есімдерінің грамматикалық жынысы жоқ.
Сөз кластары мен сөз тіркестері
Зат есімдер, етістіктер, сын есімдер және есімшелер ашық сыныптар деп аталады – жаңа мүшелерді оңай қабылдайтын сөздер тобы, мысалы, «celebutante» (әсем әлеміне жиі баратын той танымы) және басқа да салыстырмалы түрде жаңа сөздер. Тіл білімі мамандары ағылшын тіліндегі тоғыз сөз класын қабылдайды: зат есімдер, етістіктер, сын есімдер, есімшелер, есімдіктер, сөздердің алдында тұратын сөздер, байланыс сөздер, анықтауыштар және леп сөздер. Ағылшын тіліндегі сөздер әдетте сөз класын көрсететін белгілері болмайды. Сөздің түрінен оның қай сыныпқа жататынын анықтау көбінесе мүмкін емес, тек инфлекциялық жұрнақтары немесе туынды жұрнақтары бар сөздерде ғана белгілі бір дәрежеде мүмкін. Екінші жағынан, көптеген сөздер бірнеше сөз класына жатуы мүмкін. Мысалы, «run» етістік немесе зат есім ретінде қолданылуы мүмкін (бұл екі түрлі лексема болып есептеледі). Лексемалар әртүрлі грамматикалық категорияларды білдіру үшін өзгертілуі мүмкін. «Run» лексемасы runs, ran, runny, runner және running түрінде кездеседі. Кейбір зат есімдер саналатын және саналмайтын түрде қолданылуы мүмкін, мысалы, «wine» сөзі «This is a good wine» деген сөйлемде. Саналатын зат есімдер әдетте жекеше және көпше түріне ие. Көп жағдайда көпше түрі жекеше түріне [e] жұрнағын қосу арқылы жасалады (мысалы, dogs, bushes), бірақ ерекше жағдайлар да бар (woman/women, foot/feet), тіпті екі түрі де бірдей болатын жағдайлар да кездеседі (sheep, series). Толығырақ ақпарат алу үшін «English plural» тармағына қараңыз. Кейбір зат есімдер формасы бойынша жекеше болса да, көптік етістіктермен қолданылуы мүмкін, мысалы, «The government were» (мұнда үкімет үкіметті құрайтын адамдар тобы ретінде қарастырылады). Бұл синезис дегеннің бір түрі және американдық ағылшынға қарағанда британдық ағылшында жиі кездеседі. Ағылшын зат есімдері кейбір тілдердегідей жағдай бойынша белгіленбейді, бірақ олардың иелік формалары бар, 's жұрнағын қосу арқылы (мысалы, John's, children's) немесе тек апострофты қолдану арқылы (айтылуында өзгеріссіз) [e] көпше түрінде (the dogs' owners) және кейде s әрпімен аяқталатын басқа сөздерде де (Jesus' love) қолданылады. Жалпы, бұл жұрнақты есімдік фразаларға да қолдануға болады (мысалы, the man you saw yesterday's sister); толығырақ төменде қараңыз. Иелік форма анықтауыш ретінде (Manyanda's cat) немесе есімдік фраза ретінде (Manyanda's is the one next to Jane's) қолданылуы мүмкін. Иелік форманың аффикс немесе клитика екені туралы мәселе талқыланып жүр. Ол неміс тілі сияқты тілдердегі зат есімнің иілуінен өзгеше, себебі генетивтік жұрнақ фразаның соңғы сөзіне қосылуы мүмкін. Мұны ескеру үшін иелік форма клитикалық құрылым (энклитикалық кейінге қалдыру) немесе фразаның соңғы сөзінің иілуі («шекаралық иілу») ретінде талдануы мүмкін.
English nouns are not marked for case as they are in some languages, but they have possessive forms, through the addition of 's (as in John's, children's) or just an apostrophe (with no change in pronunciation) in the case of [e]s plurals (the dogs' owners) and sometimes other words ending with s (Jesus' love). More generally the ending can be applied to noun phrases (as in the man you saw yesterday's sister); see below. The possessive form can be used either as a determiner (Manyanda's cat) or as a noun phrase (Manyanda's is the one next to Jane's). The status of the possessive as an affix or a clitic is the subject of debate. It differs from the noun inflection of languages such as German, in that the genitive ending may attach to the last word of the phrase. To account for this, the possessive can be analysed, for instance as a clitic construction (an "enclitic postposition") or as an inflection of the last word of a phrase ("edge inflection").
