Кіріспе

Неміс тарихшысы (1806–1856)

Иоганн Каспар Зейсс (немесе Зейсс, 22 шілде 1806 – 10 қараша 1856) – неміс тарихшысы және кельт филологиясының негізін қалаушы. Ол кельт тілдерінің үнді-еуропа тілдер тобына жататынын дәлелдеген.

Өмір

Зейсс Жоғарғы Франконияның Кронах қаласында дүниеге келді және Бамберг гимназиясында оқыды. Оның ата-анасы оның дін қызметкері болуын қалаған, бірақ ол ғылыми мансапты таңдады, әсіресе тарих және тіл біліміне бейімділік танытты. Ол Мюнхен университетіне түсіп, бітірген соң ондағы гимназияда сабақ берді. 1837 жылы жарық көрген «Бавариялықтардың маркомандықтардан таралуы» атты кітабы үшін Эрланген университетінен құрметті докторлық дәрежесін алды. Сол жылы ол Шпейерге тарихтан сабақ беру үшін лицейге барды және 1847 жылға дейін онда жұмыс істеді, содан кейін Мюнхен университетінде тарих профессоры болды. Денсаулығының нашарлауына байланысты ол бұл қызметтен бас тартып, Бамберг лицейіне ауыстырылды. 1853 жылы оның монументалды «Кельт грамматикасы» (Grammatica Celtica) еңбегі жарық көрді, ол оған үлкен даңқ әкелді. Екі жылдан кейін ол денсаулығын жақсарту үшін демалысқа кетті, бірақ келесі жылы Кронахта қайтыс болды.

Ықпал

Зейс филологияны тарих және этнологиямен үйлестіріп, зор білімді ғалым болды. Ол герман тілдерін зерттеу арқылы кельт тілдерін білу қажеттігіне көз жеткізді және осы назарсыздан қалған саланы зерттеуге кірісті. Көне қолжазбаларға, әсіресе көне ирланд тіліндегілерге қол жеткізу үшін ол Карлсруэ, Вюрцбург, Сент-Галлен, Милан, Лондон және Оксфорд қалаларына сапар шекті, және әр жерде үзінділер немесе көшірмелер жасады. Ежелгі және қазіргі диалекттердің бәрі оның назарына іліккен. Оның "Grammatica Celtica" еңбегі кельт тілдерінің үнді-еуропалық тілдер отбасының құрамына кіретінін нақтылады, бұл кельт филологиясын берік ғылыми негізге қойды. Автордың қайтысынан кейін бұл еңбек Hermann Ebel (Берлин, 1871) тарапынан қайта қаралып, жаңартылды. Зейстің басқа еңбектері: "Traditiones possessionesque Wirzenburgenses" (1842) және "Die Freie Reichstadt Speyer vor ihrer Zerstörung" (Шпейердің қиратылғанға дейінгі еркін императорлық қаласы). Де Барра (2018, 26-бет) Зейстің "Британия мен Ирландияның жергілікті тілдерін зерттеуге қатаң ғылыми әдістер мен ғалымдық салмақтылықты әкелгенін, бұл сала бұрын мұндай нәрседен мұқтаж болған, оның нәтижесінде Ұлыбритания мен Еуропа университеттері кельт мәселелерін зерттеуге көбірек ресурстар бөлді" деп жазады.