"Ол жерде"
Бұл сөз кейбір сөйлемдерде есімдік ретінде қолданылады, көбінесе ол көшусіз етістіктің формалды субъектісінің рөлін атқарады. Сөйлемдегі етістіктің “логикалық субъектісі” кейін, толықтырғыш ретінде келеді. Мұндай қолданыс көбінесе барлық түрдегі етістіктермен, экзистенциалдық сөйлемдерде, бір нәрсенің болуын немесе қалыптасуын білдіру үшін жиі кездеседі. Мысалы: Жұмақ бар; Үстелде екі кесе бар; Соңғы кезде көптеген мәселелер туды. Оны басқа етістіктермен де қолдануға болады: Екі негізгі нұсқа бар; Өте ерекше жағдай болды. Формалды субъект логикалық субъектінің (толықтырғыштың) санын (бірлік немесе көптік) қабылдайды, сондықтан толықтырғыш көп болса, көптік етістік қолданылады. Дегенмен, ағылшын тілінде “there’s” деген қысқарту жиі жекеше және көпше түрінде қолданылады. Формалды субъект инверсияға түсуі мүмкін: Бүгін тест бар ма?; Мұндай адам бұрын болған емес. Ол логикалық субъектісіз, қысқа сөйлемдерде және сұрақ белгілерінде де пайда болуы мүмкін: Талқылау болған жоқ қой, солай ма?; Бар еді. Мұндай сөйлемдердегі сөз кейде есімдік емес, сөздің мағынасын толықтыратын сөз немесе формалды предикат ретінде қарастырылады. Алайда, есімдік ретінде қарастыру, жоғарыда сипатталғандай, инверсияланған сөйлемдер мен сұрақ белгілеріндегі оның мінез-құлқымен үйлеседі. Себебі “there” сөзі деиктикалық сөз (яғни “сол жерде/осы жерге” мағынасын береді) бола алады, сондықтан “There is a river” сияқты сөйлемнің екі мағынасы болуы мүмкін: “өзен бар” (есімдік ретінде) және “өзен сол жерде” (деиктикалық сөз ретінде). Сөйлеуде, деиктикалық сөзге басымдық беріледі, ал есімдікке басымдық берілмейді – шын мәнінде, есімдік көбінесе әлсіз түрінде айтылады.
Өзара
Ағылшын тіліндегі өзара есімдіктері – бір-бірі және бірін-бірі. Олар бос орынмен жазылғанмен, оларды бір сөз деп қарастырған дұрыс. Олардың мағынасы мен қолданылуында тұрақты айырмашылықты табу мүмкін емес. Рефлексивті есімдіктер сияқты, олардың қолданылуы да алдында тұрған сөзбен байланысты мәнмәтіндермен шектеледі. Өзара есімдіктердің жағдайында, олар алдында тұрған сөзбен бір сөйлемде болуы тиіс.
Іс-әрекеттер
Ағылшын тіліндегі етістіктің негізгі формасы әдетте ешқандай жұрнақпен белгіленбейді, бірақ етістіктерді жасау үшін жиі қолданылатын бірнеше жұрнақтар бар, мысалы, -ate (қалыптастыру), -fy (электрлендіру) және -ise/-ize (іске асыру/реализациялау). Көптеген етістіктерде сондай-ақ префикстер де кездеседі, мысалы, un- (жасыру), out- (басып өту), over- (өтіп кету) және under- (бағасын төмендету). Бұл етістіктер есім немесе санға қарай өзгермейді.
Копула (be), модальді етістіктер және басқа көмекші етістіктер бірлесіп, ерекше класс құрайды, олар кейде «арнайы етістіктер» немесе жай ғана «көмекші етістіктер» деп аталады. Олардың синтаксисі қалыпты лексикалық етістіктерден өзгеше, әсіресе сұрақтарды құру үшін субъектпен қарапайым инверсия қолданылады, ал жоқ түрін білдіру үшін етістіктен кейін «not» қосылады (Мен боламын ба? Мен бола алмадым). Бұл классқа жоғарыда аталғандардан басқа, «used to» (бұрынғыда) да кіруі мүмкін (бірақ «Did he use to?» және «He didn't use to?» сияқты формалар да кездеседі), ал кейде тіпті көмекші емес кезде де «have» (ие болу) қолданылады (мысалы, «Have you a sister?» және «He hadn't a clue?» сөздері мүмкін, бірақ олар сирек қолданылады). Сондай-ақ, бұл классқа «do» (жасаймын), «does» (жасайды), «did» (жасады) көмекші етістіктері де кіреді; олар басқа етістіктердің негізгі инфинитивтерімен (яғни «арнайы етістіктер» класына жатпайтын етістіктермен) бірге қолданылып, олардың сұрақ және жоқ түрін, сондай-ақ баса түрін жасауға көмектеседі (Мен сені ұнатамын ба? Ол ағылшынша сөйлей алмайды; Біз тоңазытқышты жаптық). Бұл туралы толық ақпаратты «do support» бөлімінен қараңыз. Копула мен көмекші етістіктердің кейбір формалары жиі қысқартылып айтылады, мысалы, «I'm» (I am) – мен, «you'd» (you would/you had) – сен, және «John's» (John is) – Джон. Олардың «not» есімдігімен бірге қолданылған теріс формалары да жиі қысқартылады (төменде қараңыз). Толық ақпарат алу үшін «English auxiliaries and contractions» бөлімін қараңыз.
Сөз тіркестері
Етістік пен оның тәуелді сөздері, бағынышты есімдіктерді қоспағанда, етістік тіркесі деп аталуы мүмкін (бірақ бұл ұғым грамматика теорияларының барлығында мойындалмайды). Аяқталған етістікпен басталатын етістік тіркесін предикат деп те атауға болады. Тәуелді сөздер нысандар, толықтырулар және анықтауыштар (зат есімдер немесе зат есім тіркестері) болуы мүмкін. Ағылшын тілінде нысандар мен толықтырулар көбінесе етістіктен кейін келеді; тікелей нысан басқа толықтырулардан, мысалы, сөз тіркестерінен бұрын келеді, бірақ егер жанама нысан да болса, ол тікелей нысаннан бұрын келеді: маған кітап бер, бірақ кітапты маған бер. Анықтауыштар әдетте нысандардан кейін келеді, бірақ басқа орналасулар да мүмкін (төменде қараңыз). Белгілі бір етістік-анықтауыш комбинациялары, әсіресе олардың дербес мағынасы болғанда (мысалы, қабылдау және тұру), "фразалық етістіктер" деп аталады. Мүмкін болатын үлгілер туралы толық мәліметтерді ағылшын тілінің сөйлем құрылымынан қараңыз. Инфинитивтер мен партициптер сияқты аяқталмаған етістік формаларымен басталатын етістік тіркестері үшін осы мақаланың аяқталмаған сөйлемдер бөлімін қараңыз.
Сифаттар
Ағылшын тіліндегі сын есімдер, басқа сөз кластары сияқты, әдетте олардың түрі арқылы анықталмайды, бірақ олардың көпшілігі зат есімдерден немесе басқа сөздерден жұрнақтар қосылу арқылы жасалады, мысалы, -al (әдеттегі), -ful (қуанышты), -ic (атомдық), -ish (жасқа жақын, ойшаң), -ous (қауіпті) сияқты; немесе басқа сын есімдерге префикс қосылып: адал емес, құтқаруға келмейтін, күтпеген, тым шаршаған. Сын есімдер атрибутивті түрде, есім сөз тіркесінің құрамында (көбінесе өзгертетін есімнің алдында; ерекшеліктері үшін постпозитивті сын есімдерге қараңыз), мысалы, үлкен үй, немесе предикативті түрде қолданылуы мүмкін, мысалы, үй үлкен. Кейбір сын есімдердің қолданылуы бір жаққа ғана шектеледі; мысалы, мас (атрибутивті – мас теңізші), ал мас болған (предикативті – теңізші мас болған).
Алюминийлер
Артық сөздер кең ауқымды функцияларды атқарады. Олар көбінесе етістіктерді (немесе етістік тіркестерін), сын есімдерді (немесе сын есім тіркестерін) немесе басқа артық сөздерді (немесе артық сөз тіркестерін) өзгертеді. Дегенмен, артық сөздер кейде зат есім тіркестерін (ғана басшы; қатты әдемі орын), есімдіктер мен анықтауыштарды (дегеуге барлық), сөз тіркестерін (фильмнің ортасында) немесе бүкіл сөйлемдерді, жағдайлық түсініктеме беру үшін немесе көзқарас білдіру үшін (шындығында, мен сізге сенбеймін) де өзгерте алады. Олар сөйлемдер арасындағы қатынасты да көрсете алады (Ол қайтыс болды, демек мен мүлікті мұраға алдым). Егер етістіктің толықтығысы болса, артық сөз толықтығыстан кейін келеді (Ол тестті жылдам аяқтады). Егер бірнеше артық сөздің түрі болса, олар әдетте мына ретпен келеді: әдіс, орын, уақыт (Оның қолы кеше үйде қатты жарақат алды). Артық сөздің ерекше түрі – фразалық етістіктерді құру үшін қолданылатын артық сөз бөлшегі (мысалы, pick up-тағы "up", get on-дағы "on" және т.б.). Егер мұндай етістіктің толықтығысы болса, бөлшек толықтығыстан бұрын немесе кейін келуі мүмкін, бірақ толықтығыс есімдік болса, әдетте толықтығыстан кейін келеді (қаламды көтеріңіз немесе қаламды көтеріңіз, бірақ оны көтеріңіз).
Сөз тіркестері
Үстевтік тіркес – сөйлем ішінде үстевтік сөздің қызметін атқаратын сөз тіркесі. Үстевтік тіркестің ядросы үстевтік болуы мүмкін, сондай-ақ кез келген өзгертушілер (басқа үстевтіктер немесе үстевтік тіркестер) және толықтырулар да болуы мүмкін, бұл жоғарыда сипатталған сын есім тіркестеріне ұқсас. Мысалы: өте ұйқылы түрде; тым кенеттен; қызық болғанымен; мүмкін, біз үшін таң қалдырарлықтай. Енді бір жиі кездесетін үстевтік тіркес түрі – бұл предлогтық тіркес, ол предлогтан және оның бағынышты сөзінен тұрады: бассейнде; екі жылдан кейін; үйлесім үшін.
Жазылу
Есімдер жекеше және көпше түріне ие; яғни, олар грамматикалық санын білдіру үшін өзгеріске түседі. Мысалы, "кітап" пен "кітаптар" арасындағы айырмашылыққа назар аударайық. Сонымен қатар, кейбір ағылшын есімдіктерінің атау (немесе бастауыш) және көлбеу (немесе толықтыру) формалары бар; яғни, олар етістікке немесе сөз тіркесіне қатысты байланысын, немесе жағдайын білдіру үшін өзгеріске түседі. "Ол оны көрді" және "Ол оны көрді" мысалында, "ол" (бастауыш) мен "оны" (толықтыру) арасындағы айырмашылықты қарастырайық; сондай-ақ, бастауыш "кім" және толықтыру "кімді" есімдіктеріне назар аударайық. Бұдан өзге, осы және басқа да бірнеше есімдіктерде "оныкі" және "кімдікі" сияқты ерекше иелік формалары болады. Ал есімдерде нақты атау және толықтыру формалары жоқ, олардың екеуі біріктіріліп, бір жай түрге айналады. Мысалы, "орындық" сөзі "орындық осында" (бастауыш) және "Мен орындықты көрдім" (толықтыру) сөйлемдерінде өз түрін өзгертпейді. Иелік есімнің өзі өзгермейді, иелік белгісін білдіру үшін иеленуші есімге '-ның' жалғауы қосылады.
Жоқ ету
Жоғарыда көрсетілгендей, шекті индикативті етістікті (немесе оның сөйлемін) көмекші, модальді немесе басқа "арнайы" етістіктен кейін "жоқ" сөзін орналастыру арқылы теріске шығаруға болады. Мысалы, "I go" сөйлемі көмекші "do" пайда болуымен жоққа шығарылады, яғни "I do not go" (қараңыз do қолдауы). Егер оң сөйлемде көмекші етістіктер қолданылса ("I am going"), сөйлемді теріске шығару үшін басқа көмекші етістіктер қосылмайды ("I am not going"). (Қазіргі ағылшын тілінің алғашқы кезеңдеріне дейін теріске шығару қосымша көмекші етістіктерсіз жасалатын: "I go not"). Көмекші етістіктердің көпшілігі және т.б. "not"пен қысқартылған формаларға ие: "don't", "can't", "isn't" және т.б. (Сонымен қатар, "can" сөзінің толыққанды терістелген түрі "cannot" деп бір сөзбен жазылады.) Субъект пен етістіктің орналасуы ауысқанда (мысалы, сұрақтарда; төменде қараңыз), субъект қысқартылған терістелген формадан кейін орналасуы мүмкін: "Should he not pay?" немесе "Shouldn't he pay?". Басқа элементтер, мысалы, есімдіктер, сын есімдер, үстеулер, инфинитивтік және партициптік фразалар және т.б., олардың алдына "not" сөзін қою арқылы теріске шығарылуы мүмкін: "not the right answer", "not interesting", "not to enter", "not noticing the train" және т.б. Егер сөйлемде "never", "nobody" сияқты басқа терістеу сөздері болса, терістеуші "not" алынып тасталады (көптеген тілдердегі оның баламаларынан өзгеше): "I saw nothing" немесе "I didn't see anything", бірақ емес (стандартты емес тілде қолданылмайды) "*I didn't see nothing" (Қосарлы теріс туралы қараңыз). Мұндай терістеу сөздер әдетте теріс полярлық элементтерге ие (мысалы, "ever" - "never" үшін, "anybody" - "nobody" үшін және т.б.), олар теріс контексте пайда болуы мүмкін, бірақ өзі теріс емес (осылайша терістеуден кейін қосарлы теріс тудырмай қолдануға болады).
Сөйлемнің құрылымы
Үлгілі сөйлемде бір тәуелсіз сөйлем және мүмкін бір немесе бірнеше тәуелді сөйлемдер болады, бірақ осы формадағы сөйлемдерді үйлестіруші жалғауларды пайдалана отырып (жоғарыда қараңыз) ұзын сөйлемдерге біріктіруге болады. Сөйлемде әдетте тақырып (атау сөз тіркесі) және баяндама (жоғарыда қолданылған терминология бойынша етістік тіркесі; яғни, етістік және оның толықтырулары мен қосымшалары) болады. Тәуелді сөйлемде әдетте бағынышты жалғау (немесе қатысты сөйлемдерде қатысты есімдік немесе оны қамтитын тіркес) кездеседі.
Сөз тәртібі
Ағылшын тіліндегі сөздердің реті герман тіліндегі екінші (V2) етістік тұрған реттен қалып, енді көбінесе субъект (subject) – етістік (verb) – объект (object) (SVO) ретіне ауысты. SVO ретінің және көмекші етістіктердің қолданылуының үйлесімі сөйлемнің ортасында екі немесе одан көп етістіктен тұратын топтарды құрайды, мысалы, "ол оны ашуға тырысуға үміттенеді". Көптеген сөйлемдерде ағылшын тілі грамматикалық байланыстарды тек сөздердің реті арқылы көрсетеді. Субъект сөз тобы етістіктен бұрын, ал объект сөз тобы етістіктен кейін келеді. Объект – субъект – етістік (OSV) реті ағылшын тілінде кейде кездеседі, әдетте болашақ уақытта немесе "бірақ" жалғасымен салыстыру үшін қолданылады, мысалы: "Римді мен көремін!", "Мен апельсинді жек көремін, бірақ алманы жеймін!".
Тәуелділік шарттары
Тәуелді сөйлемнің синтаксисі, әдетте, тәуелсіз сөйлемнің синтаксисімен ұқсас, бірақ тәуелді сөйлем көбінесе бағынышты сөздермен немесе қатыстырғыш есімдіктермен (немесе мұндай сөз тіркестерімен) басталады. Кейбір жағдайларда (бұрын айтылғандай) осы сөздерді немесе қатыстырғыш есімдіктерді жіберуге болады. Бағынышты сөздері жоқ тәуелді сөйлемдердің тағы бір түрі – инверсия арқылы құрылатын шартты сөйлемдер (төменде қараңыз).
Императивтер
Бұйрық сөйлемде (әркімге бұйрық беруде) тәуелсіз сөйлемде әдетте жатқылау жоқ: Кетіп тұр, мен шақырғанша. Дегенмен, мағынаны күшейту үшін "сен" жатқылауын қосуға болады: Сен маған жақындама.
Ағылшын грамматикасының тарихы
Ең алғашқы ағылшын грамматикасы 1586 жылы Уильям Булокар жазған «Грамматикаға арналған памфлет» кітапшасы болды. Булокардың мақсаты – ағылшын тілінің латын тілі сияқты заңдарға бағынатынын көрсету еді. Булокардың грамматикасы Уильям Лилидің латын грамматикасы «Rudimenta Grammatices» (1534) үлгісінде жазылған, ол сол кездегі ағылшын мектептерінде қолданылып, 1542 жылы Генрих VIII оны «бекіткен» еді. Булокар грамматикасын ағылшын тілінде жазды және өзі ойлап тапқан «реформаланған орфографиялық жүйесін» пайдаланды. Бірақ Булокардың еңбегінен кейінгі ғасырдың көп бөлігінде ағылшын грамматикасының көп бөлігі, әсіресе ғалым болуды көздеген авторлар, латын тілінде жазылды. Джон Уоллистің «Grammatica Linguae Anglicanae» (1685) латын тілінде жазылған соңғы ағылшын грамматикасы еді. Тіпті 19-шы ғасырдың басында да, сол кездегі ең көп таралған грамматика авторы Линдли Мюррей, ағылшын тіліндегі грамматикалық жағдайлар ежелгі грек немесе латын тіліндегілерден өзгеше екенін дәлелдеу үшін «грамматикалық сарапшыларды» келтіруге мәжбүр болды. Ағылшын тіліндегі сөздер латын және грек тіліндегі сөздерге негізделген. Ағылшын грамматикасының кейбір ережелері латын тілінен алынған, мысалы, Джон Драйденнің сөйлемдерді препозициямен аяқтауға болмайды деген ережесі латын тілінде сөйлемдер препозициямен аяқталмайтындықтан туындаған. Бөлінген инфинитивтер ережесі де латын тілінен алынған, себебі латын тілінде бөлінген инфинитивтер жоқ.
Грамматика кітаптары
CD Rom нұсқасы қосылған. Curme, George O., College English Grammar, Richmond, VA, 1925, Johnson Publishing company, 414 бет. 1947 жылы Barnes & Noble баспасында «Ағылшын грамматикасының принциптері мен практикасы» деген басылым жарық көрді. Деклерк өзінің кіріспесінде (p. vi) өзінің грамматикасының жартысына жуығын уақыт, аспект және модальділік тақырыптары алып жатыр деп мәлімдейді. Ол мұны «Ағылшын тілінің толық грамматикасы» кітабында осы тақырыптарға арналған 71 бетпен салыстырады. Хаддлстон мен Пуллман өздерінің «Кембридж ағылшын тілінің грамматикасында» осы грамматиканы пайдаланудан үлкен пайда тапқанын айтады (б. 1765).
Huddleston, Rodney D. (1984) Introduction to the Grammar of English. Cambridge: Cambridge University Press. Huddleston, Rodney D. (1988) English Grammar: An outline. Cambridge: Cambridge University Press. Jespersen, Otto. (1937). Analytic Syntax. Copenhagen: Levin & Munksgaard, 1937. 170 p.
Jespersen, Otto. (1909–1949). A Modern English Grammar on Historical Principles (Vols. 1–7). Heidelberg: C. Winter. Korsakov, A. K. (Andreĭ Konstantinovich). 1969. The use of tenses in English. Korsakov, A. K. Structure of Modern English pt. 1. oai:gial. edu:26766 at http://www. language archives. org/item/oai:gial. edu:26766
Three Volumes, translated by Clair James Grece from the German edition Englische Grammatik: Die Lehre von der Wort und Satzfügung. Professor Whitney in his Essentials of English Grammar recommends the German original stating "there is an English version, but it is hardly to be used." (p. vi)
Poutsma, Hendrik. A grammar of late modern English, Groningen, P. Noordhoff, 1914–29, 2 pt. in 5 v. Contents: pt. I. The sentence: 1st half. The elements of the sentence, 1928. 2d half. The composite sentence, 1929. pt. II. The parts of speech: section I, A. Nouns, adjectives and articles, 1914. section I, B. Pronouns and numerals, 1916. section II. The verb and the particles, 1926. Quirk, Randolph; Greenbaum, Sidney; Leech, Geoffrey; & Svartvik, Jan. (1972). A Grammar of Contemporary English. Harlow: Longman. This book is a translation of Schibsbye's three volume Engelsk Grammatik published between 1957 and 1961. Schibsbye was a student of Jespersen's and co author of the sixth volume –Morphology –of Jespersen's seven volume Modern English Grammar. Sinclair, John, ed. (1991) Collins COBUILD – English Grammar London: Collins second edition, 2005 Huddleston and Pullman say they found this grammar 'useful' in their Cambridge Grammar of the English Language. (p. 1765) A CD Rom version of the 1st edition is available on the Collins COBUILD Resource Pack
Sledd, James. (1959) A short introduction to English grammar Chicago: Scott, Foresman. Strang, Barbara M. H. (1968) Modern English structure (2nd ed.) London: Arnold. 4th impression. pts. 1–2. Syntactical units with one verb. pt.3. 1st half. Syntactical units with two verbs. pt.3. 2d half. Syntactical units with two and more verbs. Whitney, William Dwight, (1877) Essentials of English Grammar, Boston: Ginn & Heath. Zandvoort, R. W. (1972) A Handbook of English Grammar (2nd ed.) London: Longmans. Peter Herring (2016), The Farlex Grammar Book http://www. thefreedictionary. com/The Farlex Grammar Book. htm
Хаддлстон, Родни Д. (1984) «Ағылшын грамматикасына кіріспе». Кембридж: Кембридж университетінің баспасы. Хаддлстон, Родни Д. (1988) «Ағылшын грамматикасы: Жоспары». Кембридж: Кембридж университетінің баспасы. Джесперсен, Отто. (1937) «Талдау синтаксисі». Копенгаген: Levin & Munksgaard, 1937. 170 бет. Джесперсен, Отто. (1909–1949) «Тарихи қағидалар негізіндегі қазіргі ағылшын грамматикасы» (1–7 томдар). Гейдельберг: C. Winter. Корсаков, А. К. (Андрей Константинович). 1969. «Ағылшын тіліндегі уақыттардың қолданылуы». Корсаков, А. К. «Қазіргі ағылшын тілінің құрылымы» pt. 1. oai:gial.edu:26766 http://www.languagearchives.org/item/oai:gial.edu:26766. Үш томдық, Клэр Джеймс Грецтің неміс тіліндегі «Englische Grammatik: Die Lehre von der Wort und Satzfügung» басылымынан аударған. Профессор Уитни өзінің «Essentials of English Grammar» еңбегінде неміс тіліндегі түпнұсқаны ұсынады, «ағылшын тіліндегі нұсқасы бар, бірақ оны пайдалану қиын» дейді (б. vi).
Huddleston, Rodney D. (1984) Introduction to the Grammar of English. Cambridge: Cambridge University Press. Huddleston, Rodney D. (1988) English Grammar: An outline. Cambridge: Cambridge University Press. Jespersen, Otto. (1937). Analytic Syntax. Copenhagen: Levin & Munksgaard, 1937. 170 p.
Jespersen, Otto. (1909–1949). A Modern English Grammar on Historical Principles (Vols. 1–7). Heidelberg: C. Winter. Korsakov, A. K. (Andreĭ Konstantinovich). 1969. The use of tenses in English. Korsakov, A. K. Structure of Modern English pt. 1. oai:gial. edu:26766 at http://www. language archives. org/item/oai:gial. edu:26766
Three Volumes, translated by Clair James Grece from the German edition Englische Grammatik: Die Lehre von der Wort und Satzfügung. Professor Whitney in his Essentials of English Grammar recommends the German original stating "there is an English version, but it is hardly to be used." (p. vi)
Poutsma, Hendrik. A grammar of late modern English, Groningen, P. Noordhoff, 1914–29, 2 pt. in 5 v. Contents: pt. I. The sentence: 1st half. The elements of the sentence, 1928. 2d half. The composite sentence, 1929. pt. II. The parts of speech: section I, A. Nouns, adjectives and articles, 1914. section I, B. Pronouns and numerals, 1916. section II. The verb and the particles, 1926. Quirk, Randolph; Greenbaum, Sidney; Leech, Geoffrey; & Svartvik, Jan. (1972). A Grammar of Contemporary English. Harlow: Longman. This book is a translation of Schibsbye's three volume Engelsk Grammatik published between 1957 and 1961. Schibsbye was a student of Jespersen's and co author of the sixth volume –Morphology –of Jespersen's seven volume Modern English Grammar. Sinclair, John, ed. (1991) Collins COBUILD – English Grammar London: Collins second edition, 2005 Huddleston and Pullman say they found this grammar 'useful' in their Cambridge Grammar of the English Language. (p. 1765) A CD Rom version of the 1st edition is available on the Collins COBUILD Resource Pack
Sledd, James. (1959) A short introduction to English grammar Chicago: Scott, Foresman. Strang, Barbara M. H. (1968) Modern English structure (2nd ed.) London: Arnold. 4th impression. pts. 1–2. Syntactical units with one verb. pt.3. 1st half. Syntactical units with two verbs. pt.3. 2d half. Syntactical units with two and more verbs. Whitney, William Dwight, (1877) Essentials of English Grammar, Boston: Ginn & Heath. Zandvoort, R. W. (1972) A Handbook of English Grammar (2nd ed.) London: Longmans. Peter Herring (2016), The Farlex Grammar Book http://www. thefreedictionary. com/The Farlex Grammar Book. htm
Пуцма, Хендрик. «Соңғы заманауи ағылшын тілінің грамматикасы», Гронинген, P. Noordhoff, 1914–29, 2 бөлім, 5 том. Мазмұны: I бөлім. Сөйлем: 1-жартысы. Сөйлемнің элементтері, 1928 жыл. 2-жартысы. Құрама сөйлем, 1929 жыл. II бөлім. Сөздердің түрлері: I бөлім, А. Зат есімдер, сын есімдер және артикльдер, 1914 жыл. I бөлім, B. Есімдіктер және сандар, 1916 жыл. II бөлім. Етістік және көмекші сөздер, 1926 жыл. Quirk, Randolph; Greenbaum, Sidney; Leech, Geoffrey; & Svartvik, Jan. (1972) «Қазіргі ағылшын тілінің грамматикасы». Harlow: Longman. Бұл кітап 1957–1961 жылдары жарық көрген Schibsbye-дің үш томдық «Engelsk Grammatik» еңбегінің аудармасы. Schibsbye Джесперсеннің шәкірті және Джесперсеннің жеті томдық «Қазіргі ағылшын грамматикасының» алтыншы томының – «Морфология» – авторы болды. Sinclair, John, ред. (1991) Collins COBUILD – «Ағылшын грамматикасы» Лондон: Collins, екінші басылымы, 2005. Хаддлстон мен Пуллман бұл грамматиканы өздерінің «Кембридж ағылшын тілінің грамматикасында» «пайдалы» деп тапқандарын айтады (б. 1765). 1-ші басылымның CD Rom нұсқасы Collins COBUILD Resource Pack жинағында қолжетімді.
Huddleston, Rodney D. (1984) Introduction to the Grammar of English. Cambridge: Cambridge University Press. Huddleston, Rodney D. (1988) English Grammar: An outline. Cambridge: Cambridge University Press. Jespersen, Otto. (1937). Analytic Syntax. Copenhagen: Levin & Munksgaard, 1937. 170 p.
Jespersen, Otto. (1909–1949). A Modern English Grammar on Historical Principles (Vols. 1–7). Heidelberg: C. Winter. Korsakov, A. K. (Andreĭ Konstantinovich). 1969. The use of tenses in English. Korsakov, A. K. Structure of Modern English pt. 1. oai:gial. edu:26766 at http://www. language archives. org/item/oai:gial. edu:26766
Three Volumes, translated by Clair James Grece from the German edition Englische Grammatik: Die Lehre von der Wort und Satzfügung. Professor Whitney in his Essentials of English Grammar recommends the German original stating "there is an English version, but it is hardly to be used." (p. vi)
Poutsma, Hendrik. A grammar of late modern English, Groningen, P. Noordhoff, 1914–29, 2 pt. in 5 v. Contents: pt. I. The sentence: 1st half. The elements of the sentence, 1928. 2d half. The composite sentence, 1929. pt. II. The parts of speech: section I, A. Nouns, adjectives and articles, 1914. section I, B. Pronouns and numerals, 1916. section II. The verb and the particles, 1926. Quirk, Randolph; Greenbaum, Sidney; Leech, Geoffrey; & Svartvik, Jan. (1972). A Grammar of Contemporary English. Harlow: Longman. This book is a translation of Schibsbye's three volume Engelsk Grammatik published between 1957 and 1961. Schibsbye was a student of Jespersen's and co author of the sixth volume –Morphology –of Jespersen's seven volume Modern English Grammar. Sinclair, John, ed. (1991) Collins COBUILD – English Grammar London: Collins second edition, 2005 Huddleston and Pullman say they found this grammar 'useful' in their Cambridge Grammar of the English Language. (p. 1765) A CD Rom version of the 1st edition is available on the Collins COBUILD Resource Pack
Sledd, James. (1959) A short introduction to English grammar Chicago: Scott, Foresman. Strang, Barbara M. H. (1968) Modern English structure (2nd ed.) London: Arnold. 4th impression. pts. 1–2. Syntactical units with one verb. pt.3. 1st half. Syntactical units with two verbs. pt.3. 2d half. Syntactical units with two and more verbs. Whitney, William Dwight, (1877) Essentials of English Grammar, Boston: Ginn & Heath. Zandvoort, R. W. (1972) A Handbook of English Grammar (2nd ed.) London: Longmans. Peter Herring (2016), The Farlex Grammar Book http://www. thefreedictionary. com/The Farlex Grammar Book. htm
Sledd, James. (1959) «Ағылшын грамматикасына қысқаша кіріспе». Чикаго: Scott, Foresman. Strang, Barbara M. H. (1968) «Қазіргі ағылшын тілінің құрылымы» (2-ші басылым). Лондон: Arnold. 4-ші басылым. 1–2 бөлімдер. Бір етістіктен тұратын синтаксистік бірліктер. 3-ші бөлім. 1-ші жартысы. Екі етістіктен тұратын синтаксистік бірліктер. 3-ші бөлім. 2-ші жартысы. Екі және одан көп етістіктен тұратын синтаксистік бірліктер. Whitney, William Dwight. (1877) «Ағылшын грамматикасының негізгі қағидалары». Бостон: Ginn & Heath. Zandvoort, R. W. (1972) «Ағылшын грамматикасының анықтамалығы» (2-ші басылым). Лондон: Longmans. Peter Herring (2016), «Фарлекс грамматика кітабы» http://www.thefreedictionary.com/The Farlex Grammar Book.htm.
Huddleston, Rodney D. (1984) Introduction to the Grammar of English. Cambridge: Cambridge University Press. Huddleston, Rodney D. (1988) English Grammar: An outline. Cambridge: Cambridge University Press. Jespersen, Otto. (1937). Analytic Syntax. Copenhagen: Levin & Munksgaard, 1937. 170 p.
Jespersen, Otto. (1909–1949). A Modern English Grammar on Historical Principles (Vols. 1–7). Heidelberg: C. Winter. Korsakov, A. K. (Andreĭ Konstantinovich). 1969. The use of tenses in English. Korsakov, A. K. Structure of Modern English pt. 1. oai:gial. edu:26766 at http://www. language archives. org/item/oai:gial. edu:26766
Three Volumes, translated by Clair James Grece from the German edition Englische Grammatik: Die Lehre von der Wort und Satzfügung. Professor Whitney in his Essentials of English Grammar recommends the German original stating "there is an English version, but it is hardly to be used." (p. vi)
Poutsma, Hendrik. A grammar of late modern English, Groningen, P. Noordhoff, 1914–29, 2 pt. in 5 v. Contents: pt. I. The sentence: 1st half. The elements of the sentence, 1928. 2d half. The composite sentence, 1929. pt. II. The parts of speech: section I, A. Nouns, adjectives and articles, 1914. section I, B. Pronouns and numerals, 1916. section II. The verb and the particles, 1926. Quirk, Randolph; Greenbaum, Sidney; Leech, Geoffrey; & Svartvik, Jan. (1972). A Grammar of Contemporary English. Harlow: Longman. This book is a translation of Schibsbye's three volume Engelsk Grammatik published between 1957 and 1961. Schibsbye was a student of Jespersen's and co author of the sixth volume –Morphology –of Jespersen's seven volume Modern English Grammar. Sinclair, John, ed. (1991) Collins COBUILD – English Grammar London: Collins second edition, 2005 Huddleston and Pullman say they found this grammar 'useful' in their Cambridge Grammar of the English Language. (p. 1765) A CD Rom version of the 1st edition is available on the Collins COBUILD Resource Pack
Sledd, James. (1959) A short introduction to English grammar Chicago: Scott, Foresman. Strang, Barbara M. H. (1968) Modern English structure (2nd ed.) London: Arnold. 4th impression. pts. 1–2. Syntactical units with one verb. pt.3. 1st half. Syntactical units with two verbs. pt.3. 2d half. Syntactical units with two and more verbs. Whitney, William Dwight, (1877) Essentials of English Grammar, Boston: Ginn & Heath. Zandvoort, R. W. (1972) A Handbook of English Grammar (2nd ed.) London: Longmans. Peter Herring (2016), The Farlex Grammar Book http://www. thefreedictionary. com/The Farlex Grammar Book. htm
Монографиялар
Адамс, Валери. (1973). Қазіргі ағылшын тіліндегі сөзжасам. Лондон: Лонгман. Бауэр, Лори. (1983). Ағылшын тіліндегі сөзжасам. Кембридж: Кембридж университетінің баспасы. Фрайс, Чарльз Карпентер. (1952). Ағылшын тілінің құрылымы; ағылшын сөйлемдерін құрастыруға кіріспе. Нью-Йорк: Харкорт, Брейс. Холлидей, М. А. К. (1985/94). Ауызша және жазбаша тіл. Дикин университетінің баспасы. Хаддлстон, Родни Д. (1976). Ағылшын тіліндегі трансформациялық синтаксиске кіріспе. Лонгман. —Жесперсеннің «Ағылшын және басқа тілдердегі жосықсыздық» және «Грамматика жүйесі» монографияларын қамтиды. Крюзинга, Э. (1925). Қазіргі ағылшын тілінің анықтамалығы. Утрехт: Кеминк ен Зон. Лич, Джеффри Н. (1971). Мағына және ағылшын етістігі. Лондон: Лонгман. Маршан, Ханс. (1969). Қазіргі ағылшын тіліндегі сөзжасам түрлері (2-ші басылым). Мюнхен: C. H. Бек. МакКоули, Джеймс Д. (1998). Ағылшын тілінің синтаксистік құбылыстары (2-ші басылым). Чикаго: Чикаго университетінің баспасы. Онионс, К. Т. (Чарльз Талбут), (1904, 1-ші басылым). Грамматикалық қоғамның қағидалары мен талаптарына негізделген озық ағылшын синтаксисі. Лондон: Киган Пол, Тренч, Трубнер & co. Авторлық материалдар негізінде Б. Д. Х. Миллер дайындаған «Ағылшын тілінің озық синтаксисі» кітабының жаңа басылымы 1971 жылы «Заманауи ағылшын тілінің синтаксисі» деп жарияланды. Палмер, Ф. Р. (1974). Ағылшын тіліндегі етістік. Лондон: Лонгман. Палмер, Ф. Р. (1979). Модальдық және ағылшын тіліндегі модальдық сөздер. Лондон: Лонгман. Плаг, Инго. (2003). Ағылшын тілінде сөзжасам. Кембридж: Кембридж университетінің баспасы. Шервегс, Густав. (1959). Қазіргі ағылшын тілінің синтаксисі: сөйлем үлгілеріне шолу. Лондон: Лонгманс